COVID-19 vaksini immunoterapiya alan xərçəng xəstələrində ömür müddətini yaxşılaşdırır

Maraqlı tapıntı

• COVID-19 pandemiyası xüsusilə xərçəng kimi immun sisteminin həlledici olduğu xəstəliklərdə yeni müalicə yanaşmalarına təkan verdi.
• Bu istiqamətdə aparılan son araşdırmalarda mRNA əsaslı COVID-19 vaksinlərinin yalnız SARS-CoV-2 virusundan qorunma təmin etmədiyinə, eyni zamanda immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları sinfinə aid immunoterapiyalarla müalicə alan xərçəng xəstələrində də sağqalım nisbətlərini artırdığına dair yeni məlumatlar dərc olunub.
• Bəs bu necə mümkün olur? Bu yazıda ESMO 2024 Konqresində təqdim olunmuş yeni nəticələr əsasında mRNA COVID-19 vaksinlərinin hüceyrə səthində immun sistemini tənzimləyən molekullar olan PD-L1 ekspressiyasını artırmaqla xərçəngin müalicəsindəki roluna və bu nəticələrin klinik praktikada əksinə diqqət yetirəcəyik.

mRNA COVID-19 vaksini və PD-L1: xərçəng müalicəsində potensial təsir

mRNA COVID-19 vaksinlərinin xüsusilə immunoterapiya alan xəstələrdə PD-L1 (Proqramlaşdırılmış Hüceyrə Ölümü Liqandı 1) ekspressiyasını/ifadəsini artırdığı məlumdur. PD-L1 bir çox xərçəng növündə şiş hüceyrələrinin immun sistemindən yayınmasını təmin edən mexanizmdir və bu baxımdan PD-L1 ekspressiyasını hədəfləyən müalicələr xərçəng müalicəsində inqilabi rol oynayıb.

Aşağıda immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları sinfinə aid immunoterapiyaların təsir mexanizmi sadə şəkildə təsvir olunub:

ESMO 2024-də təqdim olunmuş tədqiqat

Dr. Adam J. Grippin və komandasının təqdim etdiyi yeni tədqiqat mRNA COVID-19 vaksinlərinin PD-L1 ekspressiyasını artıraraq immunoterapiya alan xəstələrdə şişlərin immun sistemi tərəfindən daha effektiv tanınmasını təmin etdiyini irəli sürür. Bu araşdırma xüsusilə kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi (KHDAK) və metastatik melanoma kimi çətin xərçəng növlərinə yönəlib.

Araşdırmada 100 gün ərzində mRNA COVID-19 vaksini vurulmuş xərçəng xəstələrində immunoterapiyaya cavab nisbətlərinin daha yüksək olduğu və onların sağqalım müddətlərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdığı müşahidə edilib.

Ağciyər xərçəngi və melanoma xəstələrində ümidverici nəticələr

Araşdırmaya qatılmış 2358 nəfər 3-4-cü mərhələli kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi xəstəsinin PD-L1 ekspressiyası öyrənilib və vaksinasiyanın vaxtına görə fərqlər müəyyənləşdirilib.

Xüsusilə mRNA COVID-19 vaksininin ilk 100 gün ərzində vurulması PD-L1 şiş faiz balını (TPS) əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. TPS göstəricisi 50%-dən yuxarı olan xəstələrin payı vaksini 100 gün ərzində alanlarda 33%, 100 gündən daha əvvəl vaksinasiya olunanlarda 24%, heç vaksinasiya olunmayanlarda isə 28% olub. PD-L1 TPS göstəricisi 1%-dən yuxarı olan xəstələrdə bu nisbətlər müvafiq olaraq 74%, 67% və 68%-dir.

Bu nəticələr mRNA COVID-19 vaksinlərinin xərçəng müalicəsində özünəməxsus bioloji təsirə malik olduğunu göstərir.

