Prostat xərçənginin müalicədən sonrakı təqibində PSA testləri zəruridirmi?

2014 Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin (ASCO) təşkil etdiyi toplantıda açıqlanan bir araşdırmada prostat xərçənginin müalicəsindən sonra xəstəliyin təkrarlanmasının izlənməsində PSA testlərinin əhəmiyyətli fayda təmin etmədiyi, əksinə, bu testlərin xəstələrdə ciddi stress və narahatlıq yaratdığı göstərilmişdir.

Həm prostat xərçəngində, həm də digər xərçəng növlərində xəstəliyin müalicəsi qədər müalicədən sonrakı təqibi də ciddi əhəmiyyət daşıyan məsələlərdəndir. Təqib dövründə aparılan müayinə və testlər mümkün təkrarlanma halında xəstəliyə erkən müdaxilə imkanı verə və xəstəliyin yayılmadan nəzarət altına alınmasını təmin edə bilər. Lakin aparılan bu testlər xəstələrdə ciddi stress də yaradır. Hər bir testdən sonra mənfi nəticə ehtimalı xəstələr üçün ciddi narahatlığa, həyat keyfiyyətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur. Bu baxımdan, tətbiq edilən testlər üçün fayda-zərər qiymətləndirilməsi aparmaqda fayda var. Testlərin xəstələrdə yaratdığı bu stresslə yanaşı, onların ciddi sağqalım üstünlüyü təmin edib-etmədiyi də qiymətləndirilməlidir.

Prostat xərçənginin diaqnostikasında və müalicədən sonrakı təqibində hazırda ən çox istifadə olunan üsul PSA testləridir. PSA (prostata spesifik antigen) prostat hüceyrələri tərəfindən istehsal olunan zülaldır. Bu zülalın qandakı səviyyəsinin ölçülməsi prostat xərçənginin və xərçəng olmayan digər prostat problemlərinin aşkarlanmasında istifadə olunur. PSA testlərindən müalicədən sonra xəstəliyin təqibində də istifadə edilir və PSA səviyyələri riskli dərəcədə yüksək aşkar edilərsə, vaxt itirmədən androgen supressiya müalicəsinə başlanılır. Lakin ötən günlərdə ASCO toplantısında təqdim olunan bir araşdırmada androgen supressiya müalicəsinin PSA səviyyələri yüksələn kimi tətbiq edilməsi ilə xəstəlik əlamətləri ortaya çıxdıqdan sonra tətbiq edilməsi arasında sağqalım baxımından ciddi fərq müşahidə edilməmişdir. Buradan çıxış edərək, PSA testlərinin bu xəstələrdə xərçəngin təkrarlanma riskinin izlənməsində ciddi fayda təmin etmədiyi bildirilmişdir.

Bu araşdırmada müalicədən sonra təqib edilən 2022 xəstə 2 qrupa bölünmüşdür. Qruplardan birində müalicəyə PSA səviyyələri yüksələn kimi başlanılmış, digərində isə əlamətlər ortaya çıxdıqda başlanılmışdır. Qruplar təxminən 53 ay təqib edilmişdir. Nəticələr araşdırıldıqda, PSA səviyyələri yüksəldikdə birbaşa müalicəyə başlanılan qrupda cəmi %5 sağqalım fərqi müşahidə edilmişdir. Bu nəticələrə əsasən prostat xərçənginin müalicədən sonrakı təqibində PSA testlərindən istifadənin lazımsız olduğu qənaətinə gəlinmişdir.

Nəticə olaraq, prostat xərçənginin müalicədən sonrakı təqibində PSA testlərinin lazımsız olduğuna işarə edən bu araşdırma PSA səviyyəsinin nə olduğu ilə bağlı daim narahatlıq yaşayan və bu səbəbdən ciddi stress altında olan xəstələrin müalicədən sonrakı həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına kömək edəcək mühüm bir inkişafdır. Bu, xərçəng xəstəliyində yalnız diaqnostika və müalicənin deyil, sonrakı mərhələdə xəstələrin həyat keyfiyyətinin də izlənilməli olan mühüm məsələ olduğunu elm dünyasına bir daha xatırlatmışdır.