Prostat xərçəngində lazımsız biopsiyaların qarşısını alan üsul: multiparametrik maqnit-rezonans

Barmaqla düz bağırsaqdan müayinə (rektal toxunma) nəticəsi və/və ya qanda ölçülən PSA səviyyəsinin şübhəli artması prostat xərçəngini düşündürür və prostat biopsiyası qərarı üçün kifayətdir. Prostat xərçənginin diaqnostika, müalicə və izləmə təlimatlarının çoxu 3.0 ng/ml-dən yuxarı serum ümumi PSA göstəricisini yüksək sayır və bundan yüksək PSA səviyyələrində biopsiya tövsiyə edir. Diaqnoz üçün lazım olan biopsiyanın qanama, ağrı və infeksiya kimi riskləri və qismən yanılma payı var. Həmçinin xərçəngi olmayan şəxslərə lazımsız müdaxilə tətbiqi riski də olur. Buna görə tədqiqatçılar daha az riskli, daha etibarlı test axtarışına başlayıblar.

Tədqiqatlarda MP-MRI (multiparametrik maqnit-rezonans görüntüləmə) üzərində dayanılır. MP-MRI yalnız toxuma anatomiyası deyil, toxumanın xüsusiyyəti, hüceyrə quruluşu və damarlaşma haqqında da məlumat verdiyi üçün tədqiqatçıları bu sahəyə yönəldib.

Tədqiqat

2017-ci ilin yanvarında Lancetjurnalında dərc olunan tədqiqatda alimlər MP-MRI-nın serum PSA səviyyəsi yüksəlmiş kişilərdə ilk mərhələ biopsiyası əvəzinə istifadə edilə biləcəyi fərziyyəsindən yola çıxıblar. Tədqiqatda əvvəllər prostat biopsiyası aparılmamış, PSA göstəricisi 3 ayda 15 ng/mL səviyyəsinə qədər yüksəlmiş, prostat həcmi 100 ml-dən aşağı olan 576 kişi var. Tədqiqatda bütün prostatdan nümunə götürdüyü və dəqiqliyinin %95 olduğu bilindiyi üçün istinad testi kimi TPM-biopsiya (Transperineal template Prostate Mapping Biopsies) seçilib, onunla müqayisədə MP-MRI və TRUS-biopsiya qiymətləndirilib.

Tədqiqat nəticələrinə görə

• TPM-biopsiya ilə 230 şəxsə xərçəng diaqnozu qoyulub, 346 şəxs sağlam hesab edilib (ən düzgün nəticələr).
• MP-MRI üsulu ilə 418 şəxsə xərçəng diaqnozu qoyulub, 158 şəxs sağlam hesab edilib. Məlumatları istinad testi TPM-biopsiya ilə müqayisə edəndə həssaslığı (xəstələri aşkarlama qabiliyyəti) %93 hesablanıb. Yəni 230 xərçəngli şəxsin 213-nə (%93) düzgün diaqnoz qoyulub, 17 şəxsdə yanlış mənfilik (xəstə olduğu halda sağlam kimi şərh) müşahidə edilib. Spesifikliyi (dəqiqlik nisbəti) isə %41 hesablanıb. Yəni sağlam 346 şəxsdən 141 (%41) şəxsdə düzgün nəticə verib, 205 şəxsdə isə yanlış müsbətlik (sağlam olduğu halda xəstə kimi şərh) müşahidə edilib. MP-MRI üsulunun xərçəng diaqnozu qoyduğu 418 şəxsdə %51, sağlam hesab etdiyi 158 şəxsdə %89 düzgün nəticə verdiyi görülüb.
• TRUS-biopsiya üsulu ilə 124 xərçəng diaqnozu qoyulub, 452 şəxs sağlam hesab edilib. Məlumatları istinad testi ilə müqayisə etdikdə həssaslığı %48 (111 şəxs), spesifikliyi %96 (333) hesablanıb. TRUS-biopsiya üsulunun xərçəng diaqnozu qoyduğu 124 şəxsdə %90, sağlam hesab etdiyi 452 şəxsdə isə %74 düzgün nəticə verdiyi müşahidə edilib.

Qısaca, MP-MRI-nın düzgün diaqnoz qoymada TRUS-biopsiyadan daha uğurlu olduğu müşahidə edilib

MP-MRI üsulunun xərçəng diaqnozu qoyduğu şəxslərdə yanlış müsbətlik ehtimalının yüksək olduğunu da bildirmək lazımdır.

Lakin yanlış müsbətliyə baxmayaraq, sağlam şəxsləri müəyyən etməkdə çox uğurlu olduğu görülüb. Nəticə olaraq bu tədqiqata əsasən multiparametrik prostat MR diaqnostika üsulunu TRUS-biopsiyadan əvvəl istifadə etməklə sağlam şəxslərdə lazımsız müdaxilə nisbətini ciddi azalda bilərik.

2-ci tədqiqat

MRI haqqında başqa tədqiqatda alimlər üç müxtəlif mərkəzdən gələn 70 şəxsin görüntülərini araşdırıb prostat xərçəngli şəxslərin görüntülərində forma və sıxlıq baxımından fərqlər müəyyən ediblər. Buna əsasən 35 xərçəngli prostat görüntüsü və 35 sağlam prostat görüntüsü ilə atlas hazırlayıblar. 5 müxtəlif mərkəzdən yenidən görüntülər alınıb araşdırılanda xərçəngli və sağlam prostat görüntüləri arasındakı fərqlərin ardıcıl olduğu görülüb. Bu irəliləyişlər əsasında tədqiqatçılar yeni alqoritmlər hazırlayaraq görüntüləmə sistemləri vasitəsilə prostatın formasına görə diaqnoz qoymaq, diaqnoz qoyulubsa xərçəngin aqressivliyini müəyyən etmək üzərində işləyirlər.