Randomizə edilmiş nəzarətli sınaqlar 1948 – Daha etibarlı nəticələr

Tibbi müalicənin təsirliliyini müəyyənləşdirmək üçün sınaqların hazırlanması bir çox səbəbdən təəccüblü dərəcədə çətin ola bilər. Məsələn, həkimlər nəticələri qərəzli və qeyri-obyektiv şəkildə qiymətləndirə bilərlər. Müalicənin təsirləri qeyri-müəyyən ola bilər və xəstələr yalnız plasebo effekti səbəbindən müsbət cavab verə bilərlər. Plasebo effekti xəstənin saxta "müalicə" (məsələn, təsirsiz şəkər həbi) aldıqdan sonra vəziyyətinin yaxşılaşdığını düşünməsi sayəsində təsir göstərir.

Bu gün mümkün tibbi müalicələri sınaqdan keçirmək üçün ən etibarlı yanaşmalardan biri randomizə edilmiş nəzarətli sınaqlardır (Randomized Controlled Trials - RCT). Təsadüfi seçim sayəsində hər xəstənin tədqiq olunan müalicələrin hər birinə cəlb edilmək şansı bərabər olur. RCT-lər ikiqat kor ola bilər, yəni nə əsas tədqiqatçılar, nə də xəstələr hansı xəstələrin müalicə qrupunda (yeni dərman qəbul edən) və ya nəzarət qrupunda (standart müalicə alan) olduğunu bilirlər. Etik səbəblərdən RCT-lər adətən tədqiqatçılar və həkimlər üstün tutulan müalicə barədə həqiqətən qərarsız olduqda aparılır.

RCT-ləri əhatə edən ən məşhur erkən klinik tədqiqat ingilis statistik Bradford Hillin "Ağciyər vərəminin streptomisinlə müalicəsi” adlı tədqiqatıdır. Bu tədqiqatda xəstələr təsadüfi olaraq aşağıdakı kartları seçirdilər;

• İçində "S" işarəli kart olan qapalı zərf (antibiotik olan streptomisin və yataq rejimi) 
• İçində "C" işarəli kart olan zərf (yalnız yataq rejimi)

Təcrübə nəticəsində streptomisinin təsirli olduğu qəti şəkildə sübut edilmişdir.

Klinik epidemioloq Murray Enkin: “Bu təcrübə haqlı olaraq dönüş nöqtəsi hesab edilir və tibbdə yeni dövrün başlanğıcıdır. Sübutlara əsaslanan tibbin təməlini təşkil edən [RCT] anlayışı klinik qərarverməyə yanaşmada yaratdığı dəyişikliklərə görə haqlı olaraq təriflənmişdir.”

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Austin Bradford Hill (1897–1991)

• Əvvəlki mövzu: Sinir böyümə faktoru 1948 – Hüceyrə böyümə faktorlarına ilk addım
• Növbəti mövzu: Oraqvari hüceyrəli anemiyanın səbəbi 1949 – Müəyyən edilmiş ilk genetik pozuntu