Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Bədəni kəsmədən görmək: Damadian, Lauterbur, Mansfield və maqnit rezonansın 1977-ci ili

Bədəni kəsmədən görmək: Damadian, Lauterbur, Mansfield və maqnit rezonansın 1977-ci ili
Bu məqalədə

 

Bədəni kəsmədən görmək: Damadian, Lauterbur, Mansfield və maqnit rezonansın 1977-ci ili

Dövr: 1971-2003 (ilk məqalələrdən 1977-ci ildəki ilk insan görüntülərinə, 1980-ci ildəki ilk xəstə skanına və 2003-cü il Nobel mükafatına qədər)
Məkan: Bruklin, Nyu-York; Nottingem; Aberdin; Stokholm (Karolinska İnstitutu)

162-ci gündə bir dərmanın hormon reseptoruna kilid vurmasını izlədik. Bu gün həmin ilin, 1977-nin başqa bir səhnəsinə keçirik; dünənki “sabah” qutusunda söz verdiyim kimi, əvvəlcə 1977-nin əslində nəyin tarixi olduğunu ayıracağam. 154-cü gündə Hounsfildin kompüter tomoqrafiyası bədənin içinə rentgen şüası ilə baxmağın yolunu açmışdı; 92 və 95-ci günlərdə şüa ilə görməyin və müalicə etməyin bəhasını gördük. Bu günkü hekayə ionlaşdırıcı şüa işlətmədən bədənin içinə baxmağa çalışan bir üsuldan, onun üç ayrı insanın üç ayrı töhfəsindən necə doğduğundan və bu töhfələrin kimə məxsus olması barədə illərlə davam edən mübahisədən bəhs edir.

— BRUKLİN, 3 İYUL 1977 —

Beş saat çəkən bir kəsik

Smithsonian jurnalındakı təsvirə görə, Raymond Damadianın komandası 1977-ci il mayın 11-də “Indomitable” (“boyun əyməz”) adlandırdıqları əl işi bir cihazla ilk sınağa başladı. Cihazın maqniti təxminən 30 mil (təxminən 48 kilometr) niobium-titan məftilin silindrə sarınmasından hazırlanmışdı; diametri təxminən 53 düym, çəkisi təxminən 1,5 ton idi və sızan maye helium soyutması həftədə təxminən 2 000 dollara başa gəlirdi. İlk subyekt Damadianın özü idi, amma siqnal alınmadı; komanda bunu bədən yağının siqnalı izolyasiya etməsi ilə izah etdi. Daha arıq olan magistrant Larri Minkoffa keçildi.

Eyni təsvirə görə, ilk insan görüntüsü sınağın başlamasından təxminən beş saat sonra, 1977-ci il iyulun 3-də alındı. Damadianın şirkəti Fonar öz xronologiyasında tamamlanma saatını 3 iyul 1977, 04:45 kimi verir. Görüntü Minkoffun döş qəfəsinin, ürək və ağciyərləri əhatə edən kobud iki ölçülü kəsiyi idi; əvvəlcə rəngli karandaşlarla, sonra kompüterlə 106 məlumat nöqtəsindən qurulmuşdu. Mayk Qoldsmitin hazırladığı karton, kondensator və mis məftildən ibarət antenna sarğacı subyektin üzərində idi. Minkoffun statusu barədə iki mənbə ziddir: Smithsonian “magistrant”, Fonar “postdoktorant” yazır.

1976-1980

“İlk insan görüntüsü” hansıdır? Tərifdən asılıdır

“MRT-nin ilk insan görüntüsü” ifadəsi tək bir hadisəyə işarə etmir. Mansfildin Nobel tərcümeyi-halına görə, Nottingemdə xətti skanla alınmış bir barmaq görüntüləri (15-23 dəqiqəlik skan müddətləri ilə) 1976-cı ildə Tibbi Tədqiqat Şurasının (MRC) bir toplantısında təqdim olundu və şuranı bütün bədən MRT layihəsini dəstəkləməyə inandırdı; British Journal of Radiology-dəki məqalə 1977-ci il mart tarixlidir (Mansfild və Maudsli, cild 50, səhifə 188-194). Yəni insan bədəninin bir hissəsinin görüntüsü Damadianın döş kəsiyindən əvvəl gəlir. Damadianın 3 iyul 1977 görüntüsü isə canlı bir insanın döş kəsiyini verən ilk bütün bədən cəhdi kimi qeydə alınır. 1978-ci il aprelində Mansfild öz qarnını 50 dəqiqəlik skanla görüntülədi (Nobel tərcümeyi-halı); Hinşou və həmkarlarının canlı insan qolunun görüntüsü 1979-cu il yanvar tarixlidir (Br J Radiol 52:36-43).

