آیا شروع دیابت یا بدتر شدن سریع آن می‌تواند نشانه زودهنگام سرطان پانکراس باشد؟

طبق مطالعه‌ای ارائه‌شده در کنگره سرطان اروپا در 2017، دیابت با شروع ناگهانی یا بدتر شدن سریع دیابت موجود به‌طوری‌که درمان جدی‌تری لازم شود، ممکن است نشانه زودهنگام سرطان پنهان پانکراس باشد.

سرطان پانکراس نوعی سرطان است که نشانه‌های مشخصی برای تشخیص زودهنگام ندارد و به همین دلیل اغلب در مرحله 4 تشخیص داده می‌شود. نشانگرهای زیستی بسیاری برای تشخیص زودهنگام بررسی می‌شوند و در برخی مطالعات، یافته‌های ارتباط احتمالی سطح قند خون با سرطان پانکراس جلب توجه می‌کنند.

سرطان پانکراس از بیماری‌هایی است که درمان دشوار و بقای کمتر آن نسبت به دیگر سرطان‌ها شناخته شده است. این بیماری در آمریکا علت 4 مرگ ناشی از سرطان است. پنهان بودن، علائم کم و پیشرفت سریع سرطان پانکراس نقش بزرگی در شهرت نامطلوب آن دارند. متأسفانه برای تشخیص زودهنگام چنین بیماری مهمی، نشانگر مهمی در اختیار نداریم؛ اما پژوهش‌های علمی زیادی در این زمینه انجام می‌شوند.

مطالعه

مطالعه ارائه‌شده در کنگره سرطان اروپا در 2017، بر اساس داده‌های نسخه‌های دارویی بلژیک و ایتالیا در سال‌های 2008-2013 انجام شد. ارتباط حدود 1 میلیون بیمار مبتلا به دیابت نوع 2، معروف به دیابت بزرگسالی، با سرطان پانکراس بررسی شد و نتایج چشمگیری به دست آمد. بر این اساس، در میان بیماران پیگیری‌شده، مشخص شد نیمی از بیمارانی که تشخیص سرطان پانکراس گرفتند، در نخستین 1 سال تشخیص دیابت نوع 2 گرفته بودند.

طبق نتایج، در گروه نخست در هر دو کشور، %50 افرادی که تشخیص سرطان پانکراس گرفتند، ظرف 1 سال پس از نخستین نسخه دارویی با تشخیص دیابت نوع 2، سرطان پانکراسشان تشخیص داده شد. حتی مشخص شد در بلژیک %25 و در ایتالیا %18 این بیماران، طی 90 روز نخست تشخیص سرطان پانکراس گرفته بودند.

گروه دیگر از افرادی تشکیل می‌شد که قبلاً دیابت نوع 2 داشتند و داروهای ضددیابت خوراکی (درمان قرصی) دریافت می‌کردند. در این گروه نیز، در بیمارانی که کنترل قند خونشان بدتر شد و اینکرتین (هورمون متابولیک افزایش‌دهنده ترشح انسولین) و درمان انسولین به نسخه‌شان افزوده شد، خطر ایجاد سرطان پانکراس طی 90 روز نخست، 3.5 برابر بیشتر از دریافت‌کنندگان داروهای ضددیابت خوراکی بود. اما این خطر افزایش‌یافته به‌مرور کاهش یافت. در توزیع میزان خطر طی 1 سال نخست، خطر در فاصله 3-6 ماه 2.3 برابر، در فاصله 6-12 ماه 2 برابر و پس از 12 ماه 1.7 برابر بالاتر بود. علاوه بر این، مشخص شد در بیمارانی که دیابتشان سریع بدتر شده و برای کنترل قند خون به انسولین بیشتری نیاز پیدا کرده‌اند، خطر یافتن سرطان پانکراس 7 برابر بالاتر است.

هرچند نتایج گروه دوم ممکن است این‌طور به نظر برسد که دریافت اینکرتین یا مصرف زیاد انسولین علت سرطان پانکراس بوده است، تفسیر درست آن، بدتر شدن دیابت به‌علت سرطان پانکراس است.

امروزه عوامل خطر بسیاری با سرطان پانکراس مرتبط دانسته شده‌اند. دیابت نوع 2، همراه سیگار و چاقی، یکی از 3 علت مهم سرطان پانکراس است. با وجود آنکه مطالعات نشان داده‌اند دیابت نوع 2 خطر سرطان پانکراس را نزدیک به 2 برابر افزایش می‌دهد، هنوز ارتباط این دو پیچیده است. پذیرفته می‌شود که همان‌طور که دیابت و بار متابولیک حاصل می‌توانند سرطان‌زا باشند، سرطان پانکراس نیز می‌تواند دیابت را تحریک کند؛ یعنی ارتباطی دوطرفه ممکن است وجود داشته باشد. متأسفانه تمایز دیابت ناشی از سرطان پانکراس با دیابت نوع 2 شایع‌تر، دشوار است.

نتیجه

بهترین راهبردها و روش‌های غربالگری سرطان پانکراس هنوز کاملاً مشخص نشده‌اند. این مطالعه مطرح می‌کند که دیابت تازه‌شروع‌شده یا بدتر شدن سریع قند خون می‌تواند سرنخی برای تشخیص زودهنگام سرطان پانکراس باشد. گرچه نتایج برای تشخیص زودهنگام امیدبخش‌اند، ارتباط دیابت و سرطان پانکراس طبعاً درباره هر بیمار صدق نمی‌کند. نیاز به پژوهش‌های بیشتر در این زمینه نیز واقعیت دارد. .

دیابت نوع-2 چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

دیابت ملیتوس نوع 2، معروف به دیابت بزرگسالی، با هایپرگلیسمی (بالا بودن قند خون)، مقاومت به انسولین و اختلال ترشح انسولین مشخص می‌شود. هم‌زمان با افزایش چاقی و سبک زندگی کم‌تحرک (نشسته)، فراوانی این بیماری نیز به‌طور چشمگیری بالا می‌رود.

وظیفه اصلی هورمون انسولین ترشح‌شده از پانکراس، واسطه شدن برای ورود قند خون به بافت‌هاست. ورود بیش‌ازحد گلوکز از دستگاه گوارش به خون در نتیجه مصرف زیاد، با افزایش ترشح انسولین پانکراس جبران می‌شود. اگر این وضعیت طولانی شود، پانکراس دفعات بیشتری انسولین ترشح می‌کند. پس از مدتی، بافت‌ها در برابر انسولین مقاومت پیدا می‌کنند و ورود گلوکز خون به بافت‌ها کاهش می‌یابد؛ در نتیجه قند خون بالا می‌ماند و بیماری دیابت ایجاد می‌شود.