Fərqindəlik əsaslı art-terapiya və xərçəng müalicəsinə yönəlmiş tətbiqləri

Fərqindəlik əsaslı art-terapiya modeli xərçəng müalicəsinə müsbət cavabı mühüm dərəcədə dəstəkləyən modeldir. Xərçəng diaqnozu və müalicəsi prosesi həm fiziki, həm emosional stress pozuntusu ilə əlaqəlidir. Belə həddindən artıq stress pozuntuları xroniki hiperaktivliyə səbəb ola, diqqətə, yaddaşa, davranışa, duyğu və düşüncələrə mənfi təsir edə bilər. Bu terapiya üsulunun xərçəng müalicəsi prosesində stressi hədəfləyərək sağalmaya kömək etdiyi araşdırmalarla göstərilmişdir.

Fərqindəlik əsaslı art-terapiyanın diqqəti toplamağa, psixologiyaya və immun sisteminə müsbət töhfələri vardır

Bu üsul əvvəlcə Massachusetts Universitetinin Tibb Mərkəzində Jon Kabat-Zinn tərəfindən hazırlanmışdır. Paralel olaraq Pensilvanya Xəstəxanasının Joan Karnell Xərçəng Mərkəzində hazırlanmış xarici və daxili məkan fotoları, müxtəlif plastik sənət materialları və kollaj texnikaları ilə gündəlik həyat fərqindəliyini oyatmaq və inkişaf etdirmək üçün xəstələrlə müxtəlif işlər görülmüşdür. Nəticədə psixoloji özünüidarənin, diqqəti toplamanın, qərarvermənin, müsbət psixologiyanın və immun funksiyalarının inkişaf etdiyi müşahidə edilmişdir.

Məsələn, fərqindəlik əsaslı art-terapiya barədə Amerika Milli Sağlamlıq İnstitutunun araşdırmasında 7 fərqli xərçəng diaqnozu qoyulmuş qadın qrupu ilə 8 həftəlik tədqiqat tamamlanmış və bütün inkişaflar qeydə alınmışdır. Xəstələrin stress pozuntularında mühüm müsbət irəliləyişlər görülmüş, fiziki sağlamlıqlarına da müsbət təsir edib həyat keyfiyyətlərini artırdığı müşahidə edilmişdir. Sonrakı məlumat analizində müalicənin tətbiq edilmədiyi nəzarət qrupu ilə müqayisədə ciddi irəliləyən fərq müşahidə olunduğu bildirilmişdir. Xüsusilə kişi qrupları ilə tədqiqatlarda prostat xərçəngli xəstələrdə mühüm müsbət dəyişikliklər görülmüşdür.

Fərqindəlik araşdırması üçün sənət materialları kimi rəngli qələmlər, pastel boya, flomaster, sulu boya, marker qələmi və kağızı, müxtəlif kağızlar, yapışqan, qayçı, pambıq, gil, təbii materiallar (quru yarpaq kimi), müxtəlif ölçülər, fırçalar və seçilmiş fotolar hazırlanmalıdır. Tətbiq texnikalarından biri belə ümumiləşdirilə bilər: xəstəyə bu materiallardan bir neçəsi seçdirilir, kiçik kağızda sürətli və ifadəedici formalar yaratması istənilir. Bunlar abstrakt və ya konkret ola bilər, xəstənin seçimindən asılıdır. Lakin burada mühüm detalı ötürməmək faydalıdır; xəstənin gözəl rəsm çəkmək və ya təsvirə bənzətmək narahatlığı olmamalıdır. Xəstə bu sürətli və qısa iş ərzində fiziki və emosional dəyişikliklərini, hisslərini qeyd edir. Xüsusilə fərqindəliyini artırmaq üçün duyğularına cəmlənməsi istənilir.

Boyanın qoxusu, kağızın fakturası, çəkərkən çıxan səs, rənglərin ton fərqi və parlaqlığı kimi müxtəlif duyğulara xitab edən işlər görülür

Fərqli sənət materiallarını birlikdə istifadə etmək seansı zənginləşdirir. Xəstənin bütün prosesdəki təcrübələrini şifahi, yazılı və ya vizual ifadə etməsi gözlənilir. Bu iş bir növ meditasiya seansı kimidir, əlavə olaraq xaricə vurma və ifadə ehtiva edir. Beləcə daha sürətli və sağlam nəticələr alınır.

Fərqindəlik (mindfulness) əsaslı art-terapiya müsbət nəticələr üçün müntəzəm tətbiq edilməli və art-terapiya mütəxəssisi ilə aparılmalıdır. Lakin xəstələr özlərini motivasiya etmək üçün kiçik sınağı özləri edə bilərlər (uşaqdırsa mütləq yetkinin müşayiəti ilə). Tək rəngli oyun xəmiri ilə üçölçülü heykəlcik sınağı belə bir çox duyğuya xitab edib beynin müxtəlif nahiyələrini işlədərək xəstəyə daha yaxşı hiss etdirir. Xatırlamaq faydalıdır: sənətin özü bir növ terapiyadır.