Marie Curie – elmdə əzm və uğurun qeyri-adi hekayəsi

Elm tarixi heyranedici alim hekayələri ilə doludur. Marie Curie-nin isə elm və bəşər tarixində ayrı yeri var. Nobel alan ilk qadın alim olmaqla yanaşı, iki fərqli elm sahəsində mükafat alan tək qadındır.

Marie Sklodowska 7 Noyabr 1867-də Polşanın Varşava şəhərində doğuldu. 1891-də Parisə gedib Sorbonne Universitetində fizika və riyaziyyat oxudu. Orada Fizika Professoru Pierre Curie ilə tanış olub 1895-də evləndi. Toy hədiyyələrini pula çevirən cütlük bütün pulla iki velosiped alıb 1 həftəlik turla bal ayı keçirdi.

Əri ilə radioaktivlikdə işlədi. Alman Roentgen və fransız fizik Becquerel işlərinə yönəldi. İyul 1898-də cütlük yeni element kəşfini bildirdi. Vətənindən ilhamlanıb adını Polonium qoydu. İlin sonunda Radium kəşfini açıqladılar. Bu işlərlə Marie Curie, Pierre Curie və Becquerel 1903 Nobel Fizika Mükafatı-na layiq görüldü.

Cütlüyün uğurlu həyatı qısa oldu. 1906-da Pierre Currie at arabasının aşması ilə öldü. Marie-ni çətin həyat gözləyirdi. Ərinin yerinə dərs deməyə başlayıb Sorbonne İnstitutunun ilk qadın müəllimi oldu. Həyatını elmə və tələbəyə həsr etdi. 1911-də Nobel Kimya Mükafatı aldı.

Madam Curie-nin işi əməliyyatlarda X-ray (rentgen) cihazlarının inkişafına vacib idi. Birinci Dünya Müharibəsində ambulanslara X-ray quraşdırmağa çalışdı, hətta özü idarə etdi.

Qeyri-adi uğura baxmayaraq Fransanın kişilərin hakim olduğu elm dünyasında çətin mübarizə apardı. Layihələrə yetərli maliyyə almadı. 1920-ci illərdə səhhəti pozuldu, 4 İyul 1934-də yüksək enerjili ionlaşdırıcı şüalanmaya görə leykozdan (qan xərçəngi) öldü.

İşləri bu gün xərçəng müalicəsində mühümdür. Geniş istifadə edilən braxiterapiyanın (daxili radioterapiya) inkişafını təmin etdi. Yəni radioaktiv materialı şişə qoyub kiçiltməyə əsaslanan müalicəni yaratdı. Bu üsullar prostat xərçəngi, uşaqlıq boynu xərçəngi və bəzi erkən süd vəzi xərçənglərində istifadə olunur.

Madam Curie elmin ən vacib simvollarındandır. Həyatını elmə və xərçəng araşdırmasına həsr etdi. O vaxt təsirlər yaxşı bilinmədiyindən qoruyucu paltarsız radioaktiv maddələrlə illərlə işləyib zərərin fərqinə varmadı. Bu gün çox alimə nümunə və ilhamdır. Qadınların elmdə fəal roluna yol göstərdi. Böyük qızı İrene Curie süni radioaktivliyi kəşflə 1934-də Nobel Kimya Mükafatı aldı. Bu hekayəni gözəl sözü ilə bitirək:

«Həyatda heç nədən qorxmayın, yalnız hər şeyi anlamağa çalışın.»

Elmdən əl çəkməyən və daim soruşan nəsillər yetişdirmək arzusu ilə…