Onkoloq Prof. Dr. Yüksel Ürün karyera yolunu və iş-həyat tarazlığını izah edir

ASCO Post-un Dolğun həyat yaşamaq seriyasının bu bölümündə qonaq redaktor Dr. Jame Abraham Türkiyənin aparıcı tibbi onkologiya mütəxəssislərindən Prof. Dr. Yüksel Ürün ilə onkologiyada klinik və tədqiqat karyerası haqqında müsahibə apardı. Dr. Ürün Türkiyədə Ankara Universitetinin Tibb fakültəsində tibb professoru kimi çalışır.

Bu yazı 27 noyabr 2024-cü ildə The ASCO Post-da dərc edilmiş "Genitourinary Cancer Expert Yüksel Ürün, MD, Shares His Career Journey and the Importance of Achieving a Work/Life Balance" başlıqlı məqalənin tərcüməsidir.

2012-2013-cü illərdə Dana-Farber Xərçəng İnstitutunda genitourinar xərçənglər üzrə doktoranturadan sonrakı tədqiqat təqaüd proqramını başa vurduqdan sonra Dr. Ürün Türkiyəyə qayıdaraq Türk Onkologiya Qrupunun Böyrək Xərçəngi Konsorsiumunun Verilənlər Bazasını yaratdı. Bu bazaya hazırda Türkiyə üzrə 15-dən çox xərçəng mərkəzindən təxminən 1500 metastatik böyrək hüceyrəli karsinoma xəstəsi daxildir. Genitourinar xərçənglər sahəsində aparıcı tədqiqatçı olan Dr. Ürün 150-dən çox rəyçilərin qiymətləndirməsindən keçmiş məqalə, təqdimat və kitab bölməsi dərc etmişdir. O, həmçinin ASCO, Avropa Tibbi Onkologiya Cəmiyyəti (ESMO), Avropa Xərçəng Tədqiqatı və Müalicəsi Təşkilatının (EORTC) Genitourinar Xərçəng Qrupu və İrəliləmiş Prostat Xərçəngi üzrə Konsensus Konfransı daxil olmaqla bir çox milli və beynəlxalq onkologiya təşkilatının üzvüdür. Ən son olaraq Dr. Ürün ASCO-nun 2023-2024-cü illər Liderliyin İnkişafı Proqramında iştirak üçün seçilmiş və bu kursu uğurla başa vurmuşdur.

Bilik mübadiləsi

Dr. Abraham Dr. Ürünə sosial media platformalarındakı fəallığı və təhsil ilə səhiyyə xidmətlərində müxtəlifliyi və bərabərliyi təşviq etməyə marağı barədə suallar verdi. Dr. Ürün bu fikirlərini bölüşdü:

“Sosial media platformalarında paylaşım etməyimə təkan verən sizlər kimi həmkarlarımdan aldığım, paylaşdığım məlumatların onlara nə qədər faydalı olduğunu bildirən rəylərdir. Onkologiyanın sərhədləri yoxdur. Xərçəngin də sərhədləri yoxdur. Xərçəng dünyanın hər yerində insanlara təsir edir. Biz onkoloqların bilikləri paylaşmaq və dünyanın hər yerində çalışan həmkarlarımıza kömək etmək məsuliyyəti var. Bu, nəticədə xəstələrimizə fayda verəcək. Sosial medianın gücü də məhz budur.”

Niyə onkologiyanı seçdi?

Dr. Ürün Türkiyənin kənd bölgələrindən olan Kurtalanda doğulmuş və Aydında böyümüşdür. O dövrdə hətta ciddi olmayan xəstəliklər üçün də yerli tibbi xidmətin məhdud olduğu bir şəraitdə böyümüşdür. Buna görə insanlar həm ilkin, həm də intensiv tibbi xidmət almaq üçün uzun məsafələr qət etməli olurdular.

“Uşaqlığımdan bəri tibbə marağım var idi,” deyən Dr. Ürün əlavə etdi:

“İbtidai məktəbin ilk günündən həmişə həkim olmağı hədəfləmişəm. Əlbəttə, ilk arzum ailəmə, xüsusilə anama kömək etmək idi. Yaşım artdıqca xəstəliklərin və narahatlıqların demək olar ki, hər kəsə necə təsir etdiyini anlamağa başladım.”

Əvvəlcə daxili xəstəliklər sahəsində karyera qurmağı planlaşdıran Dr. Ürün ixtisas təhsili zamanı şəxsi bir qarşılaşma səbəbindən fikrini dəyişdi. “Xaya xərçəngi olan gənc bir kişi ilə tanış oldum,” deyə Dr. Ürün xatırladı.

