COVID-19 peyvəndlərinin ürək-damar təsirləri: 46 milyon nəfərlik araşdırma

COVID-19 peyvəndləri hələ də müzakirə mövzusudur. Halbuki pandemiyanın ən ağır dövrlərində xəstəxanalar və reanimasiya şöbələri dolub-daşarkən köməyimizə peyvəndlər çatmışdı. Qısa müddətdə milyonlarla insanın həyatını xilas edən bu elmi uğura baxmayaraq, bu gün peyvəndlərə qarşı geniş qaralama kampaniyası aparılır. Elmi məlumatlar isə peyvəndlərin yalnız COVID-19-un qarşısını almaqla kifayətlənmədiyini, həm də bir çox ürək-damar riskini azaltdığını göstərir.

2024-cü ilin iyulunda Nature Communications jurnalında dərc olunan geniş kohort araşdırmasına görə, COVID-19 peyvəndlərinin ilk dozaları ümumilikdə ürək-damar hadisələrini azaldır, nadir hallarda isə bəzi ağırlaşmalara səbəb ola bilir.

46 milyon nəfəri əhatə edən araşdırma

COVID-19 peyvəndləri milyonlarla həyatı xilas etsə də, bəzi nadir yan təsirlərlə əlaqələndirildiyi məlumdur. Bu araşdırmada İngiltərədə təxminən 46 milyon yetkinin sağlamlıq qeydləri təhlil edilərək müxtəlif dozalarda və marka kombinasiyalarında peyvəndlərin ürək-damar təhlükəsizliyi qiymətləndirilib. Xüsusilə ilk doza, ikinci doza və gücləndirici dozaların trombotik və ürək-damar ağırlaşmaları ilə əlaqəsi araşdırılıb.

Əsas nəticələr

• Trombotik hadisələr azalır: Kəskin miokard infarktı (ürək tutması) və işemik insult kimi arterial trombotik hadisələrin rastgəlmə tezliyi hər peyvənd dozasından sonra azalıb.
  • İkinci dozadan sonra arterial trombotik hadisələr üçün:
    • Pfizer-BioNTech (BNT-162b2): 20% azalma (aHR: 0,80; 95% CI: 0,77–0,83)
    • Moderna (mRNA-1273): 27% azalma (aHR: 0,73; 95% CI: 0,70–0,76)
• Venoz trombotik hadisələrdə azalma: Ağciyər emboliyası və dərin vena trombozu (DVT) kimi venoz trombotik hadisələrin rastgəlmə tezliyi də peyvəndləmədən sonra azalıb.
  • Venoz trombotik hadisələr (ağciyər emboliyası, DVT) üçün:
    • Pfizer-BioNTech (BNT-162b2) gücləndirici dozasından sonra: 44% azalma (aHR: 0,56; 95% CI: 0,49–0,63)
    • Moderna (mRNA-1273) gücləndirici dozasından sonra: 42% azalma (aHR: 0,58; 95% CI: 0,45–0,74)
• Nadir ağırlaşmalar:
  • Adenovirus əsaslı ChAdOx1 (AstraZeneca) peyvəndinin ilk dozası nadir rast gəlinən “peyvəndlə əlaqəli trombotik trombositopeniya (VITT)” ilə əlaqələndirilib. Bu peyvənd Türkiyədə tətbiq olunmayıb.
  • mRNA peyvəndləri (BNT-162b2 [Pfizer-BioNTech] və mRNA-1273 [Moderna]) xüsusilə ilk və ikinci dozadan sonra nadir hallarda miokardit və perikardit (ürək əzələsi və ürək kisəsinin iltihabı) ilə əlaqələndirilib.
  • Bu təsirlər xüsusilə gənc kişilərdə daha çox müşahidə olunub.

Klinik nəticələr və ictimai sağlamlıq baxımından əhəmiyyəti

• COVID-19 infeksiyasının özünün ürək-damar riskləri peyvəndlərin mümkün nadir yan təsirlərindən qat-qat yüksək olduğuna görə geniş əhali qruplarına peyvənd tətbiqi dəstəklənməlidir.
• Xüsusilə xroniki xəstəliyi olan və yaşlılar kimi riskli şəxslər üçün daha yaxşı izləmə mexanizmləri yaradıla bilər.
• Peyvəndlə əlaqəli nadir ağırlaşmalar müntəzəm izlənməli, lakin ümumi ürək-damar qoruyucu təsirinə görə peyvəndləmənin əhəmiyyəti vurğulanmalıdır.

Bu araşdırma peyvəndlərin ümumilikdə ürək-damar sağlamlığı baxımından təhlükəsiz olduğunu və COVID-19 ilə bağlı ürək-damar risklərini azaltmaqda təsirli olduğunu güclü şəkildə dəstəkləyir.