BioNTech mRNA peyvəndi – dünyanın ilk ağciyər xərçəngi peyvəndi tədqiqatı kimi 7 ölkədə başladı

Ağciyər xərçəngi hər il təxminən 1,8 milyon insanın həyatını itirməsinə səbəb olan, irəli mərhələlərdə sağqalım göstəricilərinin aşağı olduğu və dünyada xərçəngdən ölümlərin başlıca səbəbini təşkil edən xəstəlikdir. İndi Uğur Şahin və Özlem Türecinin rəhbərlik etdiyi alimlər orqanizmi xərçəng hüceyrələrini tapıb məhv etməyə və xərçəngin təkrarlanmasının qarşısını almağa yönəldən yeni peyvənd üzərində işləyirlər. BNT116 adlanan və BioNTech tərəfindən istehsal olunan bu peyvənd ağciyər xərçənginin ən geniş yayılmış növünü – kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngini hədəfləyir.

mRNA xərçəng peyvəndi necə işləyir?

Bu peyvənd COVID-19 peyvəndlərində istifadə olunan mRNA texnologiyasına bənzər üsulla işləyir.

mRNA xərçəng peyvəndi xəstənin immun sisteminə kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi hüceyrələrinə xas şiş markerlərini tanıdaraq immun sistemi həmin markerləri daşıyan xərçəng hüceyrələrini tanıyıb məhv etməyə öyrədir.

Peyvənd immun sistemi bu xərçəng hüceyrələrinə qarşı gücləndirməklə xəstəliyin təkrarlanmasının da qarşısını almağı hədəfləyir.

1-ci mərhələ tədqiqatı hansı ölkələrdə başladı və Türkiyədə harada aparılır?

BNT116-nın ilk insan tədqiqatı olan faza 1 klinik sınağı İngiltərə, ABŞ, Almaniya, Macarıstan, Polşa, İspaniya və Türkiyədəki 34 tədqiqat mərkəzində başladılıb.

QEYD: Faza-1 insan sınağı, bir müalicənin ilk dəfə insanlar üzərində sınandığı mərhələdir və əsas məqsədi müalicənin təhlükəsiz olub-olmadığını, hansı dozaların qəbul edilə bildiyini müəyyən etməkdir. Bu mərhələdə adətən kiçik xəstə qrupunda əlavə təsirlər və orqanizmin müalicəyə reaksiyası yaxından izlənilir 

İlk peyvənd İngiltərədəki bir xəstəyə tətbiq olunub.

Ümumilikdə əməliyyat və ya radioterapiyadan əvvəlki erkən mərhələdən irəli mərhələli və ya təkrarlayan xərçəngədək müxtəlif mərhələlərdə olan təxminən 130 xəstə immunoterapiya ilə birlikdə bu peyvəndi alacaq.

Bu xəstələrin təxminən 20-sinin İngiltərədən, 45-ə yaxınının isə Türkiyədən klinik tədqiqata daxil edilməsi planlaşdırılır.

LuCa-MERIT-1 adlı bu tədqiqatın Türkiyədəki əsas icraçı mərkəzi SBÜ Ankara Dr. Abdurrahman Yurtaslan Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesidir. Bundan əlavə, tədqiqat Türkiyədə 11 fərqli mərkəzdə də aparılır. Bu mərkəzlərə mühüm tibb fakültələri və tədqiqat xəstəxanaları, məsələn, Dokuz Eylül Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi və Yıldırım Beyazıt Üniversitesi daxildir.

Ümidverici ilk nəticələr və gələcək planlar

BNT116 peyvəndinin tədqiqat dizaynına görə bu peyvəndin gələcəkdə əsas müalicə kimi istifadə edilib-edilməyəcəyi hələ qeyri-müəyyəndir və bu, faza 1 tədqiqatının nəticələrindən, eləcə də sonrakı faza tədqiqatlarından asılıdır.

Tədqiqat dizaynı BNT116-nın həm monoterapiya kimi, həm də digər müalicələrlə (cemiplimab, dosetaksel kimi) kombinasiyada istifadəsini araşdırmağı hədəfləyir. Bu da peyvəndin xüsusilə immunoterapiya və kimyaterapiya kimi mövcud müalicələrlə birlikdə istifadə edildikdə effektiv olub-olmadığını qiymətləndirməyə yönəlir. Tədqiqatın digər məqsədi bu kombinasiyaların təhlükəsiz olub-olmadığını və əlavə təsirlərini müəyyən etməkdir.

1-ci mərhələdən sonra nə olacaq? 

Belə tədqiqatların ilk mərhələsi olan faza 1 adətən müalicənin təhlükəsizliyinə və dözümlülüyünə yönəlir. Bu faza uğurlu olarsa, faza 2 və faza 3 tədqiqatları peyvəndin effektivliyini daha böyük xəstə qruplarında sınayır və nəticədə onun müalicə standartına çevrilib-çevrilməyəcəyinə qərar verilir.

Bu tədqiqat immunoterapiyaya əlavə olaraq mRNA peyvəndinin sağqalım göstəricilərini artıra biləcəyi gözləntisi ilə davam edəcək. Mütəxəssislər faza 2 və faza 3 sınaqlarına keçməyə və nəticədə bu peyvəndin qlobal standart müalicəyə çevrilərək bir çox ağciyər xərçəngi xəstəsinin həyatını xilas etməsinə ümid bəsləyirlər.