Bəs xərçəngə aidiyyəti? 1977-ci ildəki döş kəsiyi bir şişi görüntüləmirdi; təsvirlərdə belə bir şey keçmir. Aberdin Universitetinin öz xəbərinə görə, bir xəstənin ilk bütün bədən MRT skanı 1980-ci il avqustun 28-də aparıldı: hədəf Freyzerburqdan olan, irəli mərhələ xərçəngli yaşlı bir kişinin qara ciyərindəki şişlər idi, skanı radioloq Frensis Smit, Con Mallardın rəhbərlik etdiyi tibbi fizika departamentində Hatçison, Redpat, Edelştayn və Consonun hazırladığı cihazla etdi. Səhifə skanın tapıntılarını bildirmir. Yəni 1977 MRT-nin ilk görüntüsünün (1973), xərçəngin ilk klinik skanının (1980) və ya klinik istifadənin ili deyil: ilk insan görüntülərinin ilidir.

MRT necə görüntü verir?

Güclü maqnit sahəsində toxumadakı hidrogen nüvələrinin (əsasən su və yağda) bir hissəsi sahəyə görə düzülür. Qısa radio impulsu bu düzülüşü pozur; nüvələr əvvəlki vəziyyətə qayıdarkən qayıdışın sürəti toxumadan toxumaya dəyişən iki müddətlə (T1 və T2 relaksasiya müddətləri) təsvir olunur. Görüntü üçün iki şey lazımdır: bu fərqli siqnalları ayırd etmək və siqnalın bədənin harasından gəldiyini bilmək. İkincisi sahənin yerdən yerə dəyişməsi, yəni qradiyentlə edilir; beləliklə mövqe siqnalın tezliyində kodlaşdırılır. Bu, əsas xətti verən sadələşdirilmiş izahdır.

— İKİ AYRI SUAL: TOXUMA FƏRQİ VƏ MÖVQE —

Damadianın ideyası: şiş fərqli “rahatlaşırmı”?

Damadianın töhfəsi Science-də 19 mart 1971-də dərc olunmuş “Tumor detection by nuclear magnetic resonance” məqaləsi ilə başlayır (cild 171, səhifə 1151-1153; tarix Fonarın xronologiyasından). Smithsonian təsvirinə görə, məqalə 1970-ci ildə siçovul qaraciyəri nümunələri üzərindəki ölçmələrə əsaslanırdı; ideya şiş toxumasında daha çox su, deməli daha çox hidrogen olması və siqnalın daha uzun çəkməsi idi. mriquestions saytı məqalənin bir neçə xərçəngdə T1 və T2-nin normal toxumadan uzun olduğunu bildirdiyini qeyd edir. 17 mart 1972-də Damadian toxumada xərçəngi aşkar etmə üsulu üçün patent müraciəti etdi; patent (ABŞ 3.789.832) 5 fevral 1974-də verildi. mriquestions saytı müraciətin görüntünün necə yaradılacağını daxil etmədiyini deyir; sonrakı məhkəmə qərarları Damadianın xeyrinə nəticələndi (aşağıya bax). Patent mətnini oxumamışam.

İdeyanın bir hissəsi yanlış çıxdı. Piter Rinkin bir köşə yazısına görə (özü sahənin bir adıdır, yəni ikincil mənbədir), Hollis və həmkarları bir neçə ay ərzində şiş T1 müddətinin digər xəstə və ya normal toxumalardan mütləq uzun olmadığını göstərdilər (Cancer Research 1973;33:2156-2160); 1985-də Rink və həmkarları canlıda T2 ölçmələrinin xərçəngi aşkar etmək, xarakterizə etmək və ya növünü təyin etmək üçün istifadə oluna bilməyəcəyi qənaətinə gəldilər (Radiology 157:103-106). Amma eyni yazıya görə, relaksasiya müddətləri fərqi toxuma diaqnozunda yox, görüntü kontrastında faydalı oldu: T2 çəkili spin exo görüntüləri bir çox xəstəliyi asan görünən etdi və bu gün xərçəngin diaqnozunda və izlənməsində MRT-nin əsas texnologiyalarından biri relaksasiya kontrastına əsaslanır. Damadianın fərziyyəsi diaqnostik alət kimi yanlış idi; başqa formada, görüntü kontrastı kimi, doğru qaldı.

