Sağqalım faydası olmasa da bəzi süd vəzi xərçəngi xəstələri nə üçün hər iki süd vəzini aldırır?

Zehra xanıma telefon zəngi gəldi. Həmin gün 60 yaşı tamam olmuşdu, lakin bu, təbrik mesajı deyildi.

Həkiminin kabinetindən zəng edirdilər, rutin skrininq mammoqrafiyasının nəticələri çıxmışdı. Zehraya skrininqdə sol süd vəzində nəsə aşkarlandığı və əlavə testlər üçün yenidən gəlməli olduğu deyildi.

“İçimdə bunun mütləq xərçəng olduğuna dair bir hiss var idi,” deyə Zehra söylədi.

O, haqlı idi.

Biopsiyadan təxminən 2 həftə sonra, bazar ertəsi axşamı Zehraya həkimi zəng edərək sol süd vəzində xərçəng olduğunu təsdiqlədi. Ertəsi gün süd vəzi cərrahı ilə görüşdü.

İlk addım əməliyyat olacaqdı – 13 il əvvəl böyük bacısının süd vəzi xərçəngi əməliyyatından sonra bu prosesi və müalicə seçimlərini yaxından tanıyırdı.

Cərrahı mastektomiyanın ən yaxşı yanaşma olduğunu, lakin bir və ya hər iki süd vəzinin götürülməsi qərarının özünə aid olduğunu dedi.

Sağqalıma əlavə faydası yoxdur

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu hər qadının həyatında dönüş nöqtəsidir. Bu prosesdə verilən qərarlar yalnız tibbi nəticələrə deyil, emosional və estetik narahatlıqlara da əsaslanır. Son illərdə xərçəng yalnız bir süd vəzində aşkarlansa da, bir çox qadın ikitərəfli mastektomiyanı (hər iki süd vəzinin cərrahi götürülməsini) seçir. Bəs bu qərarın səbəbləri nələrdir? Elmi məlumatlar bu qərarı dəstəkləməsə belə, nə üçün çox qadın ikitərəfli mastektomiyaya yönəlir?

Süd vəzi xərçənginin cərrahi müalicəsində əsas məqsəd xərçəngli toxumanı aradan qaldırmaq və xəstənin sağqalma göstəricilərini artırmaqdır. Lakin son araşdırmalar göstərir ki, xərçəng yalnız bir süd vəzində aşkarlananda ikitərəfli mastektomiya xəstənin ömrünü uzatmaq baxımından üstünlük vermir.

15 iyul 2024-cü ildə JAMA Oncology jurnalında dərc edilmiş son tədqiqat birtərəfli süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə lumpektomiya (yalnız xərçəngli sahənin çıxarılması), birtərəfli mastektomiya (yalnız xərçəngli süd vəzinin çıxarılması) və ikitərəfli mastektomiya seçimləri arasında sağqalım baxımından fərq olmadığını göstərib. 20 illik izləmənin sonunda ikitərəfli mastektomiya olunanlarda süd vəzi xərçəngindən ölüm faizi 16,7%, birtərəfli mastektomiya olunanlarda isə 16,3% müəyyən edilib.

Bu məlumatlara əsasən ikitərəfli mastektomiyanın süd vəzi xərçəngi xəstələrinin ümumi sağqalımını yaxşılaşdırmadığı aydın görünür. Lakin çox qadın yenə də bu daha aqressiv əməliyyatı seçir. Bəs nə üçün?

Zehra ikitərəfli mastektomiyanın xərçəngin qayıtmasının qarşısını almayacağını da bilirdi; adyuvant kimyaterapiya və hormonal müalicə onun ən yaxşı şansı idi.

Lakin Zehra bacısı kimi ikitərəfli mastektomiya ilə süd vəzilərini tam aldırmaq qərarı verdi.

“Qərar verildikdən sonra onu bir daha heç vaxt sorğulamadım,” dedi.

