Hələ mentorun yoxdurmu? Mentorluq nədir?

Ölkəmizin inkişafında və elm yolunda irəli aparılmasında bir qədər nəzərdən qaçırdığımız və əhəmiyyətini kifayət qədər anlamadığımızı düşündüyümüz mentorluq (mentorship), yəni başqa sözlə ağıl müəllimliyi, inkişaf, karyera və hətta həyat məsləhətçiliyini əhatə edən sahədən danışacağıq.

Mentorlar karyeramızda yeni qapıların açılmasına kömək edirlər, lakin mentorluq yalnız bundan ibarət deyil. Mentorlardan karyera tövsiyələrindən əlavə nə gözlənilir? Mentor və mentora ehtiyacı olan şəxs bu münasibətdən nə istəyir?

Mentorluq nədir?

Mentorluq usta-şagird münasibəti daxilində təcrübəli şəxsin iş və həyat təcrübələrini tələbələrinə ötürməsi, karyerası və həyatı barədə düzgün istiqamətləndirməsi ilə tələbəsinin bilikli və hazırlıqlı şəkildə həqiqətən istədiyi xoşbəxt həyata çatmasına kömək etməkdir. Eyni zamanda ağıl müəllimliyidir, lakin bundan daha geniş məna daşıyır. Mütəxəssislər mentorlarla işləyən şəxslərin daha bilikli olduqlarını, karyera qərarlarını daha yaxşı verdiklərini, daha məhsuldar olduqlarını, daha az yanlış təcrübə yaşadıqlarını və onları həqiqətən xoşbəxt edəcək qərarları bildiklərini deyirlər.

İngiltərədən Dr. Shrewsbury həyat yolunu müəyyənləşdirərkən mentorla qarşılaşdığını danışır. Dr. Shrewsbury karyerasını planlaşdırarkən çox çətin yolayrıcında qalmışdır. Pediatriyanı çox sevsə də, xəstəxanada işləməkdən xeyli bədbəxt olacağını düşünmüş, lakin ümumi həkimliyin də akademik ambisiyalarını qarşılayacaq qədər qaneedici sahə olmadığı qənaətinə gəlmişdir. Mentorunun düzgün yönləndirməsi ilə bu ikilikdən çıxan Dr. Shrewsbury hazırda ümumi həkimliklə bağlı PhD təhsilinə başlamış, Royal Collage of General Practioners-da ümumi həkimliklə akademik tərəfi birləşdirir.

Daha yaxşı tibb təhsili yalnız mentorluq sistemi ilə mümkündür

Dr. Goldein 20. əsrə qədər mentorluğun demək olar tamamilə rəsmi münasibət çərçivəsində olduğunu deyir. Həmçinin məqaləsində iki nəsil arasındakı tibb təhsilini müqayisə etmiş; əvvəlki həkimlərin yeni uğurlu təcrübəçilər yetişdirməyə özlərini həsr etdiklərini və keçmişdə yetişən bu təcrübəçinin uğurunun mentorunun uğuru sayıldığını bildirmişdir (şagirdin uğuru ustanın uğurudur).

Dr. Goldein uzunmüddətli, müəyyən qaydaları olan bu mentorluq münasibətinin əvvəlki qədər prinsiplərinə bağlı olmadığını deyir. Bunu təhsil alınan fakültənin iş həvəsinə, xəstənin klinik mənzərəsinə, araşdırma potensialına və apardığı klinik tədqiqatlara bağlayır. Artıq mentorluğun rəsmilikdən uzaqlaşdığını, lakin bunun yeni təcrübəçilərin karyera seçimlərində daha uğurlu, təcrübələri daha yaxşı mənimsəmiş, daha məhsuldar olmasına, mentorunun yanında daha rahat hiss etməsinə imkan verdiyini bildirir.

Mentorluğun qaydaları varmı?