Lauterbur və Mansfild: mövqeyi kodlaşdırmaq

Rinkin tarix yazısına görə, Pol Lauterbur 2 sentyabr 1971-də əlyazma, qarşı imzalı bir layihə hazırladı (“Spatially Resolved Nuclear Magnetic Resonance Experiments”); Nature ilk müraciətini 1972-nin sonunda rədd etdi. Məqalə 16 mart 1973-də dərc olundu: “Image formation by induced local interactions: examples employing nuclear magnetic resonance” (Nature 242:190-191). mriquestions-a görə, 1,4 tesla maqnit, dörd proyeksiya və geri proyeksiya işlətdi. Nobel mətninə görə, Lauterbur maqnit sahəsinə qradiyent əlavə etməklə iki ölçülü görüntü almaq olduğunu, 1973-də ağır su ilə əhatə olunmuş adi su dolu borularla göstərdi. Eyni yazıya görə, universitetini patent müraciəti etməyə çağırdı, amma müraciət edilmədi.

Peter Mansfild, Nobel tərcümeyi-halına görə, 1972-də Nottingemdə Qrannell və Qarrouey ilə çay otağındakı söhbətdən sonra bərk cisimlərdə NMR difraksiyası ideyasını irəli sürdü; Mansfild və Qrannellin işi 1973-ün sentyabrında Krakovda təqdim olundu və 1973-ün noyabrında Journal of Physics C-də dərc edildi. Nobel mətninə görə, Mansfild qradiyentlərdən istifadəni genişləndirdi, siqnalların riyazi təhlilinin necə aparılacağını göstərdi və təxminən on il sonra klinikada faydalı olan çox sürətli görüntüləmə üsulunu (exo-planar görüntüləmə) işləyib hazırladı.

Bəha və hüdudlar

Yanlışlığın bəhası elmi səhvdən artıq idi. Smithsonian təsvirinə görə, Damadian 20 iyul 1977-də mətbuat açıqlaması ilə əməliyyatsız xərçəng aşkarlama texnikasının “mükəmməlləşdirildiyini” elan etdi. Halbuki əldə edilən Minkoffun döş qəfəsinin kəsiyi idi; təsvirlərdə şişin görüntüləndiyinə dair bir şey yoxdur. Rinkin yazısı Damadianın 1977-də xərçəngi qeyri-invaziv aşkar edə biləcəyi iddiasını mətbuat konfransında geri götürdüyünü yazır; bunu başqa mənbə ilə təsdiqləyə bilmədim. İlk insan skanları hələ də saatlarla çəkirdi (1977-də təxminən beş saat, 1978-də Mansfildin qarnı üçün 50 dəqiqə) və görüntülər kobud idi. İlk cihaz əl işi idi və helium sızması həftədə təxminən 2 000 dollara başa gəlirdi.

Sahiblik məsələsinin də bəhası oldu. Damadianın şirkəti Fonar 1997-də General Electric-ə qarşı patent iddiasını qazandı; Smithsonian 128 milyon dollar təzminat, AuntMinnie 62 milyon dollarlıq qərar yazır (ziddiyyəti fakt yoxlama qutusuna yazdım). Bu yazıda MRT-nin təhlükəsizlik məhdudiyyətləri, dəyəri və ya xəstələrin əlçatanlığındakı bərabərsizlik barədə yoxlanmış rəqəm vermirəm; bunlar ayrı bir yazının mövzusudur.

Qalan
  • Mövqeyi qradiyentlə kodlaşdırıb görüntünü riyazi qurmaq (Lauterbur, Mansfild)
  • Toxumalar arasındakı relaksasiya fərqindən görüntü kontrastı kimi istifadə
  • Çox sürətli görüntüləmə (Mansfildin exo-planar üsulu, təxminən on il sonra klinikada)
Düşən və ya məhdudlaşan
  • Xərçəng diaqnozunu təkcə relaksasiya müddətləri ilə qoymaq (Damadian 1971; Rink 1985)
  • 20 iyul 1977-dəki “əməliyyatsız xərçəng aşkarlaması mükəmməlləşdi” elanı
  • MRT-ni tək bir insanın ixtirası kimi danışmaq
Damadian: Science məqaləsi (19 mar 1971)Lauterbur: ilk görüntü, Nature (16 mar 1973)Mansfield və Grannell: qradiyent məqaləsi (noy 1973)Mansfield: barmaq görüntüləri, MRC toplantısı (1976)Mansfield və Maudsley: barmaq, Br J Radiol (mar 1977)Damadian: ilk insan sinə kəsiyi (3 iyl 1977)Aberdin: xəstənin ilk skanı (28 avq 1980)Nobel: Lauterbur və Mansfield (6 okt 2003)19601970198019902000yalnız ili malum olan tarixlər ilin ortasında çəkilib; ox: il

MRT-nin ilk tarixləri: 1971-2003. Ox 1960-dan 2005-ə uzanır. Yaşıl işarələr bir neçə qeyddə təsdiqlənən tarixlərdir; mavi işarələr tək mənbəyə əsaslanır. Yalnız ili məlum olan tarixlər ilin ortasında çəkilib.

— NOBEL 2003: KİMƏ, NƏYƏ GÖRƏ? —

Mükafat və etiraz

6 oktyabr 2003-də Nobel Assambleyası Fiziologiya və ya Tibb üzrə mükafatı Pol Lauterbur və Piter Mansfilda “maqnit rezonans görüntüləməyə dair kəşflərinə görə” verdi; dərc olunmuş mətn Damadianı xatırlamır. Bir neçə gün sonra, 9-10 oktyabr 2003-də Damadian və Fonar New York Times, Washington Post və Los Angeles Times qəzetlərində “The Shameful Wrong That Must Be Righted” başlıqlı tam səhifəlik elanlar verdi; 20 oktyabrda “Friends of Raymond Damadian” imzalı ikinci elan çıxdı (AuntMinnie). Nature-a “Heç doğulmasaydım, bu gün MRT olmazdı” dedi (Nature, 16 oktyabr 2003). Damadian və Lauterbur 1988-də Milli Texnologiya Medalını bölüşmüşdülər (Smithsonian).

Komitənin əsaslandırmasını dərc olunmuş mətndən bilirik: görüntü yaradılması (qradiyent, riyazi təhlil, sürətli üsul). Damadianın niyə kənarda qaldığını bilmirik. AuntMinnie-yə görə komitə seçilməyənlər barədə şərh vermir və müzakirələrini 50 il gizli saxlayır; elm tarixçisi Robert Marc Friedmanın Damadianın nüfuzunun rol oynamış ola biləcəyini düşündüyü bildirilir. Bu, bir ehtimaldır. Damadianın ətrafındakı insanlar da Lauterburun Damadianı qəsdən heç vaxt xatırlamadığını deyir (Minkoffun iddiası; tərəflərdən biri). Burada iki ayrı sual qarışır: toxumaların relaksasiya fərqinin xərçəng əlaməti ola biləcəyini ilk kim dedi (Damadian 1971, baxmayaraq ki, bu ideya 1950-lərdə Odeblad və Lindströmün relaksasiya müddətləri işinə əsaslanır) və mövqeyi kodlaşdıran görüntüləmə üsulunu ilk kim irəli sürdü (Lauterbur 1973; Mansfild-Qrannell 1973)? Onları ayırmaq kimin haqlı olduğunu demək deyil: Nobel mətni ikinci sualı mükafatlandırdı.

— TÜRKİYƏ PERSPEKTİVİ —

Yoxlanmış yerli bağ yoxdur

Türkiyəyə ilk MRT cihazının hansı ildə, hansı xəstəxanaya gəldiyinə dair yoxlanmış mənbə tapa bilmədim və bağ qurmuram. Baxdığım bir türk jurnalı məqaləsi yalnız MRT-nin tibbi istifadəsinin 1970-lərin əvvəlində Damadian və Hollisin təcrübələri ilə başladığını deyir; Türkiyə tarixinə dair məlumat ehtiva etmir. Ümumi bir nəticə yaza bilərəm: bu gün xərçəngin diaqnozunda və izlənməsində rutin olan bir üsulun cihaz sayı, gözləmə müddəti və əlçatanlığı üçün milli reyestrlərə baxmaq lazımdır; bu yazıda belə bir rəqəm yoxdur.

