Hemofiliya B üçün ilk gen müalicəsi FDA təsdiqi aldı

Hazırda faktor IX profilaktik müalicəsi alan, indi və ya keçmişdə həyati təhlükəli qanaması olmuş və ya təkrarlayan ağır spontan qanama epizodları yaşayan hemofiliya B-li yetkin xəstələr üçün ilk gen müalicəsi seçimi olan etranacogene dezaparvovec (Hemgenix) adlı dərman 22 noyabr 2022-ci ildə FDA-nın (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) təsdiqini aldı.

Hemofiliya B nədir?

Hemofiliya B qan laxtalanma faktoru IX çatışmazlığından yaranan irsi qanama pozuntusudur. Kifayət qədər faktor IX olmadıqda qan qanamanı dayandıracaq şəkildə laxtalana bilmir. Bu pozuntu anadangəlmədir, yəni doğuşdan xəstədə mövcuddur. Nadir xəstəlikdir. Ən çox rast gəlinən hemofiliya növü hemofiliya A-dır və hər 100 min şəxsdə təxminən 12 nəfərdə görülür; hemofiliya B isə hər 100 min şəxsdən təxminən 3,7 nəfərə təsir edir.

20 illik araşdırma və insan sınaqlarının bəhrəsi

Hemofiliyada gen müalicəsi 20 ildən çoxdur gözlənilir. Müalicədə irəliləyişlərə baxmayaraq, qanama epizodlarının qarşısını almaq üçün davamlı xaricdən faktor IX verilməsi və qanamaların özü insanların həyat keyfiyyətinə mənfi təsir edir. Bu təsdiq hemofiliya B xəstələrinə yeni müalicə seçimi verir və bu forma ilə əlaqəli yüksək xəstəlik yükü daşıyan şəxslər üçün yenilikçi müalicələrin hazırlanmasında mühüm irəliləyişi təmsil edir.

Hemgenixin təsir mexanizmi necədir?

Təsiredici maddəsi etranacogene dezaparvovec adlanan Hemgenix müalicəsi adeno-assosiasiyalı virus vasitəsilə qaraciyər hüceyrələrinə laxtalanma faktorunu istehsal etmək təlimatı verən funksional gen çatdırır. Yəni daşıyıcı virusun içinə faktor IX istehsal etdirəcək genetik material yerləşdirilir. İstehsalçı CSL Behringin mətbuat açıqlamasına görə, bu genetik təlimatlar hüceyrədə qalır, lakin xəstənin öz DNA-sına daxil olmur.

Gen müalicəsi hər xəstə üçün 3,5 milyon dollara başa gələcək və bu, onu indiyədək ən bahalı müalicəyə çevirir. Bununla belə, ABŞ-da hemofiliya B xəstəsinin ömürboyu faktor IX əvəzedici müalicəsinə ehtiyacı 20 milyon dolları keçir.

HOPE-B tədqiqatı ilə əldə edilən FDA təsdiqi

Təsdiq faktor IX əvəzedici müalicəyə ehtiyacı olan 54 kişidə aparılmış birqollu, açıq etiketli HOPE-B tədqiqatına əsaslanırdı. Hemofiliya B xəstələrinin çoxu kişidir.

Birdəfəlik Hemgenix infuziyasından sonrakı 18 ay ərzində düzəliş edilmiş illik qanama göstəriciləri başlanğıca görə 64% azaldı (P= 0,0002) və faktor IX ilə müalicə edilən qanamalar 77% azaldı (P< 0,0001); tam dozada etranacogen dezaparvovec ilə müalicə edilən xəstələrin 98%-i faktor IX profilaktikasını dayandırdı.

Təsirin davamlılığı narahatlıq olaraq qalır, lakin 6-cı ayda orta faktor IX aktivliyinin 39 IU/dL (normalın 39%-u), 18-ci ayda isə 36,9 IU/dL (normalın 37%-si) olması arxayınlaşdırıcıdır. İndiyədək xəstələrdə infuziyaya qarşı inhibitor yaranmasına dair əlamət yoxdur.

Yan təsirlər geniş yayılsa da, əsasən yüngül idi və hər ikisi iştirakçıların 13%-ündə olmaqla baş ağrısı və qripəbənzər xəstəliyi əhatə edirdi. Doqquz xəstəyə qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsinə görə steroid lazım oldu.

Hemofiliya A üçün valoctocogene roxaparvovec (Roctavian, BioMarin) də daxil olmaqla digər gen müalicələri hemofiliya üçün hazırlanma mərhələsindədir. Bu müalicə üçün FDA təsdiq qərarının 2023-cü ilin martında verilməsi gözlənilir.