Diabetin yaranması və ya sürətlə pisləşməsi mədəaltı vəzi xərçənginin erkən əlaməti ola bilərmi?

2017 Avropa Xərçəng Konqresində təqdim edilmiş tədqiqata görə qəfil başlayan diabet və ya mövcud diabetin sürətlə pisləşərək daha ciddi müalicə tələb etməsi altda yatan gizli mədəaltı vəzi xərçənginin erkən tapıntısı ola bilər.

Mədəaltı vəzi xərçəngi erkən diaqnoz üçün tipik tapıntılar verməyən, buna görə əksər hallarda 4. mərhələdə diaqnoz qoyulan xərçəng növüdür. Erkən diaqnoz üçün bir çox bioloji göstərici araşdırılır və bəzi tədqiqatlarda qan şəkəri səviyyələri ilə mədəaltı vəzi xərçəngi arasında əlaqə ola biləcəyinə dair tapıntılar diqqət çəkir.

Mədəaltı vəzi xərçəngi müalicəsinin çətin və ömür müddətinin digər xərçəng növlərindən az olduğu məlum xəstəliklərdəndir. ABŞ-da xərçəngə bağlı həyat itkilərinin 4. səbəbidir. Bu pis şöhrətində gizli, çox əlamət vermədən sürətlə irəliləyən xərçəng olması böyük rol oynayır. Belə mühüm xəstəlikdə erkən diaqnoz üçün təəssüf ki, əlimizdə əhəmiyyətli göstərici yoxdur, lakin bu mövzuda çoxlu elmi araşdırma aparılır.

Tədqiqat

2017 Avropa Xərçəng Konqresində təqdim edilmiş tədqiqat Belçika və İtaliyada 2008-2013-cü illərin resept məlumatlarına görə aparılıb. Yetkin şəkər xəstəliyi kimi də tanınan tip 2 diabetli təxminən 1 milyon xəstənin mədəaltı vəzi xərçəngi ilə əlaqəsinə baxılıb və diqqətçəkən nəticələr alınıb. Buna görə izlənən və mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrin yarısının ilk 1 il ərzində tip 2 diabet diaqnozu aldığı müəyyən edilib.

Buna görə ilk qrupda hər iki ölkədə mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş şəxslərin %50-sinin tip 2 diabet diaqnozu ilə ilk resepti verildikdən 1 il ərzində mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozu aldığı ortaya çıxıb. Hətta bu xəstələrin Belçikada %25-inin, İtaliyada %18-inin ilk 90 gündə mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozu aldığı müəyyən edilib.

Digər qrup əvvəldən tip 2 diabeti olan və oral antidiabetik (ağızdan həb müalicəsi) alanlardan ibarət olub. Onların arasında qan şəkərinə nəzarəti pozulan, reseptlərinə inkretin (insulin ifrazını artıran metabolik hormon) və insulin müalicəsi əlavə edilən xəstələrdə ilk 90 gündə mədəaltı vəzi xərçəngi yaranma riskinin oral antidiabetik dərmanları istifadə edənlərdən 3.5 dəfə yüksək olduğu müəyyən edilib. Lakin bu artmış risk zamanla azalıb. İlk 1 illik risk nisbətlərinin paylanmasında da 3-6 aylıq aralıqda risk 2.3 dəfə; 6-12 aylıq aralıqda 2 dəfə, 12 aydan sonra isə 1.7 dəfə yüksək tapılıb. Əlavə olaraq, diabeti sürətlə pisləşən və qan şəkərinə nəzarət üçün daha intensiv insulin istifadə etməli olan xəstələrdə mədəaltı vəzi xərçəngi tapılma riskinin 7 dəfə yüksək olduğu müəyyən edilib.

İkinci qrupun nəticələri inkretin qəbulu və ya intensiv insulin istifadəsi mədəaltı vəzi xərçənginə səbəb olmuş kimi görünsə də, mədəaltı vəzi xərçənginin şəkərli diabeti pisləşdirməsi kimi şərh etmək düzgün olar.

Bu gün mədəaltı vəzi xərçəngi ilə çoxlu risk amili əlaqələndirilib. Tip 2 diabet siqaret və piylənmə ilə birlikdə mədəaltı vəzi xərçənginin ən mühüm 3 səbəbindən biridir. Tədqiqatlarda tip 2 diabetin mədəaltı vəzi xərçəngi riskini təxminən 2 dəfə artırdığı müəyyən edilsə də, diabetlə mədəaltı vəzi xərçəngi arasındakı əlaqə hələ mürəkkəbdir. Diabetin və yaranan metabolik yükün xərçəngyaradıcı təsiri qədər, mədəaltı vəzi xərçənginin də diabeti tətikləyə biləcəyi, yəni ikitərəfli əlaqə ola biləcəyi qəbul edilir və təəssüf ki, pankreatik xərçəng mənşəli diabeti daha geniş yayılmış tip 2 diabetdən ayırmaq çətindir.

Nəticə

Mədəaltı vəzi xərçənginin skrininqi üçün ən uyğun strategiya və üsullar hələ tam müəyyən edilməyib. Bu tədqiqat yeni başlayan diabetin və ya qan şəkərinin sürətlə pisləşməsinin mədəaltı vəzi xərçənginin erkən diaqnozu üçün ipucu ola biləcəyini iddia edir. Bu nəticələr erkən diaqnoz üçün ümidverici olsa da, diabet–mədəaltı vəzi xərçəngi əlaqəsi əlbəttə hər xəstəyə aid deyil. Bunun üçün daha irəli tədqiqatlara ehtiyac olacağı da həqiqətdir. .

Tip-2 diabet nədir, necə yaranır?

Yetkin şəkər xəstəliyi kimi də tanınan tip 2 diabetes mellitus hiperqlikemiya (qan şəkərinin yüksək olması), insulin müqaviməti və insulin ifrazının pozulması ilə xarakterizə edilir. Artan piylənmə və hərəkətsiz (sedentar) həyat nisbətləri ilə paralel olaraq sıxlığı nəzərəçarpacaq artan xəstəlikdir.

Mədəaltı vəzidən ifraz edilən insulin hormonunun əsas vəzifəsi qandakı şəkərin toxumalara keçməsinə vasitəçilik etməkdir. Həddindən artıq istehlak nəticəsində həzm sistemindən qana çox qlükoza keçməsi mədəaltı vəzinin insulin ifrazını artırması ilə tarazlaşdırılmağa çalışılır. Bu hal uzun çəkərsə, mədəaltı vəzi daha tez-tez insulin ifraz edir. Bir müddət sonra toxumalar insulinə müqavimət yaradır və qandakı qlükoza toxumalara az keçdiyindən qan şəkəri yüksək olmağa başlayaraq diabet xəstəliyini yaradır.