— ZAMAN XƏTTİ —

1971-dən bu günə

1946-1955
Təməl. Blox və Pörsellin NMR-i müstəqil kəşfi (1946; Fizika üzrə Nobel 1952); Odeblad və Lindströmün insan toxumasında relaksasiya müddəti fərqləri (1955).
19 mar 1971
Damadian. “Tumor detection by nuclear magnetic resonance”, Science 171:1151-1153.
17 mar 1972
Damadianın patent müraciəti. ABŞ 3.789.832, 5 fevral 1974-də verildi.
16 mar 1973
Lauterbur. İlk görüntü: Nature 242:190-191; ilk müraciət 1972-nin sonunda rədd edilmişdi.
noy 1973
Mansfild və Qrannell. Bərk nümunələrdə qradiyentlə qatlı siqnal; J Phys C 6:L422.
1976
Canlı heyvanda şiş və barmaq görüntüləri. Damadian, Science 194:1430; Mansfildin barmaq skanları MRC toplantısında.
mar 1977
Mansfild və Maudsli. Barmaq görüntüsü, Br J Radiol 50:188-194.
3 iyl 1977
Damadian, Qoldsmit, Minkoff. Canlı insanın döş kəsiyi; təxminən beş saat.
20 iyl 1977
Mətbuat açıqlaması. Əməliyyatsız xərçəng aşkarlamasının “mükəmməlləşdirildiyi” iddiası.
apr 1978
Mansfild. Öz qarnının 50 dəqiqəlik görüntüsü.
28 avq 1980
Aberdin. Bir xəstənin ilk bütün bədən MRT skanı; hədəf qara ciyərdəki şişlər idi.
6 okt 2003
Nobel. Lauterbur və Mansfild; Damadianın etirazı.
BU GÜN — GÜN 163
Şüasız bir pəncərə. Bədənin içinə baxmağın bir yolu heç bir tərəfin təkbaşına sahib olmadığı bir yığımdan çıxdı; yanlış çıxan ideya da, doğru qalan ideya da bu yığımın hissəsi idi.
— FAKT YOXLAMA QEYDLƏRİ —