“O dövrdə xərçənglə bağlı təcrübəm əsasən xəstəliyi çox irəliləmiş, müalicəsi mümkün olmayan bir neçə ailə üzvü ilə məhdud idi. Onlar üçün yeganə seçim palliativ yardım idi.”

Dr. Ürün sözlərinə belə davam etdi:

“Bu gənc xəstə ilə tanış olduqdan sonra rəhbərim mənə Xaya Xərçəngi üzrə NCCN Klinik Praktika Təlimatlarının bir nüsxəsini verdi. İlk dəfə belə bir təlimat görürdüm və onu oxuduqdan sonra xəstəliyin irəliləmiş mərhələsində belə potensial tam sağalma şansının olduğunu öyrəndim. Bu məlumat mənim baxışımı dəyişdirdi və düşündüm ki, metastatik, irəliləmiş solid şişlərdə belə tam sağalma mümkündür.”

Xaya xərçəngindən ilham aldı

Dr. Ürün üçün xaya xərçəngi model xəstəliyə çevrildi.

“Daxili xəstəliklər üzrə dissertasiyamı xaya xərçəngi haqqında yazdım və genitourinar xərçənglər üzrə ixtisaslaşmağa qərar verdim,” deyə izah etdi.

“Türkiyənin ən nüfuzlu müəssisələrindən biri olan Ankara Universitetində tibbi onkologiya üzrə ixtisas təhsilimi başa vurdum. Bu təcrübə hər baxımdan mənim üçün yeni üfüqlər açdı və mentorlarım həmişə dəstək oldular.”

• Əlaqəli mövzu: Hələ də mentorun yoxdur? Mentorluq nədir?

Klinik praktika ilə tədqiqatı birləşdirmək

Dr. Ürün 2012-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına gedərək Bostondakı Dana-Farber Xərçəng İnstitutunda təqaüd proqramına qoşuldu.

“Dana-Farberdə ilk diqqətimi çəkən xəstə yönümlü qayğı yanaşması və tədqiqata, eləcə də davamlı təhsilə verilən əhəmiyyət oldu,” deyə xatırladı.

“O dövrdə hazırda Dana-Farberdə Genitourinar Onkologiya Mərkəzinin direktoru olan, həm də ömürlük mentorum və dostuma çevrilən Dr. Toni Choueirinin mentorluğu altında idim. Dr. Philip W. Kantoff, Mary-Ellen Taplin və Christopher Sweeney kimi genitourinar xərçənglər sahəsində bir çox aparıcı şəxslə də tanış oldum. Toninin rəhbərliyi altında dünyanın hər yerindən gələn çoxsaylı dostlarla birlikdə genitourinar xərçənglər sahəsində böyük bir ailəyə çevrildik və hələ də əlaqə saxlayırıq.”

Dr. Ürün üçün erkən dövrdəki bu təqaüd təcrübəsi tənqidi düşünməyi öyrənmək və tədqiqatla klinik praktikanı necə birləşdirməyi anlamaq baxımından mühüm fürsət oldu.

“Çoxşaxəli baxış bucağına malik olmağı öyrəndim,” dedi.

“Əlbəttə, dünyanın hər yerindən gələn çox istedadlı tibb mütəxəssislərindən ibarət müxtəlif tərkibli bir işçi qüvvəsi gördüm. Bu, hamımızın bacarıqlarımızı birlikdə inkişaf etdirə bilməsi üçün güclü qlobal onkologiya şəbəkəsi qurmağın əhəmiyyətini dərindən hiss etməyimə səbəb oldu.”

Türkiyəyə qayıdış və Dana-Farber təcrübəsinin tətbiqi

Təqaüd proqramından sonra Dr. Ürün Dana-Farberdə öyrəndiklərini Türkiyəyə gətirməyə qərar verdi. O, əlavə etdi:

“Dana-Farberdən çıxardığım əsas dərslərdən biri hər şeyi eyni vaxtda edə bilməməyimizdir, çünki insan və maliyyə resursları məhduddur. Amma nələrimizin olmadığından şikayət etmək əvəzinə əlimizdə olanlarla ən yaxşısını etməyə qərar verdim.”

Dr. Ürün davam etdi:

“2016-cı ildə mentorum Dr. Choueirinin şərəfinə Türk Onkologiya Qrupunun Böyrək Xərçəngi Konsorsiumunun Verilənlər Bazasını yaratdıq. Əvvəl də qeyd etdiyim kimi, hazırda Türkiyə üzrə 15-dən çox xərçəng mərkəzindən təxminən 1500 metastatik böyrək hüceyrəli karsinoma xəstəsini əhatə edir və yeni xərçəng mərkəzlərinin qoşulması ilə bazanı genişləndiririk.”

