DASH pəhrizi nədir? Ən sağlam qidalanma proqramı ola bilərmi? Necə istifadə olunur?

Sahəsində aparıcı veb-sayt “US News” dünyanın ən yaxşı pəhrizlərini açıqladı. Hər il yenilənən siyahıya 2016-cı ildə daha 3 pəhriz əlavə edildi. US News redaktorları tibbi elmi nəşrləri, rəsmi hesabatları və digər mənbələri aylarla araşdıraraq hər pəhriz üçün profil hazırladılar. Bu profil pəhrizin necə tətbiq olunduğunu, nəyi hədəflədiyini və sağlamlıq risklərini ehtiva edir. Sonra beynəlxalq elmdə tanınmış həkim, qidalanma mütəxəssisi və tədqiqatçılardan ibarət 22 nəfərlik komanda hər pəhrizi öz fikirlərini əlavə edərək 7 kateqoriyada qiymətləndirdi. Bu kateqoriyalar;

1. Nə qədər asan tətbiq edilir?
2. Qısamüddətli arıqlamağa təsiri
3. Uzunmüddətli arıqlamağa təsiri
4. Qidalanma baxımından tamlığı (gündəlik qida ehtiyacını qarşılaması)
5. Sağlamlıq baxımından təhlükəsizliyi
6. Diabetdən qorunma və onun idarəsində təsiri
7. Ürək xəstəliklərindən qorunma və onların idarəsində təsiri

Redaktorlar mütəxəssislərin qiymətləndirmələrini 1-dən (ən aşağı) 5-ə (ən yüksək) bal sisteminə çevirdilər. Beləcə 38 pəhrizdən ibarət sıralama yarandı. 2016 sıralamasına görə ən yaxşı pəhriz DASH seçildi.

DASH pəhrizi nədir?

“Dietary Approaches to Stop Hypertension” kimi tanınan DASH pəhrizinin türkcə qarşılığı “Hipertoniyanın qarşısını almaq üçün pəhriz yanaşmaları” kimi ifadə olunur.

DASH pəhrizində məqsəd nədir?

DASH pəhrizində məqsəd qidalanmada ümumi yağ miqdarını azaltmaq və gündəlik duz istehlakını məhdudlaşdırmaqdır.

DASH pəhrizinin tərkibində nələr var?

Qidalanmada ümumi duz, ümumi yağ və doymuş yağ miqdarı, çox şəkərli qidalar və qırmızı ət azaldılarkən meyvə-tərəvəz, az yağlı süd və süd məhsulları, taxıllar (buğda, düyü, arpa, bulqur, qarğıdalı və darı), balıq, quş əti və çərəz istehlakı tövsiyə edilir. Pəhrizdə natrium (duz) qəbulunun azaldılması hədəflənsə də, taxıl istehlakının artırılması və qırmızı və emal olunmuş ətlərin istehlakının azaldılması baxımından Aralıq dənizi pəhrizi ilə oxşarlıq göstərir və bu oxşarlıq yoğun bağırsaq xərçəngi riskini azaldır.

DASH pəhrizində tərəvəz və meyvənin 8-10 porsiya/ gün, az yağlı süd və süd məhsullarının 2-3 porsiya/gün, qırmızı ət, balıq və quş ətinin (toyuq və s.) 2 porsiya/gün, bərk və maye yağların 2-3 porsiya/gün istehlakı tövsiyə edilir.

DASH pəhrizində gündəlik natrium (duz) qəbulu 2300 mg - 1500 mg arasında tövsiyə edilərkən pəhrizdəki kalium (4,7g/gün), kalsium (1250 g/gün) və maqnezium (500 mg/gün) qəbulu artırılmalıdır. Yağlı toxumlar (fındıq, qoz, yerfındığı, badam və s.) və quru paxlalıların (noxud, quru lobya, mərci, xallı lobya və s.) istehlakı tərkiblərindəki kalium, maqnezium və kalsium baxımından xərçəng və ürək xəstəliklərinə qarşı qoruyucudur.

DASH pəhrizi siyahısındakı qidaların təsirləri

Araşdırmalara görə;

Süd məhsulları: Həddən artıq olmamaq şərtilə az yağlı süd məhsulları DASH pəhrizində tövsiyə edilir. Süd məhsulları istifadəsi və xərçəng riski barədə güclü sübutlar hələ tapılmayıb.

Duz: Duz istifadəsi DASH pəhrizində məhdudlaşdırılıb. Tədqiqatlarda çox duz istehlakının xərçəng riskini nəzərəçarpacaq artırdığı görülüb.

Tam taxıl: DASH pəhrizində rafinə taxıllar əvəzinə tam taxıllar tövsiyə edilir. Tam taxılların xüsusilə yoğun bağırsaq xərçəngindən qoruyucu təsiri sübut olunub.

Qırmızı ət: Emal olunmuş qırmızı ət istehlakının ilk növbədə yoğun bağırsaq olmaqla mədə, sidik kisəsi, ağciyər və mədəaltı vəzi xərçənginə tutulma riskini artırdığı məlumdur.

Meyvə və tərəvəz: DASH pəhrizində daha çox meyvə və tərəvəz istehlakı tövsiyə edilir. Meyvə və tərəvəzlər lif, vitamin və minerallarla zəngindir. Meyvə-tərəvəz istehlakının sidik kisəsi xərçəngi riskini % 14 azaltdığı araşdırmalarda göstərilib.

Çərəzlər: Tədqiqatlar çərəz istehlakının xüsusilə qadınlarda xərçəngə qarşı qoruyucu təsir göstərdiyini bildirib. Eyni təsir prostat xərçəngi üçün də müşahidə edilib.

DASH pəhrizi haqqında elmi tədqiqatlar

1. 810 xəstənin iştirakı ilə tədqiqatda DASH pəhrizinin arıqlamağa və qan təzyiqinə nəzarətə təsiri qiymətləndirilib. Nəticələrə görə DASH pəhrizi tətbiq edənlərdə arıqlamaqla yanaşı qan təzyiqinə ən yaxşı nəzarət təmin edilib.
2. 459 iştirakçı ilə aparılan başqa tədqiqatda DASH pəhrizi (az yağlı süd və süd məhsulları, 10 porsiya tərəvəz-meyvədən ibarət) ilə qan təzyiqinin ən yaxşı tənzimləndiyi görülüb.
3. Hipertoniyalı və normal təzyiqli 412 nəfərlə tədqiqatda DASH pəhrizi qrupunda qan təzyiqinin nəzərəçarpacaq azaldığı görülüb.

Nəticə olaraq DASH pəhrizinin qan təzyiqinə nəzarətdə mühüm təsirə malik olduğu araşdırmalarda göstərilib.

Eyni zamanda DASH pəhrizinin yoğun bağırsaq xərçəngi üzərində təsiri də qiymətləndirilib.

DASH pəhrizinin kolorektal xərçəngə (yoğun bağırsaq xərçəngi) təsirini araşdıran başqa tədqiqatı yaşları 20 və 76 arasında olan 3171 kolorektal xərçəng xəstəsi və 3097 nəzarət qrupu şəxsi təşkil edib. Kişilərin %10.8-i, qadınların % 13,6-sı DASH pəhrizi tətbiq edib. Nəticəyə görə normal bədən çəkili kişilərdə qadınlara nisbətən kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçəngi riskində azalma görülüb.

US News tərəfindən dərc olunan "ən yaxşı pəhrizlər siyahısı"nıaşağıdakı qrafiklərdə sizin üçün ümumiləşdirdik

Birinci hissə:

İkinci hissə: