نخستین ژن‌درمانی هموفیلی B تأیید FDA گرفت

نخستین گزینهٔ ژن‌درمانی برای بزرگسالان مبتلا به هموفیلی B که پیشگیری با فاکتور IX می‌گیرند، اکنون یا در گذشته خون‌ریزی تهدیدکنندهٔ حیات داشته‌اند یا دچار خون‌ریزی‌های خودبه‌خودی شدید و مکررند، etranacogene dezaparvovec با نام Hemgenix است که در 22 نوامبر 2022 از FDA، سازمان غذا و داروی آمریکا، تأیید گرفت.

هموفیلی B چیست؟

هموفیلی B، اختلال خون‌ریزی‌دهندهٔ ارثی ناشی از کمبود فاکتور انعقادی IX است. بدون فاکتور IX کافی، خون برای کنترل خون‌ریزی درست لخته نمی‌شود. این اختلال مادرزادی، یعنی از تولد همراه بیمار، نادر است. شایع‌ترین نوع، هموفیلی A، حدود 12 نفر از هر 100 هزار نفر را درگیر می‌کند؛ هموفیلی B حدود 3,7 نفر از هر 100 هزار نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

ثمرهٔ 20 سال پژوهش و کارآزمایی انسانی

ژن‌درمانی هموفیلی بیش از 20 سال است که در افق قرار دارد. با وجود پیشرفت‌ها، تزریق مداوم فاکتور IX و خود حملات خون‌ریزی کیفیت زندگی را کاهش می‌دهند. این تأیید گزینه‌ای تازه برای هموفیلی B و پیشرفتی مهم در درمان‌های نوآورانه برای افراد با بار بالای این بیماری است.

سازوکار اثر Hemgenix چیست؟

درمان Hemgenix با مادهٔ مؤثر etranacogene dezaparvovec، با ویروس وابسته به آدنو، ژنی کارا به سلول‌های کبد می‌رساند که دستور ساخت فاکتور انعقادی را می‌دهد. یعنی مادهٔ ژنتیکی لازم برای تولید فاکتور IX در یک ویروس ناقل قرار می‌گیرد. به گفتهٔ بیانیهٔ سازنده، CSL Behring، این دستورها در سلول می‌مانند، اما وارد DNA خود بیمار نمی‌شوند.

ژن‌درمانی برای هر بیمار 3.5 میلیون دلار هزینه خواهد داشت و گران‌ترین درمان تا آن زمان است؛ البته هزینهٔ جایگزینی مادام‌العمر فاکتور IX برای بیمار هموفیلی B در آمریکا از 20 میلیون دلار می‌گذرد.

تأیید FDA بر پایهٔ HOPE-B

تأیید بر مطالعهٔ تک‌گروهی و باز HOPE-B روی 54 مرد نیازمند جایگزینی فاکتور IX استوار بود. بیشتر بیماران هموفیلی B مرد هستند.

طی 18 ماه پس از یک انفوزیون Hemgenix، نرخ تعدیل‌شدهٔ سالانهٔ خون‌ریزی نسبت به آغاز 64% کاهش یافت (P= .0002) و خون‌ریزی‌های درمان‌شده با فاکتور IX، 77% کاهش یافت (P< .0001)؛ 98% بیماران دریافت‌کنندهٔ دوز کامل etranacogen dezaparvovec، پیشگیری با فاکتور IX را کنار گذاشتند.

دوام اثر هنوز نگرانی است، اما داده‌ها اطمینان‌بخش‌اند: فعالیت متوسط فاکتور IX در 6 ماه، 39 IU/dL (39% طبیعی) و در 18 ماه، 36,9 IU/dL (37% طبیعی) بود. تاکنون نشانه‌ای از تولید مهارکننده علیه انفوزیون دیده نشده است.

عوارض شایع ولی عمدتاً خفیف بودند؛ سردرد و بیماری شبه‌آنفلوانزا هرکدام در 13% افراد دیده شدند. نه بیمار برای افزایش آنزیم کبدی به استروئید نیاز داشتند.

برای هموفیلی A، valoctocogene roxaparvovec (Roctavian، BioMarin) و ژن‌درمانی‌های دیگر در دست آماده‌سازی‌اند. انتظار می‌رود FDA در مارس 2023 دربارهٔ تأیید این درمان تصمیم بگیرد.