Qan testi ilə Alzheimer xəstəliyində erkən diaqnoz

Alzheimer xəstəliyi əsasən yaşlı insanlarda ortaya çıxan demensiyanın (ağıl zəifliyi) ən geniş yayılmış növüdür. Alzheimer yavaş irəliləsə də, erkən yaşlarda diaqnoz qoyula bilməyən xəstəlikdir.

Lakin ötən günlərdə Alzheimer xəstəliyinin erkən diaqnostikası ilə bağlı son dərəcə ümidverici məqalə paylaşıldı. Dekabr 2021 tarixli Neurology jurnalındakı məqalədə Alzheimer xəstəliyinin erkən diaqnostikasında istifadə edilən yüksək dəqiqlikli qan testindən bəhs edildi. Bu test genetik risk amilləri ilə birlikdə qiymətləndirildikdə Alzheimer demensiyası üçün risk daşıyan insanlarda hər hansı əlamət müşahidə edilməzdən əvvəl %93-ə çatan dəqiqlik göstəricisi ilə xəstəliyin aşkarlanmasını təmin edir.

Vaşinqton Universitetinin Tibb Məktəbi ndə hazırlanmış bu qan testi üç qitədən təxminən 500 xəstəni əhatə edən tədqiqatda istifadə edildi. Alzheimer xəstəliyinin erkən əlamətlərini aşkarlamaqda son dərəcə uğurlu olduğunu sübut etdi və testin adi skrininq üçün nəzərə alınmalı olduğuna dair əlavə sübut verdi.

Standart diaqnozla müqayisədə qan testinin üstünlüyü

Bu gün Alzheimer xəstəliyinin diaqnozunda qızıl standart kimi istifadə edilən üsul radioaktiv beyin müayinəsi (PET) vasitəsilə beynin qiymətləndirilməsidir. Lakin bu üsulda bir müayinənin orta dəyəri olduqca yüksəkdir. Digər geniş istifadə edilən testdə beyin-onurğa beyni mayesində amiloid-beta və tau zülalı səviyyələri analiz edilir. Bu test də həm dəyəri, həm də bel nahiyəsinə iynə ilə müdaxilə edilməsinə görə bəzi xəstələrin dözmək istəməyəcəyi üsul ola bilər.

Tədqiqatçılar xəstəliyin beyindəki mövcudluğunu və irəliləməsini qiymətləndirmək üçün istifadə edilən bahalı və çətin üsullara alternativ olaraq Alzheimer üçün ucuz, asan əlçatan qan testi hazırlamaq istədilər. Nəhayət, Bateman və həmkarlarının hazırladığı qan testi sayəsində qandakı amiloid beta zülalları Aβ42 və Aβ40 səviyyələrinin nisbətindən asılı olaraq beyində amiloid lövhələrinin toplanmağa başlayıb-başlamadığına dair qiymətləndirmə aparıla bildi. Hətta qan testi bunu yüksək uğur faizi ilə həyata keçirdi.

Yeni qan testinin dəqiqliyi

Tədqiqatçılar testin dəqiqliyini təsdiqləmək üçün onu ABŞ, Avstraliya və İsveçdə davam edən Alzheimer tədqiqatlarına qeydiyyatlı fərdlərdən götürülmüş qan nümunələrinə tətbiq etdilər. Tətbiq edilən Aβ42/Aβ40 qan testinin hər üç tədqiqatda yaddaş itkisi olan və olmayan fərdlər üçün son dərəcə dəqiq və ardıcıl nəticələr verdiyi təsdiqləndi.

Qandakı amiloid səviyyələri digər mühüm Alzheimer risk amili (APOE4 genetik variantının mövcudluğu) ilə birləşdirildikdə qan testinin dəqiqliyinin beyin görüntüləməsi ilə müqayisədə %88 və onurğa punksiyası ilə müqayisədə %93 olduğu müşahidə edildi.

Bateman, hazırladıqları qan testinin istifadəsi barədə açıqlamasında, "Bu qan testi Alzheimerin tədqiqi və diaqnozu üçün böyük dəstək verir, klinik sınaqlar üçün xəstələrin müəyyən edilməsi vaxtını və xərcini xeyli azaldır və yeni müalicə seçimlərinin hazırlanmasını təşviq edir" dedi. "Yeni dərmanlar bazara çıxdıqca, xəstəliyin çox erkən mərhələlərində olanlar da daxil olmaqla, müalicədən kimlərin faydalana biləcəyini qan testi müəyyən edə bilər."

- Əlaqəli mövzu: Alzheimer riskini azaldan sağlam həyat vərdişləri hansılardır?