Çox Miqdarda Alkoqol İstifadəsinin Yarada Biləcəyi Sağlamlıq Problemləri Hansılardır?

Alkoqol sağlamlığa təsir göstərə bilən sərxoşedici kimyəvi maddədir. İnsanın nə qədər alkoqol içməsi, xroniki içmə müddəti, genetik amilləri, cinsi, bədən kütləsi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti alkoqola necə reaksiya verdiyinə təsir göstərir. Az miqdarda alkoqol istifadəsinin zərərlərinin az olduğunu demək olar. Lakin çox miqdarda və xroniki şəkildə alkoqol istifadə etmək sağlamlığa bir çox baxımdan zərərlidir və alkoqol istifadəsi həyat itkisinin aparıcı səbəblərindən biridir.

Alkoqol istifadəsi pozuntusu (AİP) insanın sağlamlığı üçün mənfi nəticələrə baxmayaraq alkoqol istifadə etməyə davam etdiyi tibbi vəziyyətdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə dünyada hər il alkoqolla əlaqəli 3 milyon erkən həyat itkisi baş verir.

Alkoqol problemini qəbul etmək sağalmağa doğru ilk addımdır. Alkoqol asılılığının müalicəsi üçün dəstək qrupları və peşəkar xidmətlər də daxil olmaqla bir çox fərqli seçim mövcuddur.

Bəzən hər gün alkoqol içməyin zərərləri kimi düşündüyümüz, çox miqdarda və xroniki alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli sağlamlıq problemləri aşağıda sadalanıb.

Alkoqolun Zərərləri Maddələr Halında

Alkoqol Psixozu Nədir?

Alkoqol hallüsinozu kimi də tanınan alkoqol psixozu insanın çox miqdarda və ya ağır alkoqol istifadəsi zamanı, yaxud bundan qısa müddət sonra yaşaya biləcəyi psixotik əlamətləri (emosional kütləşmə, şübhə, narahatlıq, şəxsi qulluq çatışmazlığı, sosial təcrid və s.) ifadə edir. Qısası, alkoqol qəbul etdikdə şəxsiyyətin dəyişməsi deyilən budur.

Alkoqol istifadəsi şizofreniyaya səbəb ola bilməz, lakin alkoqol psixozu oxşar əlamətlər yarada bilər. Bu vəziyyət adətən şizofreniyanı təqlid edir, sürətlə ortaya çıxan və günlərdən həftələrə qədər davam edən əlamətlərə səbəb ola bilər. Nisbətən nadir olsa da, alkoqol zəhərlənməsi, alkoqolun kəsilməsi sindromu və alkoqoldan uzun müddət sui-istifadə alkoqol psixozuna yol açmaq potensialına malikdir.

Alkoqol istifadəsini nəzarət altına ala bilən insanların bu psixozu təkrar yaşamaq ehtimalı aşağıdır.

Qaraciyər Xəstəliyi

Qaraciyər xəstəliyi qaraciyərə zərər verən və onun fəaliyyətinə təsir göstərən hər hansı vəziyyəti təsvir edir. Alkoqolla əlaqəli qaraciyər xəstəliyi xüsusilə həddindən artıq alkoqol istifadəsindən qaynaqlanan vəziyyətləri ifadə edir. Qaraciyər alkoqolun metabolizəsinə (emalına) cavabdeh əsas orqandır; buna görə xüsusilə zədələnmə riski altında olan orqan qaraciyərdir. Metabolizə zamanı qaraciyər alkoqolu həm toksik, həm də kanserogen maddə olan asetaldehidə çevirir.

Alkoqolla əlaqəli qaraciyər xəstəliklərinə bunları nümunə göstərmək olar;

• Alkoqolla əlaqəli qaraciyər piylənməsi: Alkoqoldan yaranan zərərli maddələr qaraciyərdə zədələnməyə və iltihaba səbəb olaraq həddindən artıq piy toplanmasına yol açır.
• Alkoqolla əlaqəli hepatit: Alkoqol istifadəsi nəticəsində yaranan qaraciyər iltihabını ifadə edir.
• Qaraciyər fibrozu: Qaraciyərdə müəyyən zülal növlərinin toplanmasını təsvir edir.
• Sirroz: Uzun müddət ərzində qaraciyərin zədələnməsi qaraciyər funksiyasına ciddi təsir göstərən və sağlam qaraciyər hüceyrələrini əvəz edən çapıq toxumasının yaranmasına səbəb ola bilər.

Pankreatit – Mədəaltı Vəzinin İltihabı

Alkoqol qaraciyərlə yanaşı mədəaltı vəzə də zərər verə bilər. Həddindən artıq alkoqol istifadəsi adətən xəstəxanaya yerləşdirilməni tələb edən mədəaltı vəzinin ağrılı iltihabı olan pankreatitə yol aça bilər. Sübutlar alkoqolun pankreatitin ən geniş yayılmış səbəblərindən biri olduğunu göstərir.

İltihab böyük ehtimalla proenzimlərin pankreatik fermentlərə vaxtından əvvəl aktivləşməsi, asetaldehidə xroniki məruzqalma və alkoqolla əlaqəli zədələnmə nəticəsində mədəaltı vəzidə baş verən digər kimyəvi proseslərlə bağlıdır.

Xərçəng

Çoxsaylı elmi sübutlar alkoqolun kanserogen olduğunu göstərir. Kanserogen xərçəngə səbəb olan maddə deməkdir. Xroniki alkoqol istifadəsi alkoqolla əlaqəli xərçəngin yaranma riskini artırır.

