Koronavirus xəstəliyi Covid-19 və məsafədən səhiyyə Teletibb – demək olar qüsursuz

Xəstələrin əlçatan və xərcsiz müalicəyə verdiyi önəmi görən alimlər NEJM adlı aparıcı tibb jurnalındakı məqalə ilə üzbəüz müayinələrin xəstə ehtiyacını qarşılamaq üçün ikinci, üçüncü, hətta son seçim olub-olmayacağını müzakirəyə açdı. Əvvəllər xüsusilə fəlakət və ictimai sağlamlıq fövqəladə hallarında teletibbdən, yəni məsafədən səhiyyədən yararlanma potensialı nəzərdən keçirilib, yeniliyi uğurla tətbiq edən sistemlər teletibb texnologiyasını Covid-19a qarşı istifadə etmək üçün inkişaf etdirilir.

Təcili tibb və digər sahələrdə teletibb

Səhiyyəyə gözlənilən həddən artıq tələbi qarşılamaqda triaj, yəni xəstələrin uyğun müalicələr üçün prioritetləşdirilməsi həyati vacibdir. Teletibb / telesəhiyyə xidmətlərinin triajda mühüm fayda verəcəyi düşünülür. Birbaşa xəstə ilə aparılan telesəhiyyə xidmətləri eyni zamanda fərdi karantinə uyğun olduğundan tənəffüs əlamətli yeni koronavirus xəstəliyi Covid-19 xəstələrinin yoxlanmasında istifadə oluna bilər. Düzgün qərarda serverlərdəki xəstənin səfər və elektron tibbi sənədlərinə çıxış, yerli epidemiya məlumatı da kömək edər. İctimai təcili tibb və mobil dəstəkli proqramlar isə yüksək səviyyəli virtual yardımla evdə müalicə imkanı verir. Evdə ağır vəziyyətdə olanlar üçün belə proqramlar xəstəxanadan əvvəl qiymətləndirməni asanlaşdırır, potensial olaraq təcili yardımı keçib birbaşa xəstəxana yatağına yerləşməyə imkan verir və bununla səhiyyə işçiləri və digər xəstələrin xəstəliyə məruzqalmasını azaldır.

Hazırda Covid-19-u törədən yeni koronavirus (SARS-CoV-2) üçün böyük teletibbi skrininqin ən böyük maneəsi testin koordinasiyasıdır. Test mərkəzləri artdıqca məruzqalmanı minimuma endirib uyğun xəstələri yoxlayan yerli sistemlər hazırlanmalı və teletibb iş axınına birləşdirilməlidir.

Birbaşa müalicəyə gələn və nəticəsi müsbət xəstələr digər xəstə və səhiyyə işçisi ilə təmas etməsin deyə vaxt itirmədən karantinə alınmalıdır.

Covid-19-dan əvvəl çoxlu təcili yardım bölməsi məsafədən xidmət göstərən şəxsin qəbuluna imkan verən «xidmət təminatçılı triaj» modelini, yəni sürətli ilkin qiymətləndirmə və testi hazırlayıb. Məsələn, Aurora Health kommersiya teletibb təminatçısı ilə işləyir, başqaları öz proqramını hazırlayıb. Fövqəladə halda triaj otağı ilə həkimlər arasında təhlükəsiz xətdə veb-konfrans proqramı nisbətən tez işlədilə bilər. Bir məsafədən həkimlə çox nöqtəni idarə etmək işçi çətinliyi yarada bilər, amma proqramın növbələmə (queuing) funksiyası ilə qismən həll oluna bilər.