İkitərəfli mastektomiya seçimi geniş yayılıb

Zehra tək deyil. Bir çox qadın yalnız bir süd vəzində xərçəng olsa da, hər iki süd vəzini aldırmağı seçir.

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu alan qadınlarda ikitərəfli mastektomiya faizi 1990-cı illərin sonlarında artmağa başladı və 2010-cu illərin sonlarında daha geniş əməliyyatın sağqalımı yaxşılaşdırmadığını göstərən tədqiqatlara baxmayaraq yüksək qaldı.

Bəs bu görünən ziddiyyətin səbəbi nədir?

Birtərəfli və ya ikitərəfli mastektomiya qərarı yalnız sağqalım statistikasını qiymətləndirməkdən daha mürəkkəbdir.

Sağqalım məlumatlarına baxmayaraq, ikitərəfli mastektomiya bəzi qadınlara daha güclü təhlükəsizlik hissi verə bilər. Başqaları üçün davamlı skrininq və mümkün biopsiyaların fiziki, zehni və maliyyə yükü var. Bəzi qadınlar isə hər iki süd vəzini aldıraraq estetik simmetriyaya üstünlük verir.

1. Təhlükəsizlik hissi və estetik narahatlıqlar

Bir çox qadın ikitərəfli mastektomiyanı seçərək özünü daha təhlükəsiz hiss edir. Xərçəng bir süd vəzində olsa da, digər süd vəzində xərçəng yaranma ehtimalının aşağı olmasına baxmayaraq (ildə 0,1% ilə 0,6% arasında), ikitərəfli mastektomiya bu riski demək olar ki, tam aradan qaldırır.

JAMA Oncology tədqiqatına görə ikitərəfli mastektomiyadan sonra 20 ildə digər süd vəzində xərçəng yaranma riski cəmi 0,7% olduğu halda, birtərəfli mastektomiya olunanlarda 6,1%, lumpektomiya olunanlarda isə 7,8% olub. Lakin bu aşağı riskin azalması ümumi sağqalım göstəricilərinə təsir etmir. Yəni ikitərəfli mastektomiya ömrü uzatmasa da, xəstələrə psixoloji təhlükəsizlik hissi verə bilər.

Estetik narahatlıqlar da bu qərarda mühüm rol oynayır. Xüsusilə simmetriya ilə bağlı narahatlığı olan qadınlar hər iki süd vəzini aldıraraq daha simmetrik görünüş əldə etmək istəyir. Bu, qadınların özünəinamına və bədən qavrayışına da təsir edə bilər.

2. Skrininq yükünün yaratdığı təzyiq

İkitərəfli mastektomiyanı seçən xəstələr üçün digər mühüm səbəb davamlı skrininq və biopsiyaların fiziki, emosional və maliyyə yükündən qurtulmaq istəyidir. Süd vəzi xərçəngi olan qadınlar adətən müntəzəm mammoqrafiya, ultrasəs və MRI kimi skrininqlərdən keçir. Sıx süd vəzi toxuması olan qadınlarda bu müayinələr daha da tez-tez aparıla bilər.

Bəzi qadınlar üçün bu proses ciddi təşviş mənbəyidir. Skrininq nəticələrini gözləmək hər dəfə nəyinsə yolunda olmaması qorxusunu yarada bilər. Bu, bəzi xəstələrin daha radikal cərrahi müdaxilə seçməsinin əsas səbəblərindəndir. Məsələn, ikitərəfli mastektomiya keçirmiş Zeynep xanım qərarı "skrininq narahatlığı" səbəbindən verdiyini bildirib. Skrininqin emosional yükü bir çox xəstə üçün əməliyyat risklərinə getməyə dəyər ola bilər.

3. Faydaların şişirdilməsi

Orta riskli xəstələrin bir süd vəzində xərçəng olmasına baxmayaraq ikitərəfli mastektomiya seçməsinin səbəblərindən biri digər süd vəzində xərçəng yaranma riskini şişirtmələridir.

