HPV-mənfi baş-boyun xərçəngində nivolumab və cavaba görə kimya-şüa müalicəsi

Baş-boyun xərçəngləri haqqında qısa məlumat

Baş-boyun xərçəngləri dünyada hər il təxminən  900000 yeni hal diaqnozu qoyulan və 500000-dən çox ölümə səbəb olan mühüm ictimai sağlamlıq problemidir. Bu şişlər ağız boşluğu, udlaq (xüsusən orofarinks), qırtlaq, burun boşluğu, sinuslar və tüpürcək vəziləri kimi anatomik nahiyələrdə yaranır. HPV (insan papilloma virusu) xüsusən orofarinks xərçənglərində (dil kökü və badamcıq nahiyəsi) təsirli amildir. Orofarinks xərçənglərinin təxminən %60-70-də HPV-müsbətlik aşkarlanır, digər baş-boyun nahiyələrində isə bu nisbət xeyli aşağıdır. Tütün və alkoqol istifadəsi, HPV və EBV infeksiyaları, zəif ağız gigiyenası və bəzi ətraf mühit təsirləri (məsələn, asbest, odun tozu) əsas risk amilləridir. Diaqnoz zamanı xəstələrin təxminən %60-ı irəliləmiş mərhələdə (III və ya IV mərhələ) xəstəliklə müraciət edir. Bu, sağqalıma mənfi təsir göstərir və müalicə seçimlərini məhdudlaşdırır. Buna görə HPV-dən qorunma strategiyaları və erkən diaqnoz tədbirləri çox vacibdir.

Baş-boyun xərçənglərinin müalicəsi adətən cərrahiyyə, radioterapiya, kimyaterapiya və immunoterapiya kombinasiyalarını əhatə edir. Xüsusən HPV-mənfi yastıhüceyrəli baş-boyun karsinoması (YHBBK) müalicəyə rezistent və aqressiv olduğundan klinik praktikada çətinlik yaradır. Buna görə effektivliyi artırmaqla yanaşı əlavə təsirləri azaldan yanaşmalara ehtiyac var. Çikaqo Universitetinin apardığı və nəticələri 6 mart 2025-ci ildə  JAMA Oncology jurnalında dərc olunan DEPEND tədqiqatı bu sahədə yenilikçi müalicə strategiyalarından biri kimi önə çıxır.

DEPEND tədqiqatının əhatəsi və üsulu

DEPEND tədqiqatına HPV-mənfi, yerli irəliləmiş  IVa/b mərhələli yastıhüceyrəli baş-boyun karsinomalı (YHBBK) xəstələr daxil edilib. IVa/b mərhələləri xəstəliyin regional olaraq xeyli irəlilədiyi , lakin hələ uzaq orqan metastazının olmadığı halları ifadə edir. Bu mərhələlərin standart müalicəsi eyni vaxtda kimyaterapiya və radioterapiyadır (kimya-şüa müalicəsi).

DEPEND 2019-cu ilin sentyabrından 2022-ci ilin iyununadək aparılmış, tək mərkəzli, randomizə edilməmiş II faza klinik tədqiqatdır. Araşdırmada irəliləmiş (IVa/b mərhələ) HPV-mənfi baş-boyun xərçəngi diaqnozlu ümumilikdə 36 xəstə iştirak edib. Xəstələr 21 günlük üç sikl şəklində neoadjuvant (əsas müalicədən əvvəl) olaraq bu müalicəni alıblar:

• 1-ci gün: 360 mg nivolumab və AUC=5 karboplatin

• 1-ci, 8-ci və 15-ci günlər: 100 mg/m² paklitaksel

. Müalicədən sonra şişi ən azı %50 kiçilən xəstələr elektiv limfa düyünü sahələrini əhatə etməyən azaldılmış dozalı kimya-şüa müalicəsi (66 Gy) alıblar. Kiçilmə %50-dən az olan xəstələrə standart kimya-şüa müalicəsi (70-75 Gy) verilib. Həmçinin bütün xəstələr müalicədən sonra 9 sikl adjuvant nivolumab alıblar.

DEPEND tədqiqatının əsas nəticələri

Median izləmə müddəti 20 ay olub (diapazon: 13-40 ay). Əsas hədəf olan dərin cavab (şiş həcmində ən azı %50 kiçilmə) xəstələrin %53-də (95% etibar intervalı [CI]: %35-70) əldə edilərək uğur meyarı qarşılanıb. Obyektiv cavab (şişdə ən azı %30 kiçilmə) %86 (95% CI: %71-95) olub.

Cavaba uyğunlaşdırılmış müalicənin sağqalıma təsiri

Cavaba uyğunlaşdırılmış kimya-şüa müalicəsinin effektivliyi iki qrupda qiymətləndirilib:

• Azaldılmış dozalı KRT (19 xəstə):

  • 2 illik xəstəliksiz sağqalım %69 (95% CI: %39-87),

  • ümumi sağqalım %74 (95% CI: %41-90)

• Standart dozalı KRT (16 xəstə):

• 2 illik xəstəliksiz sağqalım %69 (95% CI: %40-86),

• ümumi sağqalım isə %79 (95% CI: %47-93)

Nəticələr azaldılmış dozalı kimya-şüa müalicəsi alan xəstələrin daha az kəskin əlavə təsirlə oxşar sağqalım göstəricilərinə malik olduğunu göstərib.

Müalicə ilə əlaqəli əlavə təsirlər

Hər iki qrupda ən çox görülən əlavə təsirlər belə olub:

• Mukozit (ağız yarası): Azaldılmış KRT %74, standart KRT %94

• Şüa dermatiti: Azaldılmış KRT %68, standart KRT %88

• Ağız quruluğu: Azaldılmış KRT %37, standart KRT %63

Bu nəticələr azaldılmış dozalı qrupda toksikliyin daha aşağı olduğunu təsdiqləyir.

DEPEND tədqiqatının klinik əhəmiyyəti və nəticələri

DEPEND tədqiqatı irəliləmiş HPV-mənfi baş-boyun xərçəngində neoadjuvant nivolumab və kimyaterapiya kombinasiyasının effektiv olduğunu, dərin cavab nisbətlərinin ümidverici səviyyədə olduğunu göstərib. Cavaba görə fərdiləşdirilmiş kimya-şüa müalicəsi oxşar sağqalım ilə daha az kəskin əlavə təsir təmin edir. Bu yanaşma baş-boyun xərçənginin klinik müalicəsində mühüm paradiqma dəyişikliyinə zəmin yarada bilər.

Şərh

Nəticələr HPV-mənfi baş-boyun xərçəngində immunoterapiyanın potensialını vurğulayır və daha geniş, çoxmərkəzli randomizə nəzarətli tədqiqatlar üçün güclü əsas yaradır. Gələcəkdə daha böyük xəstə qruplarında aparılacaq tədqiqatlar müalicə protokollarını daha da yaxşılaşdıra bilər.

Baş-boyun xərçənglərində fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmalarının əhəmiyyəti və bu yenilikçi strategiyanın uzunmüddətli mümkün faydaları nəzərə alındıqda, DEPEND tədqiqatı klinik praktikaya mühüm töhfələr verir.