هورمون‌درمانی برای سرطان پروستات

هورمون‌درمانی «درمان محرومیت از آندروژن (ADT)» یا «درمان سرکوب آندروژن» نیز نامیده می‌شود. هدف این درمان کاهش سطح هورمون‌های مردانه به نام آندروژن‌ها یا متوقف کردن تأثیر آنها بر سلول‌های سرطان پروستات است.

آندروژن‌ها تکثیر و گسترش سلول‌های سرطان پروستات را تحریک می‌کنند. آندروژن‌های اصلی بدن ما تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون هستند. بخش بزرگی از آندروژن‌ها توسط بیضه‌ها تولید می‌شود، اما مقداری نیز در غدد فوق‌کلیه که آدرنال نامیده می‌شوند تولید می‌شود. کاهش سطح آندروژن‌ها یا جلوگیری از استفادهٔ آنها توسط سلول‌های سرطان پروستات، بیشتر برای مدتی موجب کوچک شدن سرطان‌های پروستات یا آهسته شدن رشد آنها می‌شود. اما هورمون‌درمانی به‌تنهایی سرطان پروستات را به‌طور کامل درمان (شفا) نمی‌کند.

هورمون‌درمانی چه زمانی استفاده می‌شود

هورمون‌درمانی را می‌توان در وضعیت‌های زیر استفاده کرد:

• اگر سرطان پروستات آن‌قدر گسترده باشد که با جراحی یا پرتودرمانی کاملاً درمان نشود، یا به دلایل گوناگون امکان جراحی یا پرتودرمانی نباشد
• اگر سرطان پس از جراحی یا پرتودرمانی عود کرده باشد
• همراه با پرتودرمانی؛ اگر احتمال عود بیماری پس از درمان بالا باشد (بیماران بر اساس امتیاز Gleason، سطح بالای PSA و/یا گسترش سرطان به بیرون پروستات به گروه‌های خطر کم، متوسط و زیاد تقسیم می‌شوند. در بیماران گروه پرخطر، احتمال عود بیماری بالاتر است.) 
• پیش از پرتودرمانی، برای افزایش کارایی درمان با کوچک‌تر کردن سرطان

انواع هورمون‌درمانی

انواع بسیاری از هورمون‌درمانی برای درمان سرطان پروستات استفاده می‌شوند.

درمان‌های کاهندهٔ سطح آندروژن

ارکیکتومی (اخته‌سازی جراحی)

بیضه‌ها مهم‌ترین منبع آندروژن‌ها هستند. در این روش جراحی، بیضه‌ها با عمل برداشته می‌شوند. بدین ترتیب در بسیاری از سرطان‌های پروستات، رشد برای مدتی متوقف می‌شود یا سرطان کوچک می‌شود. روشی جراحی است که به‌صورت سرپایی یک‌روزه انجام می‌شود و می‌تواند ساده‌ترین و ارزان‌ترین روش هورمون‌درمانی باشد.

آگونیست‌های LHRH

این داروها تولید تستوسترون در بیضه‌ها را کاهش می‌دهند. درمان با این داروها گاهی اخته‌سازی شیمیایی یا دارویی نیز نامیده می‌شود، زیرا سطح آندروژن‌ها را به‌اندازهٔ ارکیکتومی به‌طور مؤثر کاهش می‌دهند.

آگونیست‌های LHRH بیشتر به شکل تزریق ماهانه یا هر 3 ماه یک‌بار داده می‌شوند. در کشور ما پرکاربردترین داروهای این گروه Leuprolide (Eligard) و Goserelin (Zoladex)هستند.

هنگامی که آگونیست‌های LHRH نخستین بار داده می‌شوند، در سطح تستوسترون ابتدا افزایش سریع و سپس کاهش مشاهده می‌شود. این flare اثر (شعله‌وری) نامیده می‌شود. برای پیشگیری از این اثر، چند هفته پیش از آغاز آگونیست‌های LHRH، ضدآندروژن داروهایی به این نام باید آغاز شوند (در نوشتهٔ بعدی به این داروها می‌پردازیم).

آنتاگونیست‌های LHRH

Degarelix (Firmagon) یک آنتاگونیست LHRH است. مانند آگونیست‌های LHRH عمل می‌کند، اما سطح تستوسترون را سریع‌تر کاهش می‌دهد و اثر flare ایجاد نمی‌کند.

در درمان سرطان پروستات پیشرفته استفاده می‌شود. ماهانه به شکل تزریق زیرپوستی داده می‌شود.

مهارکنندهٔ CYP17

آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌های LHRH تلاش می‌کنند تولید آندروژن در بیضه‌ها را متوقف کنند. اما اگر سرطان پروستات در بدن پخش شده باشد، این سلول‌ها همچنان هرچند کم، به تولید آندروژن محرک رشد سرطان ادامه می‌دهند. Abiraterone (Zytiga) دارویی به این نام آنزیم CYP17 را مهار می‌کند و بدین ترتیب نه‌فقط در بیضه‌ها، بلکه در غدد فوق‌کلیه یا سلول‌های سرطان پروستات منتشرشده (متاستازکرده) در بدن نیز تولید آندروژن را مسدود می‌کند. آبیراترون دارویی به شکل قرص مصرف روزانه است و در درمان سرطان پروستات پیشرفتهٔ مقاوم به هورمون‌درمانی استفاده می‌شود.

نوشتهٔ بعدی ما دربارهٔ نوع دیگر هورمون‌درمانی، یعنی داروهای جلوگیری‌کننده از عملکرد آندروژن‌ها (ضدآندروژن‌ها)، عوارض جانبی احتمالی این داروها و چگونگی مقابله با آنها؛

- هورمون‌درمانی برای سرطان پروستات – 2