Bir çox onkoloq və süd vəzi cərrahının erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi xəstələri üçün müalicə planlayarkən ən çox vaxt ayırdığı məsələ də budur.

Hər iki süd vəzinin eyni vaxtda götürülməsi daha böyük əməliyyatdır və riskləri də var; bəzi məlumatlar ikitərəfli mastektomiyanın arzuolunmaz hadisələrin tezliyini artırdığını göstərir.

Bununla belə, bu mövzudakı məlumatlar ziddiyyətlidir və digər tədqiqatlar ağırlaşma faizlərində əhəmiyyətli fərq tapmayıb. Nəticə etibarilə süd vəzi rekonstruksiyası əməliyyatı ağırlaşma riskini daha aydın artırır.

Digər xəstə Ayşe xanımın 65 yaşı var, təxminən 2 il əvvəl ikitərəfli mastektomiya etdirib. İlk xərçəngi duktal karsinoma in situ (DCIS) idi. Lakin yenisi invaziv, yəni klassik süd vəzi xərçəngi idi.

Birtərəfli mastektomiya seçim ola bilərdi, lakin “İllər boyunca skrininqdə görünən və biopsiya tələb edən [xoşxassəli] tapıntılardan sonra artıq bunu istəmədiyimə qərar verdim. Yorulmuşdum,” dedi.

4. Digər mühüm amillər

Meltem xanım üçün isə xərc mühüm amil idi. 42 yaşlı Meltem DCIS və 1-ci mərhələli invaziv duktal karsinomaya görə əməliyyat olunub. Əvvəlcə birtərəfli mastektomiyanı seçmişdi, lakin digər süd vəzini də aldırmağı düşünür.

Sıx süd vəzi toxuması səbəbindən rutin skrininqlərdə xərçəngi aşkarlanmamışdı və xəstəlik yalnız düyün hiss etdikdə müəyyən edilmişdi.

Yüksək risk qrupları üçün həqiqətən faydalı ola bilər

BRCA1 və BRCA2 gen mutasiyalarına malik qadınlarda ikitərəfli mastektomiya digər süd vəzində xərçəng yaranma riskini xeyli azalda bilər. BRCA mutasiyası daşıyan qadınlarda 10 il ərzində digər süd vəzində xərçəng yaranma riski təxminən 30-40%-dır. Bu yüksək risk qrupundakı qadınlar üçün ikitərəfli mastektomiya elmi baxımdan daha əsaslı seçim ola bilər. Amerika Süd Vəzi Cərrahları Cəmiyyəti də bu xəstələrə ikitərəfli mastektomiyanı nəzərdən keçirməyi tövsiyə edir.

Nəticə: Düzgün və yetərli məlumatdan sonra fərdi verilməli qərar

İkitərəfli mastektomiya qərarı yalnız tibbi məlumatlarla izah oluna bilməz. Qərara xəstələrin özünü daha təhlükəsiz hiss etməsi, skrininq yükündən qurtulması və estetik narahatlıqlar kimi bir çox amil daxildir. Lakin hər halda həkimlərin bu prosesdə xəstələrini diqqətlə məlumatlandırması və şəxsi seçimlərini nəzərə alaraq istiqamətləndirməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.

Hər xəstənin ehtiyac və gözləntiləri fərqlidir. Bəzi qadınlar ikitərəfli mastektomiya ilə özünü daha təhlükəsiz hiss edir, bəzilərinə isə birtərəfli müdaxilə kifayət edə bilər. Əsas məsələ prosesin hər xəstə üçün fərdiləşdirilərək idarə olunmasıdır.

Nəticə olaraq süd vəzi xərçənginin müalicəsində cərrahi seçimlər barədə əhatəli məlumat almaq, xəstənin emosional, fiziki və estetik ehtiyaclarını nəzərə alaraq qərar vermək müalicə prosesinin ən mühüm mərhələlərindəndir.