Niyə onkologiyaya ürəkdən bağlandım? Ümid, şəfqət və bağlılıqlar barədə

Onkologiya insanı emosional və zehni baxımdan yoran ən çətin peşələrdən biridir. Onkoloqlar hər gün çətin qərarlar verir və onları həyatı uğrunda mübarizə aparan xəstələrlə danışmalı olurlar.

Buna görə, yaxud buna baxmayaraq, bir çox onkoloq işini sevdiyini deyir. Onu niyə belə mənalı gördüklərini öyrənmək üçün dörd onkologiya işçisi ilə müsahibə aparılıb.

Faciədən sonra yola davam etmək

2007-də tibbi onkoloq Patricia Rich, MD, 23 yaşlı oğlu Phil-ə leykoz diaqnozu qoydu. Rich 2009-da dəfələrlə sümük iliyi transplantasiyası keçirmiş Phil-i itirdikdən cəmi altı ay sonra partnyoru Tony-ni beyin absesindən itirdi.

Belə dağıdıcı itkilər qarşısında onkoloq işini hələ də necə belə çox sevə bilər?

Atlanta-dakı City of Hopa-da ağciyər xərçəngi müalicəsi üzrə ixtisaslaşmış Rich deyir: “Mənim üçün onkologiyanı sevmək və faciənin ağırlığını hiss etmək ayrılmaz, bir-birinə qarışmış duyğulardır. Zəfər və faciələrdən söhbət gedəndə onkoloqlar adətən insanlığın ən uc nöqtələrində yaşayırlar; aldığınız zərbələr sizi ikiqat bükür, amma sındırmır."

Rich zərbə alsa da dağılmadan, hər şəraitdə yoluna davam etməyi bacaran həyat təcrübəsinə malik idi. 1970-ci illərdə Argentinada müharibənin ortasında böyüyərkən tüfəng və bomba səsləri arasında yuxuya getdiyini xatırlayan Rich ailəsi ilə ABŞ-a köçəndə cəmi iyirmi yaşında idi.

Dörd uşaq anası Rich uşaqlıq arzusunu reallaşdırmaq üçün Mayami Universitetinin tibb fakültəsinə başladı. Gənc qız ikən Buenos Aires-in qeyri-rəsmi yaşayış yerlərində uşaqlara qəndlə poliomielit peyvəndi verərkən həkim olmağın necə bir şey olduğuna dair ilk xatirələrini toplamışdı. Tibbi təhsildə pediatriyanın yeganə seçimi olacağına əmin idi, amma onkologiya təcrübəsi zamanı qida borusu xərçəngi olan gənc qadınla qarşılaşanda bu dəyişdi.

Rich gənc qadınla tanış olanda onun nə qədər kədərli, tənha göründüyünə təəccüblənmişdi. Rahatlatmaq üçün qucaqlayanda xəstə ağlamağa başladı. Rich səhv etdiyini düşünüb təşvişlə üzr istəməyə çalışsa da “Mən cümlə qurmağa çalışarkən xəstə hıçqıraraq xoşbəxt olduğunu və xərçəng diaqnozu qoyulandan bəri heç kimin ona toxunmadığını deyirdi. O an onkologiyanı nə qədər sevdiyimi anladım, bu mənə bir mesaj idi."

Rich-in şəfqətlə qadını qucaqlayarkən hiss etdikləri oğluna qulluq etdiyi vaxtları xatırlayanda dərin məna qazanmışdı. Bu təcrübənin səhiyyədə empatiyanın və səmimi münasibətin əhəmiyyətini göstərdiyini deyən Rich düzgün yanaşma ilə xəstələrinə güc və ümid verə biləcəyini hiss edirdi.

Rich “Phil-in yolu və varlığı xəstə qulluğuna yanaşmamın təməlidir,” deyərək əlavə etdi: “Oğlum məni daha yaxşı onkoloq etdi."

Empatiya üçün mübarizə

“Dəhşətli təcrübə” Judith Alberto-nu onkologiyaya yönəldəndə o, 20 ildir əczaçı işləyirdi.

2005-də 58 yaşlı anasının bəzi zehni problemlərlə bağlı şikayətləri artanda Alberto-nun bacısı onu universitet tədris xəstəxanasının təcili yardımına apardı. Anasının tomoqrafiyasından sonra texnik gülərək içəri girdi və təkəbbürlə soruşdu: “Nə vaxtdan beyninizdə şiş var?"

Glioblastoma diaqnozu qoyulan qadına doqquz ay ömür verilmişdi. Əməliyyatdan sonra anası xəstəxanada qalarkən qusma və dözülməz miqren tutmalarında tibb bacılarının kömək çağırışına cavab verməməsini, ödemini azaltmaq üçün steroid verməyi unutmasını Alberto unuda bilmirdi.

Bu səhlənkarlıq Alberto-nun anasını Filadelfiyadakı Jefferson Health-in Sidney Kimmel Xərçəng Mərkəzinə aparmasına səbəb oldu. Anasına necə yaxşı münasibət göstərilməsindən o qədər təsirləndi ki, xəstəxananın onkologiya əczaxanasındakı vakansiyalara müraciət etdi.

Jefferson Health-də çalışdığı 12 ildə xəstələrə empatiya ilə yanaşmağa həsr olunmuş onkologiya əczaçıları qrupu qurarkən hər gün anasını xatırlayırdı.