“Əlbəttə, klinik tədqiqatlardan əldə edə biləcəyimiz məlumatlar da var,” deyə əlavə etdi,
“amma bizə lazım olan bütün cavabları yalnız klinik tədqiqatlardan ala bilməyəcəyimizi bilirik. Epidemioloji məlumatlardan xəstəliklərin yayılma xüsusiyyətləri barədə çox şey öyrənə bilərik və bu, xəstələrimizə göstərilən qayğını yaxşılaşdırmaq imkanı verir.”

Qlobal xərçəng icmasının bir hissəsi olmaq

Dr. Ürün Türkiyədə Ankara Universitetinin Tibb fakültəsində tibb professoru kimi rolu barədə qısa dəyərləndirmə verdi.

“Cərrahlar, tibbi onkoloqlar, radiasiya onkoloqları və patoloqlar kimi bir çox sahənin mütəxəssislərini əhatə edən geniş multidissiplinar onkologiya komandamız var. Türkiyənin hər yerindən, hətta dünyanın müxtəlif bölgələrindən xəstələr ən yaxşı onkoloji yardım almaq üçün buraya gəlirlər.”

Dr. Ürün əlavə etdi:

“Həmçinin irəliləmiş xəstəliyi olan xəstələrə əlavə müalicə seçimləri təklif etmək üçün I faza tədqiqatları da daxil olmaqla güclü klinik tədqiqatlar aparırıq. Klinik tədqiqatlarda iştirak edən xəstələrin iştirak etməyənlərlə müqayisədə daha yaxşı nəticələr əldə etdiyinə inanıram. Nəticələrimizi dərc etmək, məlumatlarımızı dünya ilə paylaşmaq və klinik tədqiqatların dizaynını necə yaxşılaşdıra biləcəyimizi öyrənmək çox vacibdir.”

Dr. Ürün qlobal onkologiya sahəsindəki fəaliyyətinə də qısaca toxundu:

“Toni Choueiri ilə Dana-Farberdə, eləcə də digər Amerika xərçəng mərkəzləri və Avropadakı xərçəng mərkəzləri ilə beynəlxalq tədqiqat əməkdaşlıqlarımız var. Buna görə özümüzü qlobal onkologiya icmasının bir hissəsi hiss edirik və qlobal onkologiyanın inkişafına necə töhfə verə biləcəyimizi daim düşünürük.”

Türkiyədə onkoloji müalicənin dəyəri

Dr. Abraham Dr. Üründən öz ölkəsində xərçəng müalicəsinin xərcləri barədə məlumat verməsini istədi. Dr. Ürün belə cavab verdi:

“Türkiyədə hökumətin dəstəklədiyi ümumi tibbi sığorta sistemimiz var və əhalinin təxminən 90%-i dövlət sığortasına malikdir. Türkiyə Dərman və Tibbi Cihaz Qurumunun (TİTCK) təsdiqlədiyi istənilən xərçəng müalicəsi, görüntüləmə və laboratoriya testinin xərcləri dövlət tərəfindən qarşılanır. Buna görə dövlət xəstəxanalarında təsdiqlənmiş xərçəng müalicələri bütün xəstələr üçün pulsuzdur.”

Bununla belə, ABŞ-da təsdiqlənən dərmanların Türkiyədə təsdiqlənməsinin 2 ilə 5 il çəkə bildiyini bildirdi.

“Bu səbəbdən klinik tədqiqatlar həmin müalicələrə erkən çıxış təmin etmək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır,” deyə Dr. Ürün izah etdi.

“Məsələn, prostat xərçəngi üçün abirateron asetat, enzalutamid və apalutamid kimi yeni müalicələrin çoxu TİTCK tərəfindən təsdiqlənib və xəstələrin istifadəsinə təqdim olunub. Əlbəttə, doksorubisin və karboplatin/paklitaksel kombinasiyaları kimi ənənəvi kimyaterapiyalar təxminən on ildir təsdiqlənmiş və əlçatandır.”

Dr. Ürün sözlərinə belə davam etdi:

“Təəssüf ki, TİTCK tərəfindən hələ təsdiqlənməmiş yeni xərçəng müalicələri yalnız apteklərdə mövcuddur və ödənişinin qarşılanması əhatəsinə daxil deyil; buna görə bu müalicələrin xərclərini xəstələr özləri ödəməlidir və bəzi xəstələr üçün xərclər çox yüksəkdir. Bununla belə, ümumilikdə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Əsas Dərmanlar Siyahısında yer alan əsas xərçəng dərmanlarını xəstələrin çoxu pulsuz əldə edə bilir. Yeni dərmanların təsdiqlənməsi vaxt apara bilər.”

