آیا آزمایش‌های PSA در پیگیری پس از درمان سرطان پروستات ضروری هستند؟

2014 در مطالعه‌ای که در نشست انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی (ASCO) ارائه شد، نشان داده شده است که آزمایش‌های PSA در پیگیری عود بیماری پس از درمان سرطان پروستات، فایده قابل‌توجهی ندارند؛ بلکه این آزمایش‌ها باعث ایجاد استرس و اضطراب شدید در بیماران می‌شوند.

هم در سرطان پروستات و هم در سایر انواع سرطان، پیگیری پس از درمان به اندازه درمان بیماری اهمیت زیادی دارد. معاینه‌ها و آزمایش‌هایی که در دوره پیگیری انجام می‌شوند، در صورت بروز عود احتمالی، امکان مداخله زودهنگام در بیماری را فراهم می‌کنند و می‌توانند به کنترل بیماری پیش از گسترش آن کمک کنند. بااین‌حال، این آزمایش‌ها استرس شدیدی نیز در بیماران ایجاد می‌کنند. احتمال دریافت نتیجه‌ای نامطلوب پس از هر آزمایش، موجب اضطراب شدید بیماران و کاهش جدی کیفیت زندگی آنان می‌شود. در این مرحله، ارزیابی سود و زیان آزمایش‌های انجام‌شده اهمیت دارد. علاوه بر استرسی که این آزمایش‌ها در بیماران ایجاد می‌کنند، باید بررسی شود که آیا مزیت قابل‌توجهی از نظر بقا به همراه دارند یا خیر.

در حال حاضر، رایج‌ترین روش مورد استفاده برای تشخیص سرطان پروستات و پیگیری پس از درمان آن، آزمایش‌های PSA هستند. PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) پروتئینی است که توسط سلول‌های پروستات تولید می‌شود. اندازه‌گیری سطح این پروتئین در خون برای تشخیص سرطان پروستات و سایر مشکلات غیرسرطانی پروستات به کار می‌رود. آزمایش‌های PSA برای پیگیری بیماری پس از درمان نیز استفاده می‌شوند و اگر سطح PSA به میزان خطرناکی بالا تشخیص داده شود، درمان مهار آندروژن بدون اتلاف وقت آغاز می‌شود. بااین‌حال، در مطالعه‌ای که اخیراً در نشست ASCO ارائه شد، از نظر بقا تفاوت قابل‌توجهی بین آغاز درمان مهار آندروژن به‌محض افزایش سطح PSA و آغاز آن پس از بروز علائم بیماری مشاهده نشد. بر این اساس، اعلام شد که آزمایش‌های PSA در پیگیری خطر عود سرطان در این بیماران، فایده قابل‌توجهی ندارند.

در این مطالعه، 2022 بیمار که پس از درمان تحت پیگیری بودند، به 2 گروه تقسیم شدند. در یکی از گروه‌ها، درمان به‌محض افزایش سطح PSA آغاز شد، درحالی‌که در گروه دیگر، درمان پس از بروز علائم شروع شد. گروه‌ها حدود 53 ماه پیگیری شدند. با بررسی نتایج، در گروهی که با افزایش سطح PSA مستقیماً درمان را آغاز کرده بودند، تنها %5 تفاوت در بقا مشاهده شد. بر اساس این نتایج، به این نتیجه رسیدند که استفاده از آزمایش‌های PSA در پیگیری پس از درمان سرطان پروستات غیرضروری است.

در نتیجه، این مطالعه که نشان می‌دهد آزمایش‌های PSA در پیگیری پس از درمان سرطان پروستات غیرضروری هستند، گامی مهم در جهت کمک به بهبود کیفیت زندگی پس از درمان بیمارانی برداشته است که همواره نگران سطح PSA خود هستند و در این زمینه استرس شدیدی را تحمل می‌کنند. این موضوع بار دیگر به جامعه علمی یادآوری کرد که در بیماری سرطان، نه‌تنها تشخیص و درمان، بلکه پیگیری کیفیت زندگی بیماران پس از آن نیز موضوعی مهم است.