Nazik bağırsaq transplantasiyası 1987 – Yeni bir immunosupressantın açdığı yol

Nazik bağırsaq mədədən yoğun bağırsağa qədər uzanan uzun, ilanşəkilli bir borudur. Təxminən 6 metr uzunluğunda olan bu orqanda qidaların həzminin və sorulmasının böyük hissəsi baş verir. Nazik bağırsağın daxili divarındakı hüceyrələr müxtəlif fermentlər ifraz edir. Lakin həzm fermentlərinin çoxu mədəaltı vəzi tərəfindən ifraz olunur və mədəaltı vəzi axacağı vasitəsilə nazik bağırsağa daxil olur. Bağırsaq xovlarındakı hüceyrələr (daxili divardakı barmaqşəkilli çıxıntılar) qida maddələrini nazik bağırsağın içindən kapilyarlara daşıyır və qan damarları daha sonra qida maddələrini bədən orqanlarına çatdırır.

1960-cı illərdən etibarən nazik bağırsaq transplantasiyaları sınaqdan keçirilməyə başlasa da, çox vaxt yad toxumanın resipiyent tərəfindən rədd edilməsi səbəbindən nəticələr olduqca məyusedici idi. Bu cəhd, 1984-cü ildə Streptomyces tsukubaensis bakteriyası olan torpaqda kəşf edilmiş yeni bir immunosupressant olan Tacrolimus (həmçinin FK-506 adlandırılır) haqqında yapon tədqiqatçıların 1987-ci ildə məqalə dərc etməsinə qədər bu şəkildə davam etmişdi. Lakin takrolimusun istifadəyə verilməsi uğurlu transplantasiyaların sayının artmasına səbəb oldu. Daha sonra transplantatın rədd edilməsini azaltmağa yönələn dərman müalicələrindəki əlavə inkişaflarla birlikdə xəstələrin sağqalma göstəricilərində daha da artım baş verdi.

Nazik bağırsaq mikroorqanizmlərlə intensiv kolonizasiyası, güclü antigen ekspressiyası və çoxsaylı ağ qan hüceyrələri səbəbindən transplantasiyası ən çətin orqanlardan biridir. Bağırsaq çatışmazlığı səbəbindən transplantasiya etməyə çalışmazdan əvvəl həkimlər ilk növbədə maye qidalanmanın birbaşa damara yerləşdirilmiş kateter vasitəsilə təmin edildiyi total parenteral bəslənməni (TPB) sınaqdan keçirirlər. Təəssüf ki, uzunmüddətli TPB qaraciyər çatışmazlığı, sümük pozğunluqları, infeksiyalar və kateterin yerləşdirilməsi ilə bağlı damar zədələnməsi kimi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Nazik bağırsaq transplantasiyasının uğursuzluğunun səbəbləri arasında bunlar yer alır;

• Crohn xəstəliyi (nazik bağırsağın iltihabı)
• Nekrotik enterokolit (körpələrdə toxuma ölümü)
• Hirschsprung xəstəliyi (bağırsaq iflici) 

Adətən donor bağırsaqları vəfat etmiş insanlardan əldə olunur. Lakin şəxslərin qohumlarından götürülmüş bəzi bağırsaq hissələrinin transplantasiyası ilə canlı donor bağırsaqlarından da istifadə edilə bilər. Bundan əlavə, nazik bağırsaq transplantasiyaları bəzən qaraciyər kimi digər orqanların transplantasiyası ilə birlikdə də həyata keçirilə bilər.

• Əvvəlki mövzu: Telomeraza 1984 – Bir çox xəstəlik üçün yeni terapevtik hədəf
• Növbəti mövzu: Gen terapiyası 1990 – Genetik xəstəliklərin yeni nəsil müalicəsi