Mentorlarla tələbələri arasındakı münasibətdə bəzi mühüm məqamlar vardır; hər iki tərəfin sağlam münasibətdə olması üçün bunlara diqqət edilməlidir. Academic Medicine-dən xülasə edilmiş tədqiqatda mentorun tələbəsindən

• Aktiv dinləyici olmasını və rəylərə açıq olmasını, 
• Mentorun vaxtına hörmət etməsini, 
• Keçirəcəkləri görüşlərə hər zaman hazır gəlməsini gözlədiyi bildirilir. Digər tərəfdən, tələbə də mentoruna nə istədiyini açıq deməlidir;
• Karyera istiqamətləndirilməsi təmin etməsini,
• Fürsətlər yaratmasını və yeni qapılar açmasını,
• Qarşılaşa biləcəyi pis hallar barədə açıq olmasını,
• Emosional dəstək verməsini,
• İş və şəxsi həyat arasında tarazlığı təmin etməyə kömək etməsini gözləyir.

Dr. Shrewsbury məsləhət alan şəxsin özünə mentorla necə münasibət istədiyini, qaydaları qoyarkən nə gözlədiyini soruşmasını tövsiyə edir.

Necə yaxşı mentor olmaq olar?

İngiltərə Royal Collage of General Practioners-ın keçmiş prezidenti Prof. Maureen Baker ən mühüm qaydanın yaxşı dinləmək olduğunu deyir.

Mentorluq yalnız görüşlər keçirərək və ya təlimat kitabına əməl edərək görülə bilən iş deyil, həyat səyahətində yanında olacağın, dəstəkləyəcəyin düzgün şəxsi seçmək də deməkdir.

Hər mentorun öz üslubu vardır. Dr. Shrewsbury mentorlara həddindən artıq yönləndirici olmaqdan çəkinməyi tövsiyə edir. Hər kəsin öz cavablarını tapması asanlaşdırılmalı, lakin bunlar hazır şəkildə şəxsin önünə qoyulmamalıdır. O, şəxsin öz planını və seçimlərini özünün etməsinin daha uyğun olacağını deyir.

Dr. Shrewsbury karyera seçimində mentorunun təsirini belə açıqlayır:

“Həvəslərimə görə yol çəkdiyimi və ətrafımdan da çox təqdir alacağımı düşünürdüm. Bir gün məndən həqiqətən bunu istəyib-istəmədiyimi soruşdu və məni doğrudan sevdiyim sahəyə yönəltdi. Yanımda bu qədər yaxşı mentorlarım olmasaydı, bəlkə də tibbdən çoxdan vaz keçmiş olardım.”

Mentorluq yalnız həkimlik peşəsinə xas deyil

Çox vaxt mentorluğun tibb təhsili prosesində və bu prosesdə verilən qərarlarda mühüm olduğu düşünülür, lakin mentorluq yalnız bu dövrü əhatə etmir və ya yalnız karyera seçimi demək deyil.

Dr. Blair və bacı-qardaşları uşaqlıqdan mentorluq anlayışı ilə böyümüşlər, çünki ataları da həkimdir. Məktəb bitəndə də hələ öyrəniləcək çox şey olduğunu, mentorun bütün həyata istiqamət verdiyini anlayır. Şəxsin haradan gəldiyini bilən, onu hər cəhətdən tanıyan mentorunun olmasının birlikdə düzgün ünsiyyəti və qərar verməyi artırdığını bildirir.

Düzgün mentoru tapmaq həmişə asan olmaya bilər, şəxs üçün uyğun mentoru tapmaq vaxt ala bilər. Mentorumuzu seçərkən qaydaları hər zaman yadda saxlamalıyıq; mentorumuzla açıq və hörmətli olmalı, münasibətdən nə istənildiyi bilinməlidir. Hələ mentor tapa bilməmisinizsə, bəlkə məzunlardan və ya məktəbdən fikirlərinə həqiqətən dəyər verdiyiniz şəxsdən kömək istəyə bilərsiniz.

Ölkəmizdə çox yaxşı yetişmiş və mentorluq edə biləcəyinə inandığım minlərlə akademik olduğunu düşünürəm. Ölkəmizin inkişafı üçün bu akademiklərin qollarını çırmalamaq vaxtı gəldi. Gənc dostlarımın isə təhsillərinin başlanğıcında peşə sahələri nə olursa olsun, mentorluğun və mentorun qədrini bilməli, həqiqi usta-şagird münasibəti olmadan inkişaf olmayacağını anlamalı və tez özlərinə mentor taparaq şagirdliyə başlamalı olduqlarına inanıram.