Peptik xoralar və bakteriyalar 1984 – Helicobacter Pylori

1586-cı ildə İtaliyanın Mantova şəhərindən həkim Marcellus Donatus  autopsiya zamanı mədənin selikli qişasındakı açıq yaraları ilk sənədləşdirənlərdən biri olub. 

Yaxın zamanadək mədədə və ona qonşu duodenumda (onikibarmaq bağırsaqda) peptik xoraların stressdən və qidalanmadan yarandığı düşünülürdü. Bu gün belə xoraların böyük əksəriyyətinin mədənin turş mühitində inkişaf edən spiralşəkilli bakteriya olan  Helicobacter pylori bakteriyasından yarandığını bilirik. 

Bakterial səbəbin tibbdə qəbul olunması avstraliyalı tədqiqatçılar Robin Warren və Barry Marshall-ın öncül səyləri sayəsində baş verib. Marshall 1984-cü ildə şübhə ilə yanaşan həmkarlarını inandırmaq üçün tərkibində H. pylori olan Petri qabındakı mayeni içib və beş gün sonra onda qastrit  (mədənin selikli qişasının iltihabı)  yaranıb.

• Xoralar qarın ağrısına və qan qusmağa səbəb ola bilər. 
• Mədənin və ya onikibarmaq bağırsağın deşilməsi həyat üçün təhlükə yarada bilər. 
• H. pylori mədədə yerləşdikdə mədə turşusunun miqdarını tənzimləyən qastrin ifrazını artıra və ya azalda, xroniki iltihaba səbəb ola bilər. 

H. pylori mədə və ya onikibarmaq bağırsaqdan götürülmüş kulturlar, qan testləri (anticisimlər üçün), nəcis testləri (antigenlər üçün) və ureaza nəfəs testi ilə aşkarlana bilər. Ureaza nəfəs testində xəstə radioaktiv sidik cövhəri qəbul edir; nəfəsində radioaktiv karbon qazı olarsa, H. pylori-nin mövcudluğu müəyyən olunur.

H. pylori-nin qida, su və insan tüpürcəyi ilə ötürüldüyü düşünülür. Lakin H. pylori daşıyan insanların yalnız bir hissəsində həqiqətən xora yaranır. Bu, genetik meyillilik və H. pylori-nin müxtəlif zərərli təsirləri ilə bağlı ola bilər.

H. pylori müalicəsi  antibiotiklər, bismut birləşmələri və mədə turşuluğunu azaldan proton pompası inhibitorlarının kombinasiyasını əhatə edir. Maraqlıdır ki, yunan həkim John Lykoudis 1958-ci ildə xoralar üçün öz antibiotik müalicəsini hazırlayıb, lakin onun işi digər həkimlər tərəfindən əsasən rədd edilib.

Peptik xoralara həmçinin  aspirin, ibuprofen və digər NSAID-lər (qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar) səbəb ola bilər. NSAID-lər normalda mədədə qoruyucu selik istehsalını stimullaşdıran prostaqlandinlərin (hormonabənzər molekulların) yaranmasını azalda bilər.

Məqalədəki şəklin izahı: Bakteriyanın selik qatından keçərək mədə epitelinə çatmasını təmin edən dörd–altı flagellası (qamçıya bənzər quyruğu) olan H. pylori-nin bədii təsviri.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Marcellus Donatus of Mantua (1538–1602), John Lykoudis (1910– 1980), John Robin Warren (doğ. 1937), Barry James Marshall (doğ. 1951)

• Əvvəlki mövzu: Polimeraza zəncirvari reaksiyası 1983 – Genetik materialın mətbəəsi
• Sonrakı mövzu: Telomeraza 1984 – Bir çox xəstəlik üçün yeni müalicə hədəfi