هنردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و کاربردهای آن در درمان سرطان

مدل هنردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، پشتیبانی مهمی از پاسخ مثبت به درمان سرطان فراهم می‌کند. تشخیص و درمان سرطان با اختلالات استرس جسمی و عاطفی همراه است. چنین استرس شدیدی می‌تواند بیش‌فعالی مزمن ایجاد کند و بر توجه، حافظه، رفتار، احساسات و افکار اثر منفی بگذارد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند این روش با هدف گرفتن استرس در روند درمان سرطان، به بهبود کمک می‌کند.

هنردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی به تمرکز، روان و دستگاه ایمنی کمک مثبت می‌کند

این روش نخست توسط Jon Kabat-Zinn در مرکز پزشکی دانشگاه ماساچوست توسعه یافت. به موازات آن، در مرکز سرطان Joan Karnell بیمارستان پنسیلوانیا، فعالیت‌های مختلفی با بیماران برای برانگیختن و گسترش آگاهی روزمره، با عکس‌های فضاهای داخلی و خارجی، مواد مختلف هنرهای تجسمی و روش‌های کلاژ انجام شد. در نتیجه، بهبود خودمدیریتی روان‌شناختی، تمرکز، تصمیم‌گیری، وضعیت روانی مثبت و عملکرد ایمنی مشاهده شد.

برای مثال، در پژوهش مؤسسه ملی سلامت آمریکا درباره هنردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، مطالعه‌ای 8 هفته‌ای با گروهی از زنان دارای 7 تشخیص مختلف سرطان انجام شد و همه پیشرفت‌ها ثبت شد. اختلالات استرس بیماران به‌طور چشمگیر بهبود یافت و اثر مثبت بر سلامت جسمی و افزایش کیفیت زندگی دیده شد. در تحلیل بعدی داده‌ها، در مقایسه با گروه کنترل بدون درمان، تفاوتی چشمگیر و رو به افزایش گزارش شد. در مطالعات گروه‌های مردان، به‌ویژه بیماران سرطان پروستات، تغییرات مثبت مهمی مشاهده شد.

برای تمرین ذهن‌آگاهی، وسایل هنری مانند مداد رنگی، پاستل، ماژیک، آبرنگ، قلم و کاغذ مارکر، کاغذهای گوناگون، چسب، قیچی، پنبه، گل رس، مواد طبیعی مانند برگ خشک، اندازه‌های مختلف، قلم‌مو و عکس‌های انتخابی آماده می‌شوند. یکی از روش‌ها چنین است: بیمار چند مورد از وسایل را انتخاب می‌کند و از او خواسته می‌شود روی کاغذ کوچک، فرم‌های سریع و بیانی بسازد. فرم‌ها به انتخاب او می‌توانند انتزاعی یا عینی باشند. اما نباید نکته مهمی فراموش شود؛ بیمار نباید نگران زیبا کشیدن یا شبیه کردن نقاشی به تصویر خاصی باشد. بیمار در این فعالیت کوتاه و سریع، تغییرات و احساسات جسمی و عاطفی خود را یادداشت می‌کند. برای افزایش آگاهی، به‌ویژه از او خواسته می‌شود بر حواسش تمرکز کند.

فعالیت‌هایی برای حواس مختلف، مانند بوی رنگ، بافت کاغذ، صدای نقاشی، تفاوت طیف رنگ‌ها و درخشندگی آن‌ها انجام می‌شود

استفاده هم‌زمان از مواد هنری متفاوت، جلسه را غنی‌تر می‌کند. انتظار می‌رود بیمار تجربه‌های تمام فرایند را شفاهی، نوشتاری یا تصویری بیان کند. این فعالیت شبیه جلسه مراقبه است که علاوه بر آن، ابراز و بیان را در بر دارد؛ به این ترتیب، نتایج سریع‌تر و سالم‌تری به دست می‌آید.

روش هنردرمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (mindfulness) برای نتیجه مثبت باید منظم و با متخصص هنردرمانی انجام شود. اما بیماران می‌توانند برای انگیزه گرفتن، آزمایش کوچکی به‌تنهایی انجام دهند؛ کودکان حتماً باید همراه بزرگسال باشند. حتی ساخت مجسمه کوچک سه‌بعدی با خمیر بازی تک‌رنگ، با درگیر کردن حواس متعدد و بخش‌های مختلف مغز، احساس بهتری به بیمار می‌دهد. به یاد داشته باشیم خود هنر نوعی درمان است.