Nə qədər duz çoxdur?

Çox duz istehlakı dünyada böyük sağlamlıq probleminə çevrilib. Araşdırmalar həddən artıq duzun insult, ürək xəstəlikləri kimi ciddi xəstəliklərin riskini artıra bildiyini göstərir. Buna görə duzu azaltmaq tövsiyə edilir. Lakin “duzun çoxu nə qədərdir?” sualı yaranır.

Amerika Qidalanma Bələdçisi sağlam qidalanma yolu kimi böyüklərə gündə 2300 milliqramdan (2.3 qram) az, yəni təxminən 1 çay qaşığı natrium tövsiyə edir.

Bu ilin əvvəlində hesabat Amerikada böyüklərin və uşaqların təxminən % 90-ının tövsiyədən çox natrium aldığını göstərib. Böyüklərdə gündəlik miqdar 3400 mg-dan çox olub. Araşdırmalar duz istehlakının təxminən % 75-inə emal olunmuş qidalardakı natriumun cavabdeh olduğunu göstərib. Xəstəlikləri önləmək üçün duz təlimatları hazırlanıb.

Təlimatlar duzu azaldıb gündəlik tövsiyə olunan 2300 mg səviyyəsində saxlamaqla əlaqəli xəstəlik riskini azaltmağı hədəfləyib.

Lakin bəziləri bu miqdarın çox az və ya hədəfin qeyri-real olduğunu, belə az duzun faydadan çox zərər verdiyini deyir.

Qidalar nə qədər natrium ehtiva edir?

• 1 dilim çörək təxminən 80-230 milliqram natrium ehtiva edir 
• Bəzi səhər yeməyi lopalarında süd əlavə edilməzdən əvvəl 300 milliqrama qədər natrium ola bilər
• Bir dilim dondurulmuş pizza 370-730 milliqrama qədər natrium ehtiva edə bilər

Duz istehlakı: faydalar və risklər

Natrium istehlakının təxminən % 90-ı emal olunmuş yeməklərə dad və qoruyucu üçün tez-tez əlavə edilən, süfrə duzundakı natrium xloriddən gəlir.

Məlumdur ki, bədənin bir qədər duza ehtiyacı var. Sinir və əzələ fəaliyyəti üçün vacibdir, bədən mayelərinin tənzimlənməsinə kömək edir.

Lakin saysız tədqiqat çox duzun ciddi sağlamlıq problemləri riskini artıra bildiyini bildirir. Xüsusilə yüksək təzyiq, insult və ürək xəstəliklərinin çox duzla əlaqəsi mübahisəsiz məlumdur.

Bu ilin əvvəlində tədqiqat çox duzun qaraciyər zədəsi yarada biləcəyini, digəri dağınıq skleroz (MS) riskini artıra biləcəyini irəli sürüb.

Çox duzun bədənə zərəri məntiqlidir: artıq duz su saxlayır. Bu, ürək və damarlara əlavə yük verir, qan təzyiqini yüksəldir və ürək-damar riskini artırır.

Lakin duzun hansı nöqtədən (miqdardan) sonra faydalı olmayıb sağlamlığa mane olduğu hələ mübahisəlidir.

Hazırda tövsiyə olunan duz miqdarı çox azdırmı?

Mövcud Amerika təlimatında gündəlik maksimum 2300 mg natrium olsa da, keçən aykı tədqiqat hətta gündə 3000 mg natriumun çox az olub sağlamlığı riskə ata biləcəyini irəli sürüb. Orta natrium istehlakı ilə müqayisədə gündə 3000 mg-dan az duz alan böyüklərdə bəzi ciddi xəstəlik riskinin gözlənilmədən yüksək olduğu müşahidə edilib.

Tədqiqatda yüksək təzyiqli, ürək xəstəliyi və insult riski yüksək şəxslərin duzu soruşulub; gündə orta hesabla 6000 mg duz istehlakı müəyyən edilib.

Mütəxəssislər yüksək təzyiqlilərdə artıq duzu azaltmağın əhəmiyyətini vurğulayarkən azalmanın da çox olmaması fikrini bildiriblər.

Bu, təlimatı sorğulayan ilk tədqiqat deyil. 2014-cü ildə tədqiqat gündə 2500 mg-dan az duzun yüksək istehlakla əlaqəli xəstəlik riskini gözlənildiyi kimi azaltmadığını vurğulayıb.

Duzu azaltmağın təzyiqi salması elmi baxımdan mübahisəsiz həqiqətdir

Son illərdə “ideal duz miqdarı”na çaşdırıcı cavablara baxmayaraq Amerika Qida və Dərman İdarəsi (FDA) gündə 2300 mg-dan az natriumun yüksək duzla bağlı sağlamlıq risklərindən qoruyan “təsirli elmi üsul” olduğu nəticəsinə gəlib. Mütəxəssislər də bu miqdarın təzyiqi saldığını, nəticədə yüz minlərlə vaxtsız xəstəlik və erkən ölümün qarşısını aldığını düşünür.

Bəziləri isə duzu azaltmağın sağlamlığa elə də faydalı olmadığını deyir. Əks fikirdəkilər bunu “çox pis nəticə yarada biləcək yanlış yanaşma” sayır və az duzun faydasızlığını deyən bir çox işin bir neçə sidik nümunəsinə əsaslandığını, bunun yanıltıcı ola biləcəyini bildirir.

Duz istehlakı barədə daha çox araşdırma lazımdır

Bir çox mütəxəssis azaltma üzrə hökumət strategiyalarını dəstəkləsə də, digərləri tövsiyədən əvvəl aşağı duzun sağlamlığa təsiri barədə daha uzun tədqiqat istəyir.

Bu düşüncə ilə çox natrium alanların riskləri ilə yanaşı az alanların da risklərini göstərən araşdırmalar aparılmalı olduğu bildirilir.

Mövcud sübutlara görə hazırkı qidalanma təlimatındakı duz miqdarını nəzərə almaq çox duza bağlı riski azaltmaq üçün ən düzgün yoldur.