Dad pozuntusu - xərçəngli xəstələrdə və xərçəng müalicəsinə bağlı

Dad hissləri kimyəvi yolla qavranılır. Dad hüceyrələri hərəkətə keçdikdə dad sinirləri vasitəsilə beyinə mesajlar gedir. Beyində bu mesajlar tanınır. Hər dad hüceyrəsi bir reseptoru ifadə edir. Əsasən 4 əsas dad qavranılır: şirin, acı, turş və duzlu.
Bu kimyəvi duyğu mexanizmi burun, ağız və boğazın nəm səthlərində minlərlə sinir ucu ehtiva edir. Bu sinir ucları paxlavanın şirinliyini, bibərin acılığını qavramağımızı təmin edir.
Dad pozuntusu əslində qoxu hissindəki problemlərlə də sıx əlaqəlidir. Çeynədikdə damaqla burnu birləşdirən xüsusi kanal vasitəsilə yediyimiz qidanın ətrini qavrayırıq. Bu kanaldakı tıxanıqlıq qoxuların qavranılmasına mane olur. Beləliklə, ləzzət alma zövqümüzün böyük hissəsi itir və qidalar dadsız olur. Bu da iştahasızlığa və ya çəki itkisinə səbəb olur.
Xərçəngli bəzi insanlar xərçəng müalicəsi zamanı və ya sonrasında dad pozuntusu və ya dad dəyişikliyi yaşaya bilər. Fərq edə biləcəyiniz bəzi dad dəyişiklikləri bunlardır:
- Xüsusilə acı, şirin və / və ya duzlu qidaların dadı əvvəlkindən fərqli gələ bilər.
- Bütün qidaların dadı eyni kimi gələ bilər.
- Xüsusilə ət və ya başqa yüksək zülallı qidalar yedikdən sonra ağzınızda metal və ya kimyəvi dad qala bilər.
Dad dəyişiklikləri iştaha itkisinə, çəki itkisinə və müəyyən qidalardan tam imtinaya səbəb ola bilər. Buna görə yemək qabiliyyətinizə təsir edəcək hər hansı dad dəyişikliyi yaşasanız, onkoloji komandanıza bildirməlisiniz. Bu əlavə təsirlərin aradan qaldırılması xərçəng müalicəsinin və qulluğunun mühüm hissəsidir və simptom (şikayət) idarəetməsi və ya palliativ qulluq adlandırılır.
Xərçəng və xərçəng müalicəsi ilə bağlı dad dəyişikliklərinin bir neçə mümkün səbəbi vardır. Səbəbi başa düşmək sizə və tibbi komandanıza bu dəyişiklikləri idarə etməyə kömək edə bilər.
Xərçəng xəstələri niyə dad hissində problem yaşayır?
Kimyaterapiya: Dad dəyişiklikləri kimyaterapiyaların ortaq əlavə təsiridir. Kimyaterapiya alan insanların təxminən yarısı dad dəyişikliyi yaşayır. Kimyaterapiyanın yaratdığı dad dəyişiklikləri adətən müalicə bitdikdən təxminən 3 ilə 4 həftə sonra dayanır.
Aşağıdakı kimyaterapiya növləri çox vaxt dad dəyişiklikləri ilə əlaqəlidir:
- Sisplatin
- Siklofosfamid
- Doksorubisin (Adriamisin)
- Fluorouracil (5-FU)
- Paklitaksel
- Vinkristin
Bunlardan başqa ağrını aradan qaldırmaq üçün mərkəzi sinir sisteminə təsir edən morfin kimi bəzi opioid dərmanlar və infeksiyaları müalicə etmək üçün istifadə olunan antibiotiklər də dad problemləri yarada bilər.
Radioterapiya: Baş-boyun və beyin nahiyəsinə tətbiq edilən şüa müalicəsi dad tumurcuqlarını və tüpürcək vəzilərini zədələyərək dad dəyişiklikləri yarada bilər. Həmçinin qoxu hissində dəyişikliklər yarada bilər. Qoxu hissindəki dəyişikliklər qidaların dadının necə hiss edilməsinə təsir edə bilər.
Şüa müalicəsinin yaratdığı dad dəyişiklikləri adətən müalicə bitdikdən 3 həftə ilə 2 ay sonra yaxşılaşmağa başlayır. Dad dəyişikliklərinin yaxşılaşması təxminən bir il davam edə bilər. İnsanın tüpürcək vəziləri zədələnibsə, dad hissi müalicədən əvvəlki vəziyyətinə tam qayıtmaya bilər.
Dad dəyişikliklərinin digər səbəbləri bunlardır:
- Burun, boğaz və ya ağız əməliyyatı
- İnterleykin-2 (IL-2) kimi bioloji müalicələr
- Ağız quruluğu
- Dad hissində iştirak edən sinirlərin zədələnməsi
- Ağız infeksiyaları
- Diş və ya diş əti problemləri
- Ürəkbulanma və qusma
Xərçəng xəstələri dad pozuntuları ilə necə mübarizə apara bilər?
- Qidalarınıza az miqdarda ədviyyat əlavə edin.
- Bəyənmədiyiniz qidalardan uzaq durun.
- Yeməklərinizə dad vermək üçün sous əlavə edin.
- Yaxşı dad verməsi üçün əti marinadlayın.
- Ət yeməyi sevmirsinizsə, yüksək zülallı qidalar qəbul edin (pendir, yumurta, lobya, qoz, yoqurt, buğda rüşeymi, toyuq döşü kimi).
Dad problemlərində nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?
Müalicənin iştahanıza təsir etdiyini fərq etsəniz və ya yuxarıdakı əlamətlər yaranarsa həkiminizə müraciət edin. Həkiminizdən xəbərsiz heç vaxt özbaşına eşitdiyiniz tövsiyələri tətbiq etməyin. Həkiminiz lazımi müayinələri apararaq zəruri müalicə tədbirlərini görəcəkdir.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.