Bu yaxınlarda Community Oncology Alliance-da klinik təşəbbüslər direktoru olan Alberto deyir: “Xərçəng xəstələrinin mənim üçün yeri çox ayrıdır. Onlara kömək üçün əlimdən gələni edəcəyəm."

Alberto komandasını xəstələrlə danışmağa vaxt ayırmağa, təsəlli lazım olanda əllərini tutmağa, komandanın onlarla maraqlanacağını və yollarını mümkün qədər rahat etmək üçün hər şeyi edəcəyini bildirməyə təşviq edirdi.

Alberto “Onkologiyaya həm çətinliklərinə, həm də etdiyim və edə biləcəyim yaxşılıqların mənə hiss etdirdiklərinə görə belə ürəkdən bağlıyam. Xəstələrin həyatında fərq yarada bilərik, bu isə həqiqətən mükafatlandırıcıdır” deyə əlavə edir.

Xəstələrdən ilham almaq

2019-da hematoloq-onkoloq Nuruddin Jooma Kilimanjaro dağına qalxdı. Zirvəyə çatmaq üçün yandırıcı soyuqla mübarizə apararkən xəstələrinin çətinliklərini düşünürdü.

Ştat boyunca filialları olan Florida Xərçəng Mərkəzində çalışan Jooma “Bunun xəstələrin yaşadıqları ilə müqayisədə heç nə olmadığını düşündüm.”

Jooma əvvəlcə onu depressiv əhvala salacağını düşünərək onkologiyadan uzaq durmuşdu. Amma onkologiya təcrübəsində fikri tam dəyişdi.

Diaqnoz və çətin müalicələr qarşısında belə bir çox xəstənin ümidli qalmasına təəccüblənirdi. Onlarla ünsiyyətdən o qədər zövq alırdı ki, ilk gün peycerinə baxanda saatın artıq altını keçdiyini görüb heyrətləndi. Təhsilimdə ilk dəfə peycerdən günün bitməsinə nə qədər qaldığını yoxlamadığım gün olmuşdu. Vaxt su kimi axmışdı.

Əlil arabasına alışmağa çalışan ağciyər xərçəngi xəstəsi nəfəs almaqda çətinlik çəkirdi. Müalicə üçün yeni təsdiqlənmiş erlotinib həbi verildi. Altı həftə sonra xəstə xəstəxanaya yeriyərək gəldi. Bu gördükləri və yaşadığı anlar Jooma-nı onkoloq olmağa inandırmışdı.

Xəstələrinə kömək edə biləcəyini bilmək Jooma-nı məmnun etsə də, onların da onun həyatında yaratdığı fərqə minnətdar idi. “Xəstələrimdən çox şey öyrənirəm; məsələn, prioritetləri müəyyən edib xırda şeylərə ilişməməyi, mənəvi gücün düşündüyümdən daha vacib olduğunu öyrətdilər."

Texnologiya və duyğuların birgə toxunuşu

Dr. Robert Gin 17 yaşındakı xərçəng qorxusunun onu onkologiyaya necə yönəltdiyini xatırlayır.

Boynundakı limfa düyünlərinin şişdiyini görüb həkimə gedən Gin-ə həkimi xərçəng ola biləcəyini demişdi. Gin ailəsini narahat etmək istəmədiyi üçün bunu deməkdən çəkinirdi.

Qan testləri xərçənglə bağlı olmadığını təsdiqləsə də, təcrübə Gin üçün sarsıdıcı idi. “Əvvəl onkologiya barədə heç nə bilmirdim, amma bu təcrübədən sonra xərçəngə marağım artdı."

Əvvəl laboratoriya əsaslı xərçəng araşdırmaları ilə maraqlandı. Bakalavr tələbəsi kimi kimya və hüceyrə biologiyasına yönəldi. Amma şüa onkologiyası şöbəsində könüllü işləyərkən xəstələrlə ünsiyyətdən nə qədər zövq aldığını gördü. Onların cəsarətindən və klinika işçilərinin şəfqətindən təsirlənmişdi.

Çinli mühacir ailəsinin oğlu Gin Arizona-nın Chandler şəhərindəki mağazalarında işləyərkən valideynlərinin müştərilərə düşüncəli, səxavətli münasibətinə şahid olmuşdu. Atası maşını olmayanları öz maşını ilə evlərinə aparır, ac qonşularına yemək gətirirdi. Anası ödəniş edə bilməyənlərə borc yazırdı. Bu incə düşüncələr məndə böyük iz buraxdı.

Tucson-da Arizona Onkologiyada çalışan Gin şüa onkologiyasını xüsusilə sevdiyini deyir: “Riyaziyyat və fizikanın birləşdiyi texnologiyanı empatiya, şəfqət kimi insani duyğularla birləşdirərək xəstələrə toxunursunuz."

Yan təsirləri azaldıb ən dəqiq dozalarda güclü müalicə verən stereotaktik bədən radioterapiyası kimi üsulların inkişafını həyəcanla izləyən Gin deyir: “Dozanı müəyyən etmək üçün hesablamalarımız xəstələrin həyat keyfiyyətini birbaşa dəyişir."

Gin xəstələrlə münasibət quranda gənc yaşında xərçənglə qarşılaşarkən hiss etdiyi qorxunu xatırladığını deyərək əlavə edir: “Özümü onların yerinə qoyub yaşadıqlarına empatiya göstərə bilirəm, hər xəstəyə yalnız diaqnoz kimi deyil, şəxs kimi yanaşıb qayğı göstərirəm."