Standart müalicəyə davamlı 4-cü mərhələ prostat xərçəngində DNA zədəsi və bərpasına təsir edən yeni dərman: Olaparib (Lynparza)

Nüfuzlu NEJM-də dərc edilmiş tədqiqata görə DNA bərpa genləri pozulmuş, standart müalicələrə cavab verməyən irəliləmiş prostat xərçəngi xəstələrinin bir hissəsi Olaparib adlı yeni kimyaterapiya dərmanına çox yaxşı cavab verir.

Əvvəllər prostat xərçəngi uzaq toxumalara yayılınca çarəsiz dövrə girilirdi. Androgenlərin (kişi hormonları) rolu tapılanda uzağa yayılmış (metastatik = irəliləmiş = 4-cü mərhələ) prostat xərçəngində androgen basqılayıcı müalicə standart oldu. İlk cavab çox yaxşıdır. Lakin sonra androgenlərin bağlandığı sahələrdə genetik pozuntularla basqılamaya davamlılıq yaranır. Bu gün davamlı prostat xərçəngində ömrə müəyyən töhfə verən dosetaksel kimyaterapiyası standart sayılır. Lakin dosetaksel əsaslı müalicəyə cavab olmadıqda və ya sonra itdikdə növbəti yanaşma üçün standart hələ yoxdur. Bundan sonra əsas məqsəd ömrü mümkün qədər uzatmaqdır. Abirateron kimi bir neçə seçim olsa da, sağqalma nisbəti çox aşağıdır. Buna görə uzağa yayılmış, hormon basqılamasına davamlı prostat xərçəngində yeni seçim lazımdır. Bu yaxınlarda İngiltərə tibb jurnalı NEJM-dəki tədqiqata görə Olaparib (Lynparza) namizədlərdən biridir.

Amerika Xərçəng Araşdırmaları Cəmiyyətinin illik toplantısında da təqdim edilmiş işdə irəliləmiş, hormon və digər standart müalicələrə davamlı 49 xəstə qiymətləndirilmişdir. Gündəlik müntəzəm Olaparib verilərək 22 ay izlənmişlər. 49 xəstənin 17-si cavab vermişdir. 6-da görüntüləmədə şiş azalması, 11-də qanda PSA (prostat spesifik antigen) səviyyəsinin ən az %50 düşməsi olmuşdur. 4 xəstədə cavab 12 aydan çox sürmüşdür. DNA bərpa genləri araşdırılanda 49 xəstənin 15-ində pozuntu tapılmış, 13-ü Olaparibə cavab verənlərdən olmuşdur. Yəni bərpa geni pozuntusu ilə Olaparib cavabı arasında əhəmiyyətli əlaqə görülmüşdür.

Olaparib DNA bərpa fermenti PARB-ı əngəlləyərək bərpa defektlərinə həssas şiş hüceyrələrini hədəfləyir. Əvvəl dekabr 2014-də BRCA geni pozulmuş irəliləmiş yumurtalıq xərçəngi qadınlarında təsdiqlənmişdir. İndi DNA bərpa genləri pozulmuş irəliləmiş prostat xərçəngində effektivliyi göstərilməyə başlanmışdır. Həssas qrupları tapmaq yalnız yumurtalıq və prostat deyil, digər xərçənglər üçün də vacibdir. İş mühüm inkişaf olsa da, xəstə sayı az olduğundan hələ başlanğıcdır və bu xəstələrdə istifadəyə başlamaq üçün əlavə tədqiqatlarla dəstək lazımdır.