Onkologiyada liderlər yetişdirmək

Dr. Abraham Dr. Üründən ASCO-nun Liderliyin İnkişafı Proqramında iştirakın necə bir təcrübə olduğunu soruşdu. Dr. Ürün belə cavab verdi:

“Əvvəlcə bu fürsət üçün ASCO-ya təşəkkür etmək istəyirəm. ASCO bu proqrama böyük əmək və investisiya qoyub və bu təcrübə mənim üçün çox xüsusi idi. Proqrama qəbul edildiyim üçün özümü çox şanslı hiss edirəm. Tibb fakültəsində liderlik bacarıqlarını öyrənmirik, amma nəticə etibarilə yaxşı lider olmaq xəstələrinizə ən yaxşı müalicə seçimlərini təklif edə bilməkdir. Yaxşı lider olmaq xəstələrin maraqlarını müdafiə etmək, dürüstlük və əməkdaşlıq deməkdir.”

Dr. Ürün həmçinin bunları dedi:

“Proqram mənim baxışımı genişləndirdi. Həkim kimi, əlbəttə, hər bir xəstəni fərdi olaraq müalicə edirsiniz. Liderlikdə isə çoxsaylı xəstələrə göstərilən qayğını necə yaxşılaşdıra biləcəyinizi öyrənirsiniz. Proqram ASCO liderlərindən mentorluq almaq, ASCO komitələrinə qoşulmaq və daha geniş əlaqələr şəbəkəsi qurmaq imkanı yaratdı. İndi özümü bölgədə ASCO-nun elçilərindən biri kimi hiss edirəm.”

İş-həyat tarazlığı

Dr. Abraham Dr. Üründən iş-həyat tarazlığının əhəmiyyəti barədə fikirlərini soruşdu. Dr. Ürün belə cavab verdi:

“Malik olduğumuz enerji sonsuz deyil. Bəzən işimizi daha yaxşı görmək və tükənmişlikdən qaçmaq üçün gücümüzü bərpa etməliyik. Onkoloqluğun ilk illərində uğur qazanmaq üçün daha çox işləməli olduğumu düşünürdüm. Amma həyatım boyu və bu liderlik proqramında öyrəndiyim budur ki, peşəkar və şəxsi həyat arasında tarazlıq qurmalısınız. Mənim üçün həyatda uğurlu olmaq sizi dəstəkləyən, sevincinizi bölüşən və çətin vaxtlarınızda yanınızda olan sevgi dolu ailə və dostlarla əhatə olunmaqdır. Onların səmimiyyəti və dəstəyi həm işimə, həm də şəxsi həyatıma tarazlıq, motivasiya və məna gətirir.”

Dr. Ürün işdən kənarda necə dincəldiyini də bölüşdü:

“Kitab oxumaqdan və təbiətdə gəzintilərdən zövq alıram. Təbiətdə olmaq mənim üçün böyük bir şəfa mənbəyidir. Gəzərkən üzümə küləyin toxunduğunu hiss etmək mənə yenidən doğulmuş kimi hiss etdirir və ruhuma dinclik gətirir. Edə biləcəklərinizə diqqət yetirin və qaçın — həm hədəflərinizə doğru, həm də sağlamlığınız üçün. Hər addım vacibdir, həm həqiqi, həm də məcazi mənada! Bu, mənim stresslə mübarizə üsulumdur.”

Eyni hədəflərə doğru çalışmaq

Dr. Abraham Dr. Üründən gənc onkoloqlara tövsiyələrinin olub-olmadığını soruşdu. Dr. Ürün bu fikirlərini bölüşdü:

“Böyük arzular qurun, arzularınızı yaşayın və əzmli olun — uğursuzluqdan isə narahat olmayın. Əlinizdən gələnin ən yaxşısını etsəniz, uğursuzluq deyilən bir şey yoxdur və qlobal onkologiya icmasına töhfə vermiş olarsınız.”

ASCO-nun Virtual Mentorluq Proqramı, üzvləri öz müəssisələrindən kənar bir mentorla əlaqələndirərək təhsil alan onkoloqların, praktikaya yeni başlayan onkoloqların, tibbdə yetərincə təmsil olunmayan qrupların və qadın onkoloqların qarşılanmamış karyera inkişafı ehtiyaclarını ödəməyi hədəfləyir.

“Şəxsi tövsiyəm çəkinməməyiniz və kömək istəməyinizdir. Hamımız eyni hədəflər üçün çalışırıq,” deyə Dr. Ürün bildirdi.