Nə təsdiqləndi, nə qeyri-müəyyən qaldı

  • Gün 158: Köhler və Milstein hələ yazılmayıb; 157-ci günün “sabah” qutusundakı söz tutulmadı.
  • 1977 nəyin tarixidir: ilk insan görüntülərinin: Mansfild-Maudsli barmaq məqaləsi (mart; 1976-da MRC toplantısında təqdim olunmuşdu), Damadianın döş kəsiyi (3 iyul) və Damadianın mətbuat açıqlaması (20 iyul). MRT-nin ilk görüntüsü deyil (1973), ilk xəstə skanı deyil (1980). “İlk insan görüntüsü” tərifə görə dəyişir: bədən hissəsi (barmaq) üçün Mansfild, bütün bədən kəsiyi üçün Damadian.
  • 3 iyul 1977 saatı: Fonarın öz xronologiyasında 04:45; Smithsonian “sınağın başlamasından təxminən beş saat sonra” yazır. İkisi üst-üstə düşür, amma müstəqil mənbələrdən gəldiyini deyə bilmərəm. Görüntünün 106 məlumat nöqtəsindən qurulduğu və əvvəlcə rəngli karandaşlarla çəkildiyi Smithsonian-dandır. Nəşr: Damadian, Qoldsmit, Minkoff, Physiol Chem Phys 1977;9:97 (səhifə aralığı oxunmadı).
  • Minkoffun statusu: Smithsonian “magistrant”, Fonar xronologiyası “postdoktorant”. Həll olunmadı.
  • Damadian 1971: 19 mart 1971 nəşr tarixi Fonarın xronologiyasından (şirkətin öz qeydi); cild və səhifələr mriquestions-dan. Məqalənin özünü oxumamışam. Patent: müraciət 17 mart 1972, verilmə 5 fevral 1974 (ABŞ 3.789.832; mriquestions; Fonar “issued in '74” yazır, gün vermir). Patentin görüntü yaratma üsulunu ehtiva edib-etmədiyi mübahisəlidir: mriquestions ehtiva etmədiyini yazır; 1997-də GE əleyhinə verilən qərarlar Fonarın xeyrinə idi (AuntMinnie). Bu iki məlumat bir-birini təkzib etmir, amma patentin məzmununu göstərmir; oxumamışam.
  • Damadianın geri götürməsi: Rinkin köşə yazısı Damadianın 1977-də xərçəngi qeyri-invaziv aşkarlama iddiasını mətbuat konfransında geri götürdüyünü yazır; tək mənbə, başqa yerdə təsdiqlənməyib. Müəllif sahənin bir adıdır və mətn köşə yazısıdır.
  • T1/T2 sübutu: Hollis (1973, Cancer Res 33:2156) və Rink (1985, Radiology 157:103) istinadları Rinkin köşə yazısındandır; orijinal məqalələri oxumamışam.
  • Lauterburun tarixləri: 2 sentyabr 1971 layihəsi, 1972-nin sonundakı rədd və 16 mart 1973 nəşri Rinkin tarix yazısındandır; mriquestions “mart 1973” yazır, gün vermir. 1,4 tesla, dörd proyeksiya və geri proyeksiya mriquestions-dandır. Məqalənin başlığında “nuclear” sözü bir mənbədə (Rinkin yazısı) əksik yazılmışdı; axtarış nəticəsindəki başlığı işlətdim. Lauterburun universitetini patentə çağırması və müraciətin edilməməsi Rinkin yazısındandır, tək mənbə.
  • Mansfildin tarixləri: Mansfild-Qrannellin Krakov təqdimatı (sentyabr 1973) və noyabr 1973 nəşri Nobel tərcümeyi-halındandır; mriquestions yalnız 1973 və J Phys C 6:L422 verir. Barmaq görüntüləri: Nobel tərcümeyi-halı onların 1976-da MRC toplantısında, 15-23 dəqiqəlik skan müddətləri ilə təqdim olunduğunu deyir; mriquestions məqaləni 1977-yə və təxminən 23 dəqiqəyə yazır; BIR səhifəsi mart 1977, cild 50, səhifə 188-194 verir. Mansfildin öz qarnını görüntüləməsi (aprel 1978, 50 dəqiqə) Nobel tərcümeyi-halındandır; BIR səhifəsi Mansfild və həmkarlarının noyabr 1978 tarixli bütün bədən xətti skan görüntüsünü xatırladır (Br J Radiol 51:921-922). Mansfildin 1977-də exo-planar təklif etdiyini deyən mənbə oxumamışam; Nobel mətni üsulun təxminən on il sonra klinikada faydalı olduğunu deyir.
  • Aberdin 1980: Tarix, xəstə, komanda və “bütün bədən skanı” təsviri Aberdin Universitetinin öz xəbərindəndir (25-ci il qeydi); skanın tapıntıları və müddəti səhifədə yoxdur. Başqa mənbə ilə təsdiqlənməyib.
  • Fonar - GE işi: Smithsonian Fonarın 1997-də GE-dən 128 milyon dollar qazandığını yazır; AuntMinnie eyni ildə 62 milyon dollarlıq qərar xatırladır. İkisi üst-üstə düşmür; fərqin səbəbini (hökm, faiz, əlavə təzminat) izah edə bilmərəm. Buna görə yazıda məbləğ verilmədi, yalnız ziddiyyət var.
  • Nobel 2003: Elan tarixi (6 oktyabr 2003) və əsaslandırma Nobelin öz səhifəsindəndir. Damadianın elanlarının 9-10 oktyabr və 20 oktyabr tarixləri AuntMinnie-dəndir; Nature xəbəri (16 oktyabr 2003) yalnız “əvvəlki həftə” deyir. Komitənin açıqlaması olduğuna dair mənbə tapmadım. Friedmanın fikri və Minkoffun “Lauterbur Damadianı qəsdən xatırlamadı” iddiası mənə AuntMinnie vasitəsilə çatır; ikincisi tərəflərdən birindəndir. Nobel qaydalarına dair (məsələn mükafatın ən çox üç nəfərə verilməsi) heç bir iddia yazmadım.
  • Milli Texnologiya Medalı (1988): Smithsonian-dan, tək mənbə.
  • Türkiyə: yoxlanmış məlumat tapılmadı; yazıda milli rəqəm yoxdur.
Sabah — gün 164

