Süd vəzi xərçəngi niyə sol süd vəzisində daha çox rast gəlinir?

Yeni və geniş bir araşdırmaya görə, süd vəzi xərçənginin sol süd vəzisində bir qədər daha çox rast gəlindiyi müəyyən edilib. 4 Avqust 2022-də Scientific Reports adlı jurnalda dərc olunan bu tədqiqata görə, sol süd vəzisinin şişləri sağ tərəfdə yarananlarla müqayisədə daha aqressiv biologiyaya da malik ola bilər.

Sol süd vəzisinin daha böyük olması, sağ əlindən istifadə edən şəxslərin sol süd vəzisindəki xərçəng əlamətlərini daha asan aşkar edə bilməsi ehtimalı və əmizdirən şəxslərin sağ süd vəzisindən daha çox istifadə edə biləcəyi fikri daxil olmaqla, bunun bir çox səbəbi irəli sürülüb. Bununla belə, hazırda bu nəzəriyyələrdən hər hansı birini dəstəkləyən güclü sübut yoxdur.

Bu tədqiqatda ABŞ xərçəng statistikasını saxlayan SEER məlumat bazasında qeydiyyatda olan 881 min süd vəzi xərçəngi xəstəsini əhatə edən analiz aparılıb. Tədqiqatçılar xəstələrin 50,8%-ində şişlərin sol tərəfli, 49,2%-sində isə sağ tərəfli olduğunu müəyyən ediblər.

Sol süd vəzi xərçənginin sağ süd vəzi xərçəngindən daha çox rast gəlindiyinə dair ardıcıl hesabatlar olsa da, bunun səbəblərinə dair araşdırmalar məhduddur.

Bu məqalə sol tərəfli süd vəzi xərçənginin niyə sağ tərəflə müqayisədə daha çox rast gəlindiyinə dair mümkün nəzəriyyələri araşdırır. Həmçinin sol və ya sağ süd vəzi xərçənginin xəstəliyin nəticələrinə fərqli təsir edib-etmədiyini nəzərdən keçirir.

Sol tərəfli süd vəzi xərçənginin daha çox rast gəlinməsinə dair müxtəlif fərziyyələr var, məsələn:

• sol süd vəzisinin daha böyük olması
• sağ əlindən istifadə edən şəxslərdə şişlərin erkən aşkarlanması
• əmizdirmək üçün sağ süd vəzisindən daha tez-tez istifadə edilməsi (ən mümkün səbəb bu ola bilər)

Hər iki süd vəzisində xərçəngin yaranması üçün eyni genetik və ətraf mühit risk amilləri mövcuddur. Bununla belə, iki tərəf arasında aşağıdakılar da daxil olmaqla struktur fərqləri ola bilər:

• toxuma quruluşu
• qan damarlarının şaxələnməsi
• limfatik drenaj

Mümkün nəzəriyyələr

Hazırda aşağıdakı nəzəriyyələrin heç birini dəstəkləyən kifayət qədər tədqiqat və ya elmi sübut olmadığını yadda saxlamaq vacibdir.

Sol süd vəzisinin ölçüsü

Ümumilikdə sol süd vəzisi sağ süd vəzisindən daha böyük ola bilər. Bəzi araşdırmalar süd vəzisinin ölçüsü ilə süd vəzi xərçəngi arasında əlaqə ola biləcəyini göstərir.

Bununla belə, 2019-da aparılan bir icmal süd vəzisinin ölçüsünü süd vəzi xərçəngi riski ilə birbaşa əlaqələndirən aydın sübut tapa bilməyib.

Sağ əldən istifadənin nəticəsi olaraq erkən diaqnoz

2022 tarixli bir məqaləyə görə, başqa bir nəzəriyyə sağ əlindən istifadə edən şəxslərin sol süd vəzisində xərçəng əlamətlərini sağ tərəflə müqayisədə daha asan aşkar etməsi və bunun daha erkən və ya daha tez-tez diaqnoza səbəb ola bilməsidir.

