Mədəaltı vəzi xərçəngi və sarılıq barədə bilinməli məqamlar

Mədəaltı vəzi xərçəngi ilə sarılıq arasında müəyyən əlaqə var. Xərçəngli böyümə ödü qaraciyərdən nazik bağırsağa daşıyan öd axacağına təzyiq göstərə bilər. Bu da sarılıq adlanan dərinin saralmasına səbəb ola bilər. 

Mədəaltı vəzi xərçəngi olan insanlarda sarılıq çox vaxt ilk simptomlardan biridir. Sarılıq göz ağlarının saralması, tünd sidik, açıq rəngli nəcis və dəridə qaşınma kimi simptomlara səbəb olur. 

Bu vəziyyətin idarə olunması öd axacağını açıq saxlamaq üçün boru yerləşdirilməsini və ya tıxanıqlığı aradan qaldırmaq üçün cərrahi əməliyyatı əhatə edir.

Mədəaltı vəzi xərçəngi ilə sarılıq arasındakı əlaqə

Mədəaltı vəzi xərçəngi olan insanların çoxunda ilk simptomlar arasında sarılıq olur. Mədəaltı vəzin baş hissəsindəki xərçəng bu simptomlara səbəb ola bilər. Mədəaltı vəzin digər nahiyələrindəki xərçənglər bədənin başqa hissələrinə yayılmayıbsa, sarılıqla özünü göstərməyə bilər.

Sarılıq dərinin və göz ağlarının saralması deməkdir. Sarılığın digər simptomlarına bunlar daxildir:

• Tünd sidik
• Dəridə qaşınma
• Açıq rəngli və ya yağlı nəcis

Sarılığın səbəbi nədir?

Sarılıq, bilirubinin yığılması nəticəsində yaranır. Qəhvəyi-sarı rəngli bu tünd maddə qaraciyərin istehsal etdiyi öd mayesinin komponentidir. Öd ümumi öd axacağı vasitəsilə nazik bağırsağa keçir. Oradakı vəzifəsi yağları parçalamaqdır. Sonda öd nəcislə birlikdə bədəndən xaric edilir.

Ümumi öd axacağında yaranan tıxanıqlıq öd mayesinin nazik bağırsağa çatmasına mane olaraq bilirubinin yığılmasına səbəb olur. Bu halda sarılıq yaranır. 

Mədəaltı vəzi xərçəngində sarılıq nə vaxt yaranır?

Sarılıq mədəaltı vəzi xərçənginin hər mərhələsində yarana bilər. Adətən sarılığın yaranması xərçəngin mədəaltı vəzdə yerləşməsindən asılıdır. Mədəaltı vəzin baş hissəsində yaranan xərçəng ümumi öd axacağına yaxındır. Bu, axacağa təzyiq göstərilməsinə və şiş hələ çox kiçik olsa belə, sarılığa səbəb ola bilər.

Digər tərəfdən, mədəaltı vəzin orta və ya quyruq hissəsində başlayan xərçəng vəz boyunca yayılana qədər öd axacağına təzyiq göstərməyə bilər. Bu da həmin dövrdə sarılığın yaranmamasına səbəb olur. Belə halda sarılığın yaranması xərçəngin mədəaltı vəzin ətrafına yayıldığını və adətən qaraciyərə metastaz verdiyini göstərir. 

Həmçinin mədəaltı vəzi xərçəngindən başqa bir çox vəziyyətin də sarılığa səbəb olduğunu unutmamaq lazımdır. 

Mədəaltı vəzi xərçəngində sarılığın müalicəsi

Bəzi hallarda öd axacağını açıq saxlamaq üçün qısa və dar boru olan stentin yerləşdirilməsi sarılıq simptomlarını azaltmağa kömək edə bilər. 

Digər seçim pankreatik biliyar şuntlama əməliyyatıdır. Bu prosedurda cərrah öd axacağını tıxanıqlıqdan yuxarıda kəsir və yenidən nazik bağırsağa birləşdirir. Bu üsul adətən sarılığı yüngülləşdirməkdə olduqca effektivdir. 

Bu iki yanaşma hər kəs üçün uyğun olmaya bilər. Belə hallarda Diphenhydramine kimi antihistaminlərin istifadəsi, dərinin sərin və nəm saxlanması qaşınmanın azalmasına kömək edə bilər. 

Mədəaltı vəzi xərçənginin digər simptomları hansılardır?