Kappadokiyada bir daş, ağciyər qişasının xərçəngi: erionit və mezotelioma, 1975-1978

Bu gün bir üsulun kimin ixtirası olduğu mübahisəsini mənbələrlə ayırdıq; sabah hekayə Türkiyəyə gəlir. Plan Kappadokiya, erionit və mezoteliomanı 1975-1978 kimi qeyd edir və Dr. İzzettin Barışın adını çəkir. Yazmazdan əvvəl tarixləri, kənd adlarını və ilk nəşrlərin məlumatlarını yoxlayacağam; 138-ci gündə Vaqnerin asbest-mezotelioma işində gördüyümüz bağın erionitlə necə yenidən qurulduğunu danışacağam. Yerli bir bağ mənbələrlə yoxlana bilməsə, bunu açıq yazacağam.

Müəllifin qeydi: Bu yazıda ən çox diqqət etdiyim şey “ilk insan görüntüsü”nün tək bir hadisə olmadığını göstərmək və 1977-ni yalançı bir “MRT-nin ad günü”nə çevirməmək idi. İkinci diqqətim Nobel mübahisəsində kimin haqlı olduğuna qərar verməmək, mübahisə olunan iki ayrı sualı (toxuma fərqi və mövqe kodlaşdırması) ayırmaq və komitənin Damadianı niyə seçmədiyinə dair ehtimalları ehtimal olaraq saxlamaq idi.

Mənbələr və əlavə oxu

  1. Damadian R. Tumor detection by nuclear magnetic resonance. Science 1971;171(3976):1151-1153 (istinad və tarix ikincil mənbələrdən; məqalə oxunmadı).
  2. Lauterbur PC. Image formation by induced local interactions: examples employing nuclear magnetic resonance. Nature 1973;242:190-191 (istinad ikincil mənbələrdən; məqalə oxunmadı).
  3. Mansfield P, Maudsley AA. Medical imaging by NMR. Br J Radiol 1977;50(591):188-194 (British Institute of Radiology-nin 1970-lər tibbi fizika səhifəsindəki istinaddan; məqalə oxunmadı).
  4. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2003: Press release; Peter Mansfield, biographical. nobelprize.org (ilkin qurum mənbəyi; Mansfild tərcümeyi-halı xülasə alətilə oxundu).
  5. The "Indomitable" MRI. Smithsonian Magazine, smithsonianmag.com (xülasə alətilə oxundu; ikincil mənbə).
  6. Who invented MRI? mriquestions.com və Timeline of MRI, fonar.com (birincisi ikincil tədris saytı, ikincisi Fonarın öz xronologiyası; hər ikisi xülasə alətilə oxundu).
  7. Rinck PA. “MRI: how it all began” və “Relaxation times blues” köşə yazıları, rinckside.org (xülasə alətilə oxundu; sahənin bir adının yazıları, ikincil mənbə).
  8. Twenty five year celebration of first whole-body MRI scan of a patient. Aberdin Universitetinin xəbəri, abdn.ac.uk (qurumun öz xəbəri; xülasə alətilə oxundu) və Did Damadian's mercurial past cost him the Nobel Prize? AuntMinnie (xülasə alətilə oxundu; ikincil mənbə).
  9. Pearson H. Nobel dispute. Nature 2003;425:648 (yalnız ön baxış oxundu).
  10. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ümumi kontekst; müvafiq səhifələr bu yazı üçün yenidən oxunmadı).

Bu yazı “365 Gündə Xərçəng Tarixi” seriyasının 163-cü günüdür və maqnit rezonans görüntüləmənin ilk illərini tarixi oxu kimi təqdim edir. Tarixi-populyar məzmundur; diaqnoz və ya müalicə tövsiyəsi deyil. Görüntüləmə qərarları üçün həkiminizə müraciət edin. Mənbələr yoxlanılıb; yalnız tək bir ikincil mənbəyə, yalnız bir xülasəyə, mənbənin öz təsvirinə və ya oxuna bilməyən mətnə əsaslanan təfərrüatlar fakt yoxlama qeydlərində göstərilib.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Bədəni kəsmədən görmək: Damadian, Lauterbur, Mansfield və maqnit rezonansın 1977-ci ili

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.