Nikbinliyin uzunömürlülüyə qeyri-adi töhfəsi

Nikbinlik ümumiyyətlə yaxşı hadisələrin baş verəcəyi ümidi və ya gələcəyin müsbət olacağı inancı ilə müəyyən edilən psixoloji haldır. 26 Avqust 2019-cu ildə PNAS adlı jurnalda dərc edilmiş tədqiqat nikbinliyi yüksək olan şəxslərin daha uzun yaşamağa meyilli olduğunu və 85 yaşı keçmə ehtimallarının daha yüksək olduğunu göstərib.

İndiyədək müstəsna uzunömürlülük tədqiqatlarının bir çoxu bioloji və fiziki amillərin təsirinə diqqət yetirməyə meyilli olub. Lakin son vaxtlarda aparılmış araşdırmalar qeyri-bioloji amillərin də uzun ömür üçün vacib olduğunu göstərir. Məsələn, nikbinliyin uzun yaşamağa töhfəsi barədə tədqiqatlar aparılıb və bəzilərində nikbin xarakterli şəxslərdə müəyyən xroniki (uzunmüddətli) xəstəliklərin və erkən ölümlərin daha az görüldüyü müşahidə edilib.

Yeni tədqiqatda araşdırmaçılar xüsusilə 85 yaş və yuxarı kimi müəyyən edilmiş "müstəsna uzunömürlülüyə" çatmaqda daha yüksək nikbinliyin rolunu qiymətləndiriblər.

Sözügedən tədqiqatda 69 min qadının və 1.429 kişinin daxil olduğu iki fərqli tədqiqat qrupu üzrə təhlillər aparıldı. İlk qrupdakı qadınlar 1976-cı ildən izlənilirdi. Qadınlarda sorğularla 10 il ərzində (2004-2014) nikbinlik qiymətləndirilmiş və ölüm vəziyyəti izlənilmişdi. Kişilər isə 1961-ci ildən izlənildi; 30 il (1986-2016) nikbinlik qiymətləndirildi və ölüm vəziyyəti izlənildi.

Tədqiqat nəticəsində araşdırmaçılar;

İzləmənin başlanğıcında ən yüksək nikbinlik səviyyəsinə malik qadın və kişilərin ən aşağı nikbinlik səviyyəsinə malik olanlardan orta hesabla % 11-15 daha uzun yaşadıqlarını tapdılar.

Həmçinin nikbinlik səviyyəsi ən yüksək qadın və kişilərin % 50-70 daha yüksək ehtimalla 85 və daha yuxarı yaşlara çata bildiyi müşahidə edildi.

Tədqiqatçılar təhlillərində nəticəni dəyişdirə biləcək amillərdən yaş, təhsil nailiyyəti, daimi xəstəliklər, depressiya, fiziki aktivlik, pəhriz, alkoqol istifadəsi, siqaret istifadəsi və həkim ziyarətləri kimi dəyişənlərin təsirlərini nəzərə alaraq qiymətləndirmə aparıblar.

Nikbinliyin daha uzun yaşam müddətinə töhfəsinin bir çox səbəbdən qaynaqlana biləcəyi düşünülüb. Lakin daha nikbin şəxslərdə siqaret çəkməmək və fiziki olaraq daha aktiv olmaq kimi sağlam həyat vərdişlərinin daha çox olması ilə yanaşı, emosional vəziyyətlərini daha tez bərpa etmələri və stressdən daha sürətli çıxmağa meyilli olmaları nəticəyə təsir edən məntiqli səbəblər arasında sayıla bilər.

Bu nəticələrlə nikbinliyin sağlamlığa və uzun ömrə töhfə verən psixoloji resurs olduğunu söyləmək mümkündür. Bu tədqiqat başqa müsbət münasibət və davranışların da uzun ömrə töhfəsinin araşdırılması üçün ümid verməsi baxımından dəyərlidir.

Yazımızı dəyərli şair, romançı, tarixçi, jurnalist və ssenarist Atilla İlhanın "Aranıyor" şeirindən gözəl bir misra ilə bitirək:

"gülümsə, tozu getsin tənhalığımızın".