Sağ əldən istifadə sol əldən istifadədən daha geniş yayılıb. İnsanların təxminən 90%-ı əksər işləri yerinə yetirmək üçün sağ əlindən, 10%-u isə sol əlindən istifadə etməyə üstünlük verir.

Sağ süd vəzisindən əmizdirmə

2022 tarixli bir məqalə əmizdirən şəxslərin sağ süd vəzisindən sol tərəfə nisbətən daha çox istifadə edə biləcəyinə dair başqa bir nəzəriyyə də irəli sürür.

Əmizdirmə süd vəzi xərçəngi riskini azaldır. Tədqiqatçılar əmizdirmənin hər 12 ayında süd vəzi xərçəngi riskinin 4,3% azaldığını bildirirlər.

Sol süd vəzi xərçənginin gedişi sağ süd vəzi xərçəngindən daha əlverişsizdirmi?

Bəzi araşdırmalar xərçəngin başladığı süd vəzisinin tərəfinin xəstəliyin gedişinə təsir edə biləcəyini göstərir.

2022-də aparılan genişmiqyaslı analiz süd vəzi şişlərinin növlərini və sol və sağ süd vəzi xərçəngi olan şəxslərdə xəstəliyin gedişinə təsirlərini müqayisə edib.

Tədqiqatçılar aşağıdakı xüsusiyyətlərin sol tərəfli şişlərdə sağ tərəfli şişlərə nisbətən daha çox rast gəlindiyini müəyyən ediblər:

• Daha az differensiasiya olunmuş və differensiasiya olunmamış şişlər,
• Hormon mənfi və HER2 müsbət şişlər
• Dərəcəsi 2 və 3 olan şişlərin daha çox olması

Süd vəzi xərçənginin mərhələsi, dərəcəsi və hormon reseptoru statusu nəzərə alındıqda, bəzi tədqiqatlar sol tərəfli süd vəzi xərçəngi üçün daha əlverişsiz nəticələr göstərib.

Məqaləmizin mövzusu olan Scientific Reports tədqiqatı sol tərəfli şişlərin kimyaterapiya ilə ilkin müalicəyə daha zəif cavab verə və uzun müddətdə sağ tərəfli şişlərlə müqayisədə xəstəliyin bir qədər daha pis gedişinə malik ola biləcəyi nəticəsinə gəlib.

Bununla belə, tədqiqatçılar bu tapıntıları dəstəkləmək üçün hələ də daha çox sübuta ehtiyac duyurlar.

Bununla yanaşı, fərqli nəticələrə gələn daha köhnə, kiçikmiqyaslı tədqiqatlar da var. 1999 ilə 2020 illəri arasında süd vəzi xərçəngi olan 228 şəxslə aparılan 2020 tarixli araşdırmada sağ süd vəzi xərçəngi üçün bunlar müəyyən edilib: ailədə daha yüksək süd vəzi xərçəngi tezliyi və daha irəliləmiş süd vəzi xərçəngi mərhələsi.

Xülasə

Sol tərəfli süd vəzi xərçəngi sağ tərəfli süd vəzi xərçəngindən daha çox rast gəlinir. Lakin bunun səbəbləri aydın deyil və araşdırmalar məhduddur. Bununla bağlı bəzi nəzəriyyələr sol süd vəzisinin daha böyük olması, sağ əlindən istifadə edən şəxslərin sol süd vəzisini daha asan yoxlaması və insanların sağ süd vəzisindən əmizdirməyə üstünlük verməsidir. Bununla belə, hazırda bu nəzəriyyələrdən hər hansı birini dəstəkləyən kifayət qədər sübut yoxdur.

Bəzi araşdırmalar süd vəzi xərçənginin yarandığı tərəfin xəstəliyin gedişinə təsir edə biləcəyini göstərir. Şişin ölçüsü, dərəcəsi və alt tipi də xəstəliyin gedişinə təsir göstərdiyi sübut olunmuş mühüm amillərdir.