Metastatik melanoma xəstələrində də oxşar nəticələr əldə edilib. Araşdırmaya görə, immunoterapiyaya başlamazdan əvvəlki 100 gün ərzində vaksinasiya olunmuş xəstələrdə ümumi sağqalım nisbəti vaksinasiya olunmayanlarla müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdir (HR 0,31; 95% CI, 0,16-0,57). Bu xəstələrdə proqressiyasız sağqalım müddətində də əhəmiyyətli yaxşılaşma qeydə alınıb (HR 0,61; 95% CI, 0,39-0,95).

mRNA vaksinləri niyə fərqlidir? Digər vaksinlərlə müqayisə

Araşdırmanın mühüm tapıntılarından biri PD-L1 ekspressiyasındakı artımın yalnız mRNA vaksinləri ilə görüldüyünü, digər vaksinlərin (məsələn, pnevmoniya və ya qrip vaksinləri) oxşar təsir yaratmadığını ortaya qoymasıdır. Dr. Grippin bunun mRNA vaksinlərinin xərçəng kontekstində özünəməxsus bioloji təsiri ola biləcəyini göstərdiyini bildirir. Bu baxımdan mRNA vaksinlərinin xərçəng xəstələrini yalnız infeksiyalardan qorumadığı, həm də immun sistemini xərçənglə mübarizədə gücləndirə biləcəyi irəli sürülür.

Sağqalım nisbətlərində yaxşılaşma: rəqəmlər nə deyir?

Araşdırmanın nəticələri vaksinasiya olunmuş xərçəng xəstələrində ümumi sağqalım nisbətlərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdığını göstərir. Ağciyər xərçəngi xəstələrində mRNA COVID-19 vaksini alanların sağqalım nisbətləri vaksin almayanlarla müqayisədə 48% yüksəkdir (HR 0,52; 95% CI, 0,37-0,72). III mərhələli ağciyər xərçəngi xəstələrində bu göstərici 54%-ə çatır (HR 0,46; 95% CI, 0,31-0,70), IV mərhələli xəstələrdə isə 28% yaxşılaşma müşahidə olunub (HR 0,72; 95% CI, 0,59-0,88).

Eynilə, metastatik melanoma xəstələrində də vaksinasiyanın nəzərəçarpacaq təsiri müəyyənləşdirilib. Vaksinasiya olunmuş bu xəstələrin ümumi sağqalım nisbətləri vaksinasiya olunmayanlarla müqayisədə 69% daha yaxşıdır (HR 0,31; 95% CI, 0,16-0,57).

Gələcək tədqiqatlar və klinik nəticələr

Araşdırmanın retrospektiv (keçmişə yönəlmiş) xarakterinə görə əldə olunan nəticələr prospektiv (gələcəyə yönəlmiş) tədqiqatlarla dəstəklənməlidir. Bununla belə, mövcud məlumatlar mRNA COVID-19 vaksinlərinin xüsusilə immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları ilə müalicə olunan xərçəng xəstələrində müalicəyə cavabı artıra biləcəyini güclü şəkildə göstərir. Dr. Grippin və komandası bu nəticələrin daha böyük və müxtəlif xəstə qruplarında təsdiqlənməli olduğunu vurğulayır. Xüsusilə xərçəng müalicəsində vaksinasiyanın vaxtının və bioloji təsirlərinin daha dərindən öyrənilməsi gələcəkdə xəstələrin sağqalımını yaxşılaşdırmaq potensialı daşıyır.

Nəticə: mRNA vaksinlərinin xərçəng müalicəsində yeni yol açan rolu

Bu araşdırma mRNA əsaslı COVID-19 vaksinlərinin yalnız pandemiyadan qoruyucu olmadığını, xərçəng müalicəsində də yeni fərq yarada biləcəyini göstərir. İmmunoterapiya alan xəstələrdə sağqalım nisbətlərinin yaxşılaşması və PD-L1 ekspressiyasının artması mRNA vaksinlərinin immun sisteminə güclü təsirini üzə çıxarır. Bu nəticələr xərçəng müalicəsində vaksin strategiyalarının yenidən nəzərdən keçirilməli və gələcək araşdırmaların bu istiqamətdə irəliləməli olduğunu aydın göstərir.