Xəstə və səhiyyə işçilərinin aralarında istifadə etdiyi planşetlər dəqiq müəyyən infeksiyaya nəzarət qaydaları ilə təmizlənməlidir. Təcili yardımda skrininqi müsbət xəstəyə planşet verilərək müayinə otağında təcrid edilə bilər. Ayrı bağlantı ilə kommersiya sistemləri və ya həkimlə ünsiyyət yaradan planşetlə səhiyyə işçisini məruz qoymadan televizit edilə bilər. Covid-19 testinin tezliklə daha əlçatan olmasını umuruq, amma əvvəlcə evə gedəcək qədər sağlam xəstələri evdə karantinə alırıq, bu arada evdə testi də koordinasiya edirik. Bu sistem yaxşı vəziyyətdə xəstədə işləsə də, prosedur tələb edən xəstəyə heyətin məruzqalmasını tam aradan qaldırmır. Oxşar televizit sistemi ziyarətçi və heyət riskini azaltmaq üçün stasionar xəstələrdə də istifadə olunur.

Mercy Virtual Qayğı Mərkəzi, Sutter Health və Sentara Healthcare xidmətləri kimi tibb bacıları və həkimlərlə müxtəlif xəstəxanaların intensiv terapiyasında yatan 60-100 xəstəni məsafədən izləməyə imkan verən elektron intensiv terapiya şöbəsi (e-ICU) izləmə proqramları ağır xəstələr üçün idealdır. Texnologiya və heyət çətinliyi belə proqramın tez hazırlanmasını mümkünsüz etsə də, ikili planşet yanaşmasının sürətli qəbulu heyətin intensiv terapiyada yoluxmuşlarla təmasını azalda bilər.

Klinik qərar dəstəyi

Tibbi qərar idraki məsələdir və teletibb həmin an yaxınlıqda olmayan alt ixtisas mütəxəssisinə sürətli çıxış verə bilər. Bu yanaşma ən çox insult, yəni beyin iflici xəstələrində araşdırılıb və çox mərkəzdə virtual təcili nevroloji xidmət kimi təqdim edilir. Maneələr daha çox ödəniş, akkreditasiya və mütəxəssis işə qəbuludur.

Tək səhiyyə qurumunda 100-ə yaxın işçinin Covid-19 təsirinə görə evdə karantinə alındığını göstərən hesabatlar işçi gücü barədə narahatlıq yaradıb. Ofis əsaslı tətbiqlər də karantində həkimin məsafədən xidmətinə imkan verə bilər. Lakin tibb bacıları, tibbi köməkçilər, rezidentlər də birbaşa müalicəyə töhfə verir və teletibb hamısını əvəz etmir.

Yerli epidemiya ilə səhiyyə işçilərinin karantinə alınması, xəstələnməsi və ya olmaması kimi ssenarilərə hazırlıq üçün Jefferson Health teletibbi işə salır ki, həkim planlı görüşü teletibbə çevirib məruz qalmamış xəstəyə xidməti davam etdirsin. Görüş xəstə də, həkim də evdəykən edilə bilər; səfər və yoluxma təsiri azalır, məruz qalmamış xəstənin müalicəsi kəsilmir. İlk zəngdə təlim və dəstək istəyənlər üçün onlayn modullar və məsafədən təlimlər var.

Teletibbin qarşısındakı maneələr nədir?

Teletibblə adi müalicənin əsas maneələri ödəniş sistemini müəyyən etmək, sağlamlıq sığortası və qaydalarda lazımi hüquqi dəyişiklikləri hazırlamaqdır.

Fəlakət və epidemiya səhiyyə xidmətində misilsiz çətinlik yaradır. Telesəhiyyə hamısını həll etməz, amma infrastruktur möhkəm və həkimin xəstəni görə bildiyi ssenarilərə tam uyğundur. Ödəniş və tənzimləyici quruluşlar, lisenziya, xəstəxanalararası akkreditasiya və proqramın tətbiqi vaxt aparır, amma artıq teletibb yatırımı olan sistemlər Covid-19 xəstəsinin ehtiyac müalicəsini almasını təmin edəcək. Bu nümunədə teletibb virtual olaraq qüsursuz həll ola bilər.