Hər 7 ağciyər xərçəngindən 1-də irsi mutasiyalar olduğunu bilirdinizmi?

Hər il 2 milyondan çox yeni hal ilə ağciyər xərçəngi ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindən biri olaraq qalır. Bu göstərici ağciyər xərçəngini süd vəzi xərçəngi ilə birlikdə ən çox rast gəlinən xərçəng növləri siyahısının başına çıxarır. Ağciyər xərçənginin böyük hissəsi, təxminən 90%-ı siqaret istifadəsi ilə əlaqələndirilsə də, siqaret çəkən hər kəsin ağciyər xərçənginə tutulma riski eyni deyil. Həmçinin heç vaxt siqaret çəkməmiş insanlarda da ağciyər xərçənginə rast gəlinir. Bu, ağciyər xərçənginin səbəblərinin yalnız siqaret və siqaretdən kənar kimyəvi maddələrlə məhdudlaşmadığını göstərir. Son illərin genetik tədqiqatları ağciyər xərçənginin yaranmasında irsi amillərin də rol oynaya biləcəyini göstərir. Bu yeni nəticələr ağciyər xərçənginin diaqnostikası və müalicəsində genetik testlərdən daha geniş istifadəni dəstəkləyir.

Ağciyər xərçənglərinin 15%-ində irsi mutasiyalar aşkarlandı

JCO Precisicion Oncology jurnalında 22 noyabr 2023-cü ildə dərc edilmiş tədqiqat genetik testdən keçmiş ağciyər xərçəngi xəstələrinin təxminən hər yeddisindən birində patogen irsi genetik variantların (pathogenic germline variants= PGVs)  olduğunu göstərdi.

Bu tezlik əvvəl bildiriləndən daha yüksəkdir və bütün ağciyər xərçəngi xəstələrində irsi genetik testin aparılmasının məqsədəuyğun ola biləcəyini göstərir.

Tədqiqatçılar 2015-2022-ci illərdə genetik testdən keçmiş 7788 ağciyər xərçəngi xəstəsinin məlumatlarını araşdırdılar.

Xəstələr 159 müxtəlif geni araşdıran gen panelləri ilə genetik testdən keçirildilər. Bu testlərin əksəriyyətində xəstələrin genetik vəziyyəti 80-84 geni əhatə edən panel (44,1%) və ya 42-47 geni əhatə edən panel (22,4%) vasitəsilə qiymətləndirildi.

Qrafiklərin izahı: Tədqiqat qrupundakı bütün xəstələrin genetik test nəticələri. (A) Ümumi genetik test nəticələri. Müsbət, daşıyıcı, qeyri-müəyyən və mənfi nəticəli xəstələrin payları. (B) Müsbət nəticəli şəxslərdə ən çox aşkar edilən patogen irsi genetik dəyişikliklərin payı.

Bu testlər nəticəsində araşdırılan xəstələrin 14,9%-unda (cəmi 1161 xəstə) patogen genetik variant (dəyişiklik) aşkar edildi. Digər xəstələrin 49,3%-ündə heç bir patogen və ya mənası qeyri-müəyyən genetik dəyişiklik tapılmadı. 32,8%-in test nəticələri qeyri-müəyyən olduğu halda, 2,9%-u müəyyən genetik variantların daşıyıcısı kimi təsnif edildi.

Tədqiqatçılar 1000-dən çox xəstədə müəyyən genlərə yönələn təhlillərində patogen genetik variantların ən çox BRCA2 genində (2,8%), CHEK2 genində (2,1%) və ATM genində (1,9%) olduğunu müəyyən etdilər. Həmçinin bu xəstələrin 0,9%-unda EGFR gen variantları aşkarlandı.

Patogen genetik variantı olan 1161 xəstənin 61,3%-ü DNA zədəsinin təmiri ilə bağlı genlərdə variant daşıdıqlarına görə klinik tədqiqatlar üçün potensial olaraq uyğun hesab edildilər. Ümumilikdə, 1104 xəstədə (95,1%) digər xərçəng növlərinin klinik idarəolunmasına təsir göstərə biləcək genlərdə tapıntılar var idi.

Genetik testlərlə irsi xərçəng mutasiyaları müəyyən edilmiş xəstələrin əksəriyyətinə (71,1%) əvvəllər başqa xərçəng növü diaqnozu qoyulmuşdu. Bu əlavə xərçənglər arasında ən çox rast gəlinənlər süd vəzi xərçəngi (33,5%), mədə-bağırsaq xərçəngləri (23%) və sidik-cinsiyyət sistemi xərçəngləri (15,4%) idi.

Tədqiqatda patogen genetik variantların ən yüksək tezliyi xüsusilə əvvəllər yumurtalıq xərçəngi (20,2%) və digər ginekoloji xərçənglər (18%) keçirmiş xəstələrdə müşahidə olundu.

Tədqiqatın gen panellərinin ölçülərinin fərqli olması və bəzi xəstələrin yalnız bir gen üzrə testdən keçməsi kimi məhdudiyyətlərini qeyd edən tədqiqatçılar bunun patogen genetik variantların tezliyinin bildiriləndən daha yüksək ola biləcəyinə işarə etdiyini söylədilər.

Nəticə etibarilə, tədqiqatçılar bütün ağciyər xərçəngi xəstələrində xərçəng riski genlərində patogen genetik variantların (PGV) olub-olmadığının rutin araşdırılmasının həm xəstələr, həm də ailə üzvləri üçün faydalı ola biləcəyi qənaətinə gəldilər. Bu cür genetik skrininqin fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmalarına və ailə üzvlərinin risklərinin daha yaxşı anlaşılmasına töhfə verə biləcəyi düşünülür.