Endoskopiyada mədə xərçəngi necə görünür?

Mədə xərçənginin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicənin uğuru üçün çox vacibdir. Endoskopiya mədə xərçənginin diaqnostikasında ən təsirli üsullardan biridir. Bu müayinə mədənin daxili səthində və divarında olan dəyişiklikləri görməyə və biopsiya ilə dəqiq diaqnoz qoymağa imkan verir. Bəs mədə xərçəngi endoskopiyada necə görünür və bu müayinə nə zaman aparılır?

Mədə xərçənginin endoskopik görünüşü

• Endoskopiya nədir? Nə üçün və necə aparılır?

Endoskopiya zamanı mədənin selikli qişasında, yəni daxili qatında xərçəng əlaməti ola biləcək müxtəlif dəyişikliklər aşkar edilə bilər. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Lezyonlar və xoralar: Anormal toxumalar və ya açıq yaralar görünə bilər.
• Selikli qişadakı dəyişikliklər: Xərçəng irəlilədikcə mədə divarında qalınlaşma və səthində pozuntular yarana bilər.
• Dərin yerləşən şişlər: Xərçəng mədə divarının dərin qatlarında yerləşirsə, yalnız adi endoskopiya kifayət etməyə bilər. Bu halda endoskopik ultrasəs ilə daha ətraflı görüntüləmə lazım gələ bilər.

Nümunə 1: Aşağıdakı şəkillərdə endoskopik müayinə zamanı görünən müxtəlif toxuma dəyişiklikləri göstərilir. Sağ aşağı hissədə boyanmış sahənin içində sərhədləri aydın olan ağ lezyon nəzərə çarpır. Belə strukturlar bədxassəli (xərçəngli) şişlərin araşdırılmasında istifadə edilən boyama üsullarında tez-tez müşahidə olunur.

Nümunə 2: Aşağıda mədə xərçəngi və xoralara aid şəkillər verilib. Xüsusilə sağ aşağı hissədə xoralı-vegetativ kütlə görünür. Xoralı-vegetativ kütlə həm xoralı, yəni toxuma itkisi olan, həm də səthdən qabararaq və ya xaricə doğru böyüyən (vegetativ) strukturu ifadə edir. Şəkildəki qırmızı sahə adətən zəngin damarlanma və ya toxuma zədələnməsi ilə əlaqəlidir; ağ sahə isə fibrin yığıntısı, nekrotik toxuma və ya hüceyrə qalıqları ola bilər. Bu strukturlar bədxassəli şişlərdə tez-tez görünür və mədə xərçəngi kimi hallarda rast gəlinə bilər. Lakin xoşxassəli xoralı-vegetativ lezyonlar da mövcuddur.  

Dəqiq diaqnoz üçün patoloji müayinə (biopsiya) vacibdir. Endoskopiya zamanı götürülən biopsiyalar bu strukturun iltihab, yoxsa xərçəng mənşəli olduğunu aydınlaşdırır.

Həkimlər hansı hallarda endoskopiya tövsiyə edirlər?

Aşağıdakı əlamətləri olan şəxslərə endoskopiya tövsiyə edilə bilər:

• Davamlı qarın ağrısı
• Səbəbsiz çəki itkisi
• Ürəkbulanma və həzmsizlik
• Udma çətinliyi (disfagiya)
• Tez doyma hissi
• Qan qusma (hematemez)

Həkimlər həmçinin aşağıdakı səbəblərlə endoskopiya tövsiyə edə bilərlər:

• Ailə tarixçəsi: Ailədə mədə xərçəngi hallarının olması
• Xroniki mədə xəstəlikləri: Pernisioz anemiya və ya xroniki mədə atrofiyası kimi hallar
• Genetik amillər: Ailəvi adenomatoz polipoz və ya ailəvi bağırsaq tipli mədə xərçəngi sindromları
• Mədə əməliyyatı tarixçəsi: Əvvəllər mədə əməliyyatı (qismən qastrektomiya) keçirmiş olmaq
• Coğrafi amillər: Mədə xərçənginin geniş yayıldığı bölgələrdə yaşamaq (Şərqi Asiya, Şərqi Avropa, Cənubi və Mərkəzi Amerika)

Endoskopiya necə aparılır?

Endoskopiya zamanı qida borusundan mədəyə elastik boru yeridilir. Müayinə zamanı:

• Anesteziya: Pasiyentin narahatlıq hiss etməməsi üçün sedasiya tətbiq olunur.
• Toxuma nümunəsi: Şübhəli sahələrdən biopsiya götürülərək laboratoriyada araşdırılır.
• Müayinənin müddəti: Təxminən 15-30 dəqiqə çəkir. Müayinədən sonra pasiyent qısa müddət dincəlib evə buraxılır.

Pasiyentlərin müayinədən əvvəl təxminən 6 saat yemək yeməməsi, 2 saat isə maye qəbul etməməsi lazım gələ bilər.

Endoskopiya etibarlı üsuldurmu?

Endoskopiya mədə xərçənginin diaqnostikasında kifayət qədər etibarlı üsuldur. Hazırda adətən bir neçə biopsiya nümunəsi götürülür.

• Tək biopsiya: Mədə xərçəngi hallarının 70%-i bir biopsiya ilə aşkarlana bilər.
• Çoxsaylı biopsiya: 7 biopsiya nümunəsi götürüldükdə aşkarlanma göstəricisi 98%-ə qədər yüksəlir.

Lakin endoskopiyanı aparan həkimin təcrübəsi xüsusilə erkən mərhələli xərçəngin aşkarlanmasında həlledici ola bilər.

Endoskopiyadan başqa diaqnostik üsullar

Bəzi hallarda mədə xərçəngi diaqnozunu dəqiqləşdirmək və ya yayılmasını qiymətləndirmək üçün əlavə müayinələr lazım ola bilər:

• Bariumlu rentgen müayinəsi: Rentgen şüaları ilə mədənin görüntülənməsi
• KT və MRT: Ətraflı görüntü almaq üçün istifadə edilən müasir görüntüləmə üsulları
• PET-KT: Xərçəngin yayılma dərəcəsini göstərən görüntüləmə
• Laparoskopiya: Qarın boşluğundakı orqanları müayinə etmək üçün aparılan cərrahi prosedur

Nəticə

Endoskopiya mədə xərçənginin diaqnostikasında qızıl standart sayılan üsuldur. Şübhəli əlamətlər və ya risk amilləri olduqda həkimlər bu üsulla dəqiq diaqnoz üçün biopsiya götürür və lazım gələrsə əlavə müayinələr aparırlar.

Mədə xərçənginin əlamətləri varsa və ya risk qrupundasınızsa, erkən diaqnoz üçün vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etməyiniz vacibdir.