Mədəaltı vəzi xərçənginin digər simptomlarına bunlar daxildir:

• Qeyri-iradi çəki itkisi: Bu, çox yayğındır, çünki bu vəziyyətdə olan insanların iştahası azalır.
• Bel və ya qarın ağrısı: Bu da yayğın simptomdur, çünki mədəaltı vəzin gövdəsində və ya quyruğunda başlayan xərçəng çox böyüyə, yaxın orqanlara təzyiq göstərərək ağrıya səbəb ola bilər. Lakin bel və ya qarın ağrısı adətən mədəaltı vəzi xərçəngindən başqa bir vəziyyətdən qaynaqlanır.
• Ürəkbulanma və qusma: Mədənin son hissəsinə təzyiq göstərən xərçəng qismən tıxanıqlıq yarada bilər və bu da qidanın keçməsini çətinləşdirər. Bu vəziyyət qusma və ya ürəkbulanmaya səbəb ola bilər.
• Qan laxtası: Bəzi insanlarda mədəaltı vəzi xərçənginin ilk simptomu böyük damarda, adətən ayaqda qan laxtasının yaranmasıdır. Bu laxta ayaqda qızartı, ağrı, istilik və şişkinliyə səbəb ola bilər. Laxtanın bir hissəsinin qoparaq ağciyərlərə çatması döş qəfəsi ağrısı yarada bilər və hətta həyatı təhdid edə bilər.
• Qaraciyər və ya öd kisəsinin böyüməsi: Yaranan tıxanıqlıq öd kisəsində ödün yığılmasına və onun böyüməsinə səbəb ola bilər. Xərçəng qaraciyərə yayılarsa, qaraciyəri də böyüdə bilər.
• Diabet: Xərçəng insulin istehsal edən hüceyrələri məhv edərsə, diabet yarana bilər, lakin bu, nadirdir. Mədəaltı vəzi xərçəngi daha çox qan şəkərində kiçik dəyişikliklərə səbəb olur.

Mədəaltı vəzi xərçəngində sağqalım göstəriciləri

Bu, çox vaxt insana nə zaman diaqnoz qoyulmasından asılı olacaq. 5 İllik Nisbi Sağqalım Göstəricisi (The 5-year relative survival rate – RSR) mədəaltı vəzi xərçəngi olan və olmayan insanların müqayisəsini və 5 ilin sonunda sağ qalanların faizini ifadə edir. 

The Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) bazasının mədəaltı vəzi xərçəngi üzrə RSR nəticələri cədvəldə göstərilib. 

Sarılıq mədəaltı vəzi xərçənginin son mərhələsidirmi?

Sarılıq xərçəngin harada başlamasından asılı olaraq mədəaltı vəzi xərçənginin istənilən mərhələsində yarana bilər. Mədəaltı vəzin baş hissəsində başlayan xərçəng erkən mərhələdə sarılıq yarada bildiyi halda, orta və ya quyruq hissəsində başlayan xərçənglər sonrakı mərhələlərdə də sarılıq yaratmaya bilər. 

Mədəaltı vəzi xərçənginin son mərhələsinin simptomları hansılardır?

Mədəaltı vəzi xərçəngi olan insanlar adətən şiş digər orqanlara yayıldıqdan və ya çox böyüdükdən sonra simptomlar yaşayırlar. Buna görə simptomlar erkən deyil, gec mərhələlərdə ortaya çıxa bilər. Çəki itkisi, iştahasızlıq və ya qarın ağrısı kimi qeyri-spesifik simptomlar ola bilər. 

Xülasə: mədəaltı vəzi xərçəngi və sarılıq

Sarılıq, yəni sarı dəri mədəaltı vəzi xərçənginin çox yayğın simptomudur. Şiş öd axacağına təzyiq göstərib tıxanıqlıq yarada bilər; bu da bilirubinin yığılmasına və sarılığa səbəb ola bilər. Sarılığın simptomları göz ağlarının saralması, tünd sidik və açıq rəngli nəcisdir.

Sarılığı idarə etmək üçün iki yanaşma var: axacağı açıq saxlamaq məqsədilə stent yerləşdirmək və ya biliyar şuntlama əməliyyatı.

Həmçinin mədəaltı vəzi xərçəngi qeyri-iradi çəki itkisinə, qan laxtasının yaranmasına, ürəkbulanma və qusmaya da səbəb ola bilər. 

Mədəaltı vəzi xərçəngində sağqalım göstəriciləri diaqnozun nə qədər erkən qoyulmasından asılıdır, lakin ümumilikdə 5 illik nisbi sağqalım göstəricisi 13%-dür.