İki fərqli qan xəstəliyi üçün mühüm irəliləyiş: genetik qayçı ilə tam funksional müalicə

CRISPR/Cas9 əsaslı eksperimental müalicə qan köçürülməsinə ehtiyacı olan beta-talassemiya və oraqvari hüceyrə xəstəliyi olan demək olar ki, bütün xəstələr üçün davamlı xəstəlik nəzarəti təmin edə bilər.

Exagamglogene autotemcel (exa-cell) adlı dərmanın infuziyasından sonra beta-talassemiya xəstələrinin 95%-nin artıq qırmızı qan hüceyrəsi köçürülməsinə ehtiyacı olmadı və oraqvari hüceyrə xəstələrinin heç biri ağır damar tıxanması krizləri keçirmədi.

Beta-talassemiya və oraqvari hüceyrə xəstəliyi üçün yeni yanaşma

İtaliyanın Roma şəhərindəki Bambino Gesu Uşaq Xəstəxanasının Pediatrik Hematologiya və Onkologiya şöbəsinin klinik rəhbəri və Sapienza Universitetinin pediatriya professoru, tədqiqatın ilk müəllifi Dr. Franco Locatelli “Bu nəticələr exa-cell-in beta-talassemiya və ağır oraqvari hüceyrə xəstəliyi üçün funksional müalicə təmin edən ilk CRISPR/Cas9 əsaslı müalicə olmaq potensialını göstərir.” dedi.

• Əlaqəli mövzu: 2020 Nobel Kimya Mükafatı – Genetik qayçı CRISPR-Cas9

Locatelli Vyanada Avropa Hematologiya Birliyinin 2022-ci il İllik Toplantısında 12 iyunda son inkişafları təqdim etdi.

Transfuziyadan (qan köçürülməsindən) asılı beta-talassemiya ilə oraqvari hüceyrə xəstəliyinin ortaq cəhəti hemoqlobinin beta alt vahidini kodlaşdıran gendə aşkar mutasiyanın olmasıdır. Bu mutasiya hemoqlobinin beta zəncirinin istehsalını azaldır və ya aradan qaldırır, yaxud oksigensizləşmə ilə anormal hemoqlobin polimerləşməsinə səbəb olur.

Luspatercept və crizanlizumab kimi son dövrlərdə təsdiqlənmiş müalicələr xəstəliyin əlamətlərini yaxşılaşdıra bilər, lakin sağaldıcı deyil. Allogen sümük iliyi nəqli sağaldıcı seçimdir, lakin uyğun donorlar məhduddur.

Exa-cell müalicəsi beta-talassemiya və oraqvari hüceyrə xəstəliyinə başqa baxımdan yanaşır — fetal hemoqlobin istehsalını artıran mexanizmləri hədəfləyir və bu, hər iki xəstəliyin yaxşılaşması ilə əlaqəlidir. Daha konkret desək, exa-cell müalicəsi autoloji hematopoetik kök və sələf hüceyrələrdə BCL11A lokusundakı tək-nukleotid polimorfizmlərini redaktə etmək üçün CRISPR/Cas9-dan istifadə edir; bu da fetal hemoqlobinin ifadəsini artıra və xəstəliyin ağırlığını azalda bilər.

CLIMB THAL-11 və CLIMB SCD-121 sınaqlarının əvvəlki məlumatları kod adı CTX001 olan exa-cell-in tək dozasının qırmızı qan hüceyrəsi köçürülmələrini və damar tıxanması krizlərini aradan qaldırmaq üçün fetal və ümumi hemoqlobini kifayət qədər artıra bildiyini göstərmişdir. Hazırkı araşdırma davam edən bu mühüm sınaqların ilk 75 xəstəsindən əldə edilən məlumatların effektivliyini və təhlükəsizliyini bildirmişdir.

Beta-talassemiya xəstəsi olan 44 və oraqvari hüceyrə xəstəliyi olan 31 şəxs tək exa-cell infuziyası aldı. Xəstələrə bu CRISPR/Cas9 müalicəsindən sonra bisülfan ilə mieloablasiya (müdafiə hüceyrələrinin sayının azalması) tətbiq edildi.

Ümumilikdə beta-talassemiya xəstələrinin 95%-i (44-dən 42-si) sonrakı illər boyunca artıq qırmızı qan hüceyrəsi köçürülməsinə ehtiyac duymadı. Digər iki xəstənin də ehtiyacları 89%-a qədər azaldı.

Oraqvari hüceyrə xəstəliyi olan 31 xəstənin heç biri ağır damar tıxanması krizi yaşamadı.

Hər iki xəstəlik qrupunda fetal və ümumi hemoqlobin səviyyələrində klinik baxımdan əhəmiyyətli artım müşahidə edildi və artımlar izləmə müddəti boyunca da davam etdi.

Müalicənin yan təsirləri varmı?

Yan təsirlər bisulfanla yaradılmış mieloablasiya və autoloji kök hüceyrə nəqlində müşahidə olunanlarla uyğun idi. Beta-talassemiya xəstəsi olan iki şəxs exa-cell ilə əlaqəli olduğu düşünülən ciddi yan təsirlər yaşadı. 

Lakin bu ciddi yan təsirlər tam aradan qalxdı və xəstələr 56-cı gündə neytrofil engraftmentinə çatdılar. Bütün digər xəstələr də exa-cell infuziyasının 43-cü günündə neytrofil engraftmentinə çatdılar.

Heç bir ölüm, fasilə və ya ikinci xərçəng bildirilmədi.

Bu nəticələr ənənəvi sümük iliyi nəqli ilə müqayisədə effektiv və potensial olaraq daha təhlükəsiz yeni müalicə seçiminə işarə edir.