داروی جدید مؤثر بر آسیب و ترمیم DNA در سرطان پروستات مرحلهٔ 4. مقاوم به درمان‌های استاندارد: Olaparib (Lynparza)

بر اساس مطالعه‌ای منتشرشده در NEJM، از مجلات معتبر پزشکی، بخشی از بیماران سرطان پروستات پیشرفته که ژن‌های ترمیم DNA آنها اختلال دارد و به درمان‌های استاندارد پاسخ نمی‌دهند، به داروی جدید شیمی‌درمانی Olaparib بسیار خوب پاسخ می‌دهند.

در گذشته با گسترش سرطان پروستات به بافت‌های دور، دوره‌ای از درماندگی آغاز می‌شد، اما با شناسایی نقش آندروژن‌ها (هورمون مردانه) در ایجاد سرطان پروستات، درمان سرکوب آندروژن در سرطان پروستات منتشرشده به بافت‌های دور (متاستاتیک = پیشرفته = مرحلهٔ 4.) به رویکرد درمانی استاندارد تبدیل شد. پاسخ اولیه به این درمان بسیار خوب است. اما پس از مدتی در نتیجهٔ اختلالات ژنتیکی نواحی اتصال آندروژن‌ها در بدن، مقاومت به سرکوب آندروژن ایجاد می‌شود. امروزه در سرطان پروستات مقاوم‌شده به سرکوب آندروژن، داروی شیمی‌درمانی دوستاکسل که تا حدی به طول عمر کمک می‌کند درمان استاندارد پذیرفته می‌شود. اما برای رویکردهای درمانی در صورت پاسخ ندادن بیماری به درمان‌های مبتنی بر دوستاکسل یا از دست رفتن این پاسخ پس از مدتی، هنوز استانداردی توسعه نیافته است. هدف اصلی راهبردهای پذیرفته‌شده از این لحظه، افزایش هرچه بیشتر طول زندگی است. در این نقطه اگرچه چند گزینه مانند آبیراترون برای افزایش زندگی وجود دارند، میزان بقای حاصل بسیار پایین است. بنابراین در سرطان پروستات منتشرشده به بافت‌های دور و مقاوم به درمان سرکوب هورمون، گزینه‌های جدید لازم‌اند. بر اساس مطالعه‌ای که روزهای گذشته در مجلهٔ پزشکی انگلیسی NEJM منتشر شد، Olaparib (Lynparza) نامزد یکی از این گزینه‌هاست.

در مطالعه‌ای که در نشست سالانهٔ انجمن پژوهش سرطان آمریکا نیز ارائه شد، 49 بیمار مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته و مقاوم به هورمون‌درمانی و درمان‌های استاندارد دیگر ارزیابی شدند. به بیماران روزانه و منظم Olaparib داده شد و 22 ماه پیگیری شدند. در نتیجه مشاهده شد از 49 بیمار، 17 نفر به Olaparib پاسخ دادند. پاسخ در 6 بیمار به شکل مشاهدهٔ کاهش تومور در تصویربرداری و در 11 نفر به شکل کاهش دست‌کم %50 سطح PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) خون بود. همچنین در 4 بیمار پاسخ بیش از 12 ماه ادامه یافت. هنگام بررسی اختلال ژن‌های ترمیم DNA، از 49 بیمار در 15 نفر اختلال این ژن‌ها شناسایی شد و دیده شد 13 نفر از این بیماران جزو پاسخ‌دهندگان به Olaparib بودند. یعنی در بیماران سرطان پروستات پیشرفته رابطهٔ معناداری میان اختلال ژن‌های ترمیم DNA و پاسخ به Olaparib مشاهده شد.

Olaparib دارویی است که با مهار PARB، آنزیم دخیل در ترمیم DNA، سلول‌های توموری حساس به نقص‌های ترمیم DNA را هدف می‌گیرد. پیش‌تر در دسامبر 2014 مصرف آن در زنان سرطان تخمدان پیشرفته دارای اختلال ژن BRCA تأیید شده بود. اکنون کارایی آن در سرطان پروستات پیشرفته که باز هم ژن‌های ترمیم DNA اختلال دارند شروع به نشان داده شدن کرده است. شناسایی گروه‌های بیمار حساس به Olaparib نه‌فقط برای سرطان‌های تخمدان و پروستات پیشرفته، بلکه برای دیگر انواع سرطان نیز مهم است. این مطالعه گرچه پیشرفت مهمی در این زمینه است، با در نظر گرفتن کم بودن تعداد بیماران ارزیابی‌شده هنوز آغاز راه است و برای آغاز مصرف دارو در این بیماران به پشتیبانی مطالعات بیشتر نیاز دارد.