Alkoqol içmək aşağıdakı xərçənglərin riskini artırır;

• Ağız
• Boyun
• Qırtlaq
• Qida borusu
• Yoğun bağırsaq və düz bağırsaq
• Qaraciyər
• Süd vəzi

Həmçinin alkoqol istifadə edən insanlar çox vaxt tütündən də istifadə edirlər və siqaret çəkmək yuxarı mədə-bağırsaq sistemi və tənəffüs yolları xərçənglərinin yaranma riskini daha da artırır.

Mədə Xorası və Digər Bağırsaq Problemləri

Həzm problemlərinin səbəblərindən biri də alkoqol ola bilər. Bu vəziyyətlər əsasən iltihabın yaratdığı zədələnmədən və mədə turşusunun ifrazına təsirdən qaynaqlanır. Mümkün həzm problemləri bunlardır;

• Xora və qanaxma
• Mədə yanması və turşu reflüksü
• Ezofagit, qastrit və duodenit kimi şişkinliklər

İmmun Sisteminin Disfunksiyası

Sübutlar alkoqol istifadəsi ilə immun sisteminin fəaliyyəti arasındakı əlaqəni vurğulayır. Az/mülayim alkoqol istifadəsinin immun sisteminə mənfi təsiri bildirilməsə də, xroniki şəkildə və çox miqdarda alkoqol istifadə etmək immun hüceyrələrinin sayını azaldaraq və infeksiya riskini artıraraq immun sisteminə mənfi təsir göstərə bilər.

Araşdırmalar çox miqdarda alkoqol istifadəsi ilə pnevmoniya, vərəm və HIV-ə yoluxma riski arasında əlaqə olduğunu bildirir.

Beyinlə Əlaqəli Problemlər

Alkoqol beyinə və sinir sisteminə toksik təsir göstərə bilər. Beynin təsirlənməsi düşünmə bacarıqlarında və koordinasiyada çətinliklərə səbəb ola bilər. Bu da yıxılma və ya qəza nəticəsində travmatik beyin zədələnməsi riskini artıra bilər. ABŞ-də 2019-cu ildə sərxoş vəziyyətdə avtomobil idarə etmək 10142 həyat itkisinə səbəb olub.

Həmçinin uzun illər ərzində müntəzəm olaraq həddindən artıq alkoqol istifadə etmək alkoqolla əlaqəli beyin zədələnməsinin yaranmasına yol aça bilər. Bu da görmə problemlərinə, yerimə problemlərinə, çaşqınlığa, ciddi yaddaş itkisinə və gündəlik işlərdə çətinliklərə səbəb ola bilən Wernicke-Korsakoff sindromu adlı neyrodegenerativ vəziyyəti yarada bilər.

Qidalanma Çatışmazlığı və Vitamin Çatışmazlıqları

Nəzarətsiz şəkildə alkoqol istifadə etmək qidalanma çatışmazlığına və vitamin çatışmazlıqlarına da yol aça bilər.

Həddindən artıq alkoqol istifadəsi ilə qidalanma çatışmazlığı geniş yayılmış vəziyyətdir. Bu vəziyyət qismən pis qida seçimlərindən qaynaqlansa da, qida maddələrinin səmərəsiz metabolizə edilməsi də bu prosesdə mümkün rol oynayır. Həddindən artıq alkoqol istifadəsi mədə və həzm sistemində zədələnməyə və iltihaba səbəb olur. Bu da orqanizmin vitaminləri mənimsəmə qabiliyyətini azalda bilər. Həmçinin həddindən artıq alkoqol daxili qanaxmaya səbəb ola bildiyindən bu vəziyyət dəmir çatışmazlığı anemiyasının yaranmasına da yol aça bilər.

Osteoporoz

Sümük əriməsi kimi tanınan osteoporoz sümük sıxlığının azalmasını ifadə edir; bu da sümükləri daha məsaməli və zəif edərək sınıq riskini artırır. Sübutlar alkoqolun sümük sağlamlığına mənfi təsir göstərə biləcəyini və osteoporozun yaranma riskini artıra biləcəyini bildirir.

Alkoqol kalsium balansına, D vitamini istehsalına və kortizol səviyyələrinə təsir göstərərək sümük quruluşunun potensial zəifləməsinə səbəb olur. Həmçinin koordinasiyanı poza bildiyindən sınığa səbəb ola biləcək yıxılma riskini də artıracaq.

Ürək Xəstəliyi və Ürək-Damar Problemləri

Həddindən artıq alkoqol istifadəsi ürək xəstəliklərinin yaranmasına yol aça bilər. Müntəzəm olaraq çox miqdarda alkoqol istifadə etmək insanda hipertenziyanın (qan təzyiqinin yüksəlməsi) yaranmasına səbəb ola bilər. Bunun səbəbi alkoqolun qan damarlarının daralmasına səbəb olan hormonların ifrazını tətikləyə bilməsidir. Bu da ürəyə əlavə yük sala və ürək çatışmazlığı, infarkt kimi ürək-damar xəstəliklərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Xülasə

Aşağıda qısa şəkildə alkoqolun zərərlərini şəkillərlə görmək olar:

Xroniki şəkildə həddindən artıq alkoqol istifadə etmək mübahisəsiz sağlamlığa zərərlidir və bir sıra ciddi sağlamlıq problemləri ilə əlaqəlidir.

Həddindən artıq alkoqol istifadəsi bir neçə orqana zərər verə, xroniki vəziyyətlərin yaranmasına səbəb ola və təhlükəli qəzalar riskini artıra bilər. Buna görə ya alkoqol istifadə etməməli, ya da az/mülayim şəkildə istifadə etməlidir. İnsan alkoqol asılılığı problemi olduğunu anlayırsa, peşəkar yardım almalıdır.

*