Prostat xərçəngi üçün hormon müalicəsi

Hormon müalicəsi “androgen deprivasiya terapiyası (ADT)” və ya “androgen basqılama müalicəsi” də adlanır. Bu müalicənin məqsədi androgen adlanan kişi hormonlarının səviyyəsini azaltmaq və ya onların prostat xərçəngi hüceyrələrinə təsirini dayandırmaqdır.

Androgenlər prostat xərçəngi hüceyrələrinin çoxalmasını və yayılmasını tətikləyir. Bədənimizdəki əsas androgenlər testosteron və dihidrotestosterondur. Androgenlərin böyük hissəsini xayalar istehsal edir, lakin adrenal adlanan böyrəküstü vəzilərdə də müəyyən miqdarda androgen yaranır. Androgen səviyyələrini azaltmaq və ya prostat xərçəngi hüceyrələrinin onlardan istifadəsinə mane olmaq çox vaxt müəyyən müddətə prostat xərçənglərinin kiçilməsini və ya böyüməsinin yavaşımasını təmin edir. Lakin hormon müalicəsi təkbaşına prostat xərçəngini tam sağaltmır.

Hormon müalicəsi nə vaxt istifadə edilir

Hormon terapiyası aşağıdakı hallarda istifadə edilə bilər:

• Prostat xərçəngi cərrahiyyə və ya radioterapiya ilə tam müalicə edilə bilməyəcək qədər yayılıbsa və ya müxtəlif səbəblərdən cərrahiyyə və radioterapiya tətbiq edilə bilmirsə
• Əməliyyat və ya radioterapiyadan sonra xərçəng təkrarlanıbsa
• Şüa müalicəsi ilə birlikdə; müalicədən sonra xəstəliyin təkrarlanma ehtimalı yüksəkdirsə (Gleason balına, yüksək PSA səviyyəsinə və/və ya xərçəngin prostatdan kənara yayılmasına görə xəstələr aşağı-orta-yüksək risk qruplarına ayrılır. Yüksək risk qrupundakılarda xəstəliyin təkrarlanma ehtimalı daha yüksəkdir.) 
• Radioterapiyadan əvvəl xərçəngi daha da kiçildərək müalicənin effektivliyini artırmaq üçün

Hormon müalicəsinin növləri

Prostat xərçənginin müalicəsi üçün bir çox hormon müalicəsi növü istifadə olunur.

Androgen səviyyələrini azaldan müalicələr

Orxiektomiya (cərrahi kastrasiya)

Xayalar androgenlərin ən mühüm mənbəyidir. Bu cərrahi üsulda xayalar əməliyyatla çıxarılır. Beləliklə, bir çox prostat xərçəngində böyümə müəyyən müddətə dayanır və ya şiş kiçilir. Günübirlik aparılan cərrahi üsuldur və hormon müalicəsinin ən sadə və ucuz üsulu ola bilər.

LHRH aqonistləri

Bu dərmanlar xayalarda testosteron istehsalını azaldır. Bu dərmanlarla müalicə bəzən kimyəvi və ya tibbi kastrasiya da adlanır, çünki androgen səviyyələrini orxiektomiya qədər effektiv azaldırlar.

LHRH aqonistləri adətən ayda bir və ya 3 ayda bir inyeksiya şəklində tətbiq edilir. Ölkəmizdə bu qrupda ən geniş istifadə edilən dərmanlar Leuprolide (Eligard) və Goserelin (Zoladex)dir.

LHRH aqonistləri ilk verildikdə testosteron səviyyələrində əvvəl sürətli yüksəliş, sonra azalma müşahidə olunur. Buna flare (alovlanma) təsiri deyilir. Bu təsirdən qorunmaq üçün LHRH aqonistlərinə başlamazdan bir neçə həftə əvvəl antiandrogen adlanan dərmanlara başlanmalıdır (bu dərmanlara növbəti yazımızda toxunacağıq).

LHRH antaqonistləri

Degarelix (Firmagon) LHRH antaqonistidir. LHRH aqonistləri kimi işləyir, lakin testosteron səviyyələrini daha sürətlə azaldır və flare təsirinə səbəb olmur.

İrəliləmiş mərhələli prostat xərçənginin müalicəsində istifadə olunur. Aylıq dərialtı inyeksiya şəklində tətbiq edilir.

CYP17 inhibitoru

LHRH aqonistləri və antaqonistləri xayalarda androgen istehsalına mane olmağa çalışır. Lakin prostat xərçəngi bədənə yayılıbsa, bu hüceyrələr hələ də az miqdarda olsa belə, xərçəngin böyüməsini tətikləyən androgen istehsalına davam edir. Abiraterone (Zytiga) adlı dərman CYP17 adlı fermenti bloklayır, beləcə yalnız xayalarda deyil, həmçinin böyrəküstü vəzilərdə və ya bədənə yayılmış (metastaz vermiş) prostat xərçəngi hüceyrələrində androgen istehsalını dayandırır. Abirateron hər gün qəbul edilən həb şəklində dərmandır və irəliləmiş mərhələli, hormon müalicəsinə davamlı prostat xərçənginin müalicəsində istifadə olunur.

Hormon müalicəsinin digər növü olan androgenlərin fəaliyyətinə mane olan dərmanlar (antiandrogenlər), onların mümkün yan təsirləri və bunların öhdəsindən necə gələ biləcəyimiz barədə davam yazımız:

- Prostat xərçəngi üçün hormon müalicəsi – 2