MRT-də görünməyən prostat şişləri – həqiqi risk nədir?

Prostat xərçənginin diaqnostikasında və izlənməsində əhəmiyyəti getdikcə artan maqnit-rezonans görüntüləmə (MRT, maqnit-rezonans tomoqrafiyası), bəzən gözlənilməz bir hadisə ilə üzləşdirir:

Biopsiyadan sonra patoloji hesabatda göstərilən ocaqlar bəzən MRT-də görünmür. Radioloqlar üçün prostat toxuması tamamilə normal görünür.

Bu ocaqlar niyə MRT-də görünmür və bu vəziyyət xəstələr üçün təhlükə yaradırmı?

MRT-də görünməyən ocaqlar: narahatlığa əsas varmı?

Bəzi mütəxəssislər belə ocaqların adətən təhlükəsiz olduğunu bildirirlər. Onların fikrincə, xərçəngin MRT-də görünməməsi onun klinik baxımdan əhəmiyyətli olmadığını göstərir. Ümumi yanaşmaya görə, MRT-də görünməyən xərçənglər əsasən əhəmiyyətsiz sayılır və sistematik biopsiya tələb etmir.

Bu mütəxəssislər MRT-də görünməyən ocaqları Gleason balı 6 və ya daha aşağı olan aşağı riskli prostat xərçənginə bənzədirlər. Bu xərçənglər adətən yavaş inkişaf edir, yayılma və ya ölüm riski daşımır. Aktiv müşahidədə olan xəstələr arasında MRT-də görünməyən xərçəngi olanlarda xəstəliyin gedişi, görünən xərçəngi olanlarla müqayisədə xeyli əlverişlidir.

Əks fikirlər: hər görünməyən ocaq zərərsizdirmi?

Lakin bəzi mütəxəssislər MRT-də görünməyən ocaqların tamamilə zərərsiz olmadığını düşünürlər. MRT-də görünən ocaqlar adətən daha aqressiv şişlərə işarə etsə də, bu ümumiləşdirmə hər bir şəxs üçün keçərli olmaya bilər.

Araşdırmalara görə, klinik baxımdan əhəmiyyətli prostat xərçəngi olan xəstələrin 10-20%-də MRT yanlış mənfi nəticə verə bilər.

Bir təhlildə, MRT-də şübhəli ocaq görünməyən kişilərin 16%-də biopsiya ilə klinik baxımdan əhəmiyyətli prostat xərçəngi aşkar edilib. Başqa bir təhlildə isə MRT-də görünməyən prostat xərçənglərinin 35%-nin klinik baxımdan əhəmiyyətli olduğu göstərilib.

MRT-də mənfi nəticə: yanıltıcıdır, yoxsa etibarlı?

Bəzi tədqiqatlar isə mənfi MRT nəticəsinin xəstələrdə klinik baxımdan əhəmiyyətli xərçəngin yaranma riskinin aşağı olduğunu təsdiqlədiyini göstərir. JAMA Oncology jurnalında dərc edilmiş bir tədqiqatda MRT nəticəsi mənfi olan 233 kişidən yalnız 3%-nə 3 illik izləmənin sonunda klinik baxımdan əhəmiyyətli prostat xərçəngi diaqnozu qoyulub.

MRT bəzi şişləri niyə aşkar edə bilmir?

MRT iki əsas səbəbdən bəzi xərçəngləri göstərə bilməyə bilər:

1. Kiçik və aqressiv şişlər: Şiş çox kiçik olduğundan MRT ilə aşkarlanmaya bilər.

2. Toxumaya bənzər görünüş: Bəzi aşağı dərəcəli xərçənglər normal prostat toxumasına bənzədiyindən nəzərdən qaça bilər.

Bundan əlavə, MRT görüntülərini şərh edən radioloqun təcrübə səviyyəsi də nəticələrə təsir göstərə bilər.

Genetik profillər və MRT-də görünmə

MRT-də görünən və görünməyən prostat xərçənglərinin genetik profilləri fərqlənir. Görünən xəstəlikdə gen ekspressiyası adətən daha aqressiv şişlərlə əlaqəli olub.

Bir araşdırmada, PHYHD1, CENPF, ALDH2 və GDF15 genlərinin ekspressiyasının MRT-də görünən şişlərdə daha çox müşahidə olunduğu və bu genlərin xəstəliyin daha pis gedişi ilə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib.

Mənfi MRT nəticəsindən sonra nə edilməlidir?

PSA səviyyəsi yüksək olsa da MRT nəticəsi normal olan xəstədə biopsiya aparılmalıdırmı?

Bu xəstələrdə biopsiya adətən lazım deyil, lakin onlar vaxtaşırı MRT müayinələri ilə izlənməlidirlər.

12 dekabr 2024-cü ildə JAMA Oncology jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda, MRT nəticəsi mənfi olan kişilərin 86%-i 3 il ərzində biopsiya olunmayıb və bu müddətdə klinik baxımdan əhəmiyyətli prostat xərçəngi yalnız 4% hallarda aşkarlanıb.

Biopsiyaya ehtiyac necə müəyyənləşdirilməlidir?

Biopsiyanın zəruri olduğu hallarda hədəf sahədən kənarda qalan nahiyələrdən də sistematik nümunə götürülməsi vacibdir. Bu əlavə toxuma nümunələrinin alınması biopsiyanı 1-2 dəqiqədən çox uzatmır və riskləri xeyli artırmır.

Görüntüləmədə irəliləmə aşkarlanarsa, biopsiya aparılmalıdır. Bununla belə, rutin biopsiyadan çəkinmək minlərlə xəstəni infeksiya kimi biopsiya ilə əlaqəli fəsadların riskindən qoruya bilər.

Nəticə

MRT görünüşü prostat xərçənginin aqressivliyini qiymətləndirmək üçün güclü risk göstəricisi ola bilər. Bununla belə, hər xəstənin riskinin fərdi qiymətləndirilməsi vacibdir. Biopsiyaya ehtiyacı müəyyənləşdirmək üçün PSA səviyyəsi, MRT nəticələri və xəstənin ümumi klinik profili birlikdə nəzərə alınmalıdır.