Covid dövründə onkologiyada ən yaxşı innovasiya sahələri – teletibb, triaj və uzaqdan izləmə

Atlantadakı Emory Universitetinin Winship Xərçəng İnstitutu 2020-ci ilin yazında pandemiya ilə üzləşəndə Covid olan və ya əlamətləri, yaxud yüksək riski səbəbindən Covid şübhəsi olan Winship onkoloji xəstələri üçün Covid təcili yardım bölməsini açdı. Təcili yardım bölməsi PCR nəticələri hələ müsbət olub-olmadığı bilinməyən Covid şübhəli xəstələrin digər xərçəng xəstələrindən ayrılmasını asanlaşdırdı.

Winship-də sümük iliyi nəqli üzrə ixtisaslaşan onkologiya rezidenti Dr. Caleb Raine yeni klinikaya düzgün xəstələrin gəlməsini təmin etmək üçün ciddi triaj sisteminin də tətbiq edildiyini dedi. Covid təcili yardım klinikasını idarə edən Dr. Raine 7 oktyabr 2021-ci ildə onlayn keçirilən Onkologiyada Qabaqcıl Praktika Həkimləri Jurnalının illik konfransında panel müzakirəsi zamanı onkoloji praktika üçün pandemiyadan “saxlanmağa dəyər yeniliklər” təcrübəsini bölüşdü.

Triajfövqəladə hallarda tibbi müdaxilə prioritetlərini müəyyənləşdirmə sistemidir. Prioritetlər xəstənin yaşama şansı, vəziyyətin təcililiyi kimi amillərə əsaslanır və kimə sürətli müdaxilə lazım olduğuna və ya məsələn, intensiv terapiya kimi xüsusi bölməyə kimin qəbul ediləcəyinə qərar verilir.

Telefonla triajqızdırma və ya dad və/və ya qoxu itkisi kimi əlamətləri və Covid təmasını əhatə edən, Raine tərəfindən hazırlanmış alqoritmdən istifadə edən qabaqcıl ağıllı mobil tətbiqlər (App-lər) və ya tibb bacıları tərəfindən aparıldı. Xəstə qəbulunun ardıcıllığını təmin etmək üçün klinikaya hansı xəstələrin gətiriləcəyinə dair son qərarları Raine özü verdi.

Raine triaj prosesinin Winship-də digər klinik komandalarla ünsiyyəti yaxşılaşdırmağa kömək etdiyini dedi. Covid təcili yardım mərkəzindəki təcrübəsinə əsasən qarşıdakı yaz açılması planlaşdırılan 14 çarpayılı təcili yardım mərkəzi də daxil olmaqla gələcək proqramların hazırlanmasında triaja ciddi yanaşmanı qorumağa ümid edir. Xərçəng xəstələri üçün gündüz xəstəxanasına bənzər xidmətlər göstərəcək, lakin təcili yardımdan daha çox imkanla 24 saat açıq olacaq. Təcili yardım şöbəsinə getməli olanları, xəstəxanadan yeni buraxılan və izlənməli şəxsləri hədəfləyəcək.

Uzaqdan izləmə

Konfransın başqa məruzəçisi Memorial Sloan Kettering Xərçəng Mərkəzindən (MSKKM) Aaron Begue pandemiyada xərçəng xəstələri üçün MSKKM-nin tətbiq etdiyi pandemik teletibb müdaxiləsini izah etdi. Qayğı komandası xəstələrlə üzbəüz görüşməzdən əvvəl onlardan MSKKM-nin təhlükəsiz onlayn MyMSK xəstə portalından istifadə edib oradakı əlamətlərə dair anketi doldurmağı istədi.

Əlamət xəbərdarlıqları rənglə kodlanmış kritik həddə çatdıqda MSKKM tibb bacısının və ya mobil tətbiqin adətən telefonla evdəki xəstə ilə əlaqə saxlaması başladılırdı. Bu ağıllı mobil tətbiqlər daşınan ev tipli nəbz oksimetrlərindən yüklənən məlumatlar da daxil olmaqla xəstələri uzaqdan izləyirdi. Oxşar əlamət izləyiciləri sonradan xərçəng əlamətlərini izləməyə də uyğunlaşdırıldı.

Bəzi tətbiqlər evdə yatan xəstələrin xəstəxanaya qəbulu üçün lazım olan məlumatlarını toplayıb tibbi qeydlərə yüklədi. Bu, səhiyyə işçilərinin daha səmərəli təyin edilməsinə və mövcud sağlamlıq vəziyyətinə görə infeksiya riski yüksək olan və ya müsbət testə görə karantinə alınan bəzi əməkdaşlara qalacaq yer baxımından kömək etdi.

Begue “işçi heyətimizi çevik təşkil edə bildik” dedi. Peyvənd klinikasında hətta bir gün işləmək Covid müalicəsinin ön cəbhəsindəki iş gərginliyinə fasilə verə bilər. “Hamımız hələ də əməkdaşların stresini və tükənməsini necə idarə edəcəyimizi anlamağa çalışırıq, lakin çevik iş cədvəli vacib strategiya kimi görünür.”

Pandemiyanın ilk dövründə axşamlar kütlələrin Nyu-York səhiyyə işçilərinə alqışlarla dəstək verməsi — Türkiyədə də axşamlar əhalinin balkonlardan səhiyyə işçilərini alqışlaması kimi — cəmiyyətin dəstəyini göstərərək əməkdaşlara böyük təsir etdi. “Sonralar dövlət məktəbləri bağlananda açıq hava oyun meydançalarını əməkdaşların istirahəti üçün istifadə etdik — əməkdaşların narahat edilmədən açıq havada dincələ biləcəyi yerlər” dedi.

Nyu-Yorkdakı Covid dalğalarının zirvəsində teletibb səhiyyə xidmətinin vacib hissəsi idi, lakin dalğalar səngiyəndə Begue bir çox xəstənin yenidən üzbəüz görüş istədiyini gördü. “Teletibbin gələcəkdə tibbin ayrılmaz hissəsi olacağını və xəstələrin onu çox sevəcəyini düşünürdük. Hələ də minlərlə teletibb ziyarəti keçiririk, lakin bunlar artıq çoxluq təşkil etmir.” dedi.  

MSKKM başqa ştatlarda yaşayan, lakin əməliyyat, digər prosedurlar və ya illik yoxlamalar üçün Nyu-Yorka gəlmək istəyən xəstələrlə də uzaqdan teleizləmə görüşləri keçirir. Lakin ştat sərhədləri arasında teletibb tətbiqinin logistika problemlərinə tibbi lisenziyalaşdırmanın dəyişən tələblərini uzlaşdırmaq cəhdi daxildir.

Bargue gələcəkdə bu ştat tələblərinin bəzilərinin yumşaldılacağına ümid edir; bu, ölkə üzrə daha çox insanın klinik tədqiqatlara daxil edilməsini asanlaşdıra və xərçəng mərkəzləri arasında daha çox əməkdaşlığı təşviq edə bilər.

Raine: “Covid bizə daha uzaqgörən düşünməyi və böhranlara hazır olmağı öyrətdi. Gələcəkdə növbəti böhranın baş verib-verməyəcəyinə deyil, birbaşa nə vaxt baş verəcəyinə hazır olmalıyıq — hələ bu böhrandan çıxmamış olsaq da.”