Süd vəzi xərçəngi və gənc qadınlar: fertilliyin qorunmasında nəzəriyyə ilə praktika arasındakı fərqlər

Xərçəng diaqnozundan sonra bir çox qadın emosional sarsıntı yaşayır və əvvəlcə fertillik barədə düşünmür. Lakin xüsusilə hələ uşağı olmayan və ya xərçəng diaqnozu qoyulmasaydı uşaq sahibi olmağı düşünə biləcək erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi xəstələrində bu mövzu diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Xərçəng diaqnozu qoyulsa belə, uşaq sahibi olmaq planları şıltaqlıq sayılmamalıdır; əks halda bu laqeydlik sonradan ciddi peşmanlığa səbəb ola bilər. Yeni tədqiqat süd vəzi xərçəngi olan gənc qadınlarda fertilliyin qorunması üsullarından istifadəni və qarşılaşılan çətinlikləri araşdırır. Bu iş tibb mütəxəssislərinin və cəmiyyətin həmin qadınların gələcək övlad planlarına necə yanaşmalı olduğunu anlamağa kömək edir. Bu, yalnız tibbi deyil, xəstələrin emosional və sosial rifahına da təsir edən dərin insani məsələdir. Bu baxımdan nəticələr həm tibb mütəxəssisləri, həm də gənc xəstələr üçün mühüm məsləhət və dəstək strategiyalarının hazırlanmasında həlledici rol oynaya bilər.

Dünyada hər il 2 milyondan çox yeni süd vəzi xərçəngi və təxminən bunun altıda biri qədər yeni duktal karsinoma in situ halı aşkarlanır. Çoxu yaşlı yetkinlərdə müəyyən edilsə də, bütün yeni süd vəzi xərçənglərinin təxminən 10%-u 45 yaşlı və daha gənc qadınlardadır. Bu qrupdakı şişlər daha aqressiv olmağa meyillidir və xəstələr fertilliyə təsir edən çoxdərmanlı kimyaterapiya daxil olmaqla intensiv müalicə ala bilər.

Az müzakirə edilir, daha da az tətbiq olunur

Dana-Farber Xərçəng İnstitutunda aparılmış geniş, prospektiv tədqiqat gənc qadınların süd vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra fertillik barədə narahatlıqlarını və onu qorumaq üçün cəhdlərini araşdırıb. İş yeni diaqnoz qoyulmuş bir çox xəstənin bu barədə narahat olduğunu və onkoloqu ilə danışdığını göstərib. Lakin nəticələrə görə yalnız kiçik hissə fertilliyi qoruma üsullarından fəal istifadə edib. Bu, gənc xəstələrin ciddi narahatlıqlar yaşadığını, amma onları effektiv həll etməkdə mühüm maneələrlə qarşılaşa biləcəyini göstərir.

Tədqiqata görə, xərçəng xəstələrinin fertilliyi qoruma xidmətlərinə çıxışındakı maneələr:

Kermadec və komandasının tədqiqatı 22 dekabr 2023-cü ildə Cancer Medicine jurnalında dərc olunub.

Süd vəzi xərçəngi olan qadınların fertillik barədə əsas narahatlıqları

1. Hamiləliyin residiv riskini artırması narahatlığı: Qadınların mühüm hissəsi hamiləliyin süd vəzi xərçənginin residiv (yenidən yaranma) riskini artıra biləcəyindən narahatdır. Bu narahatlıq uşaq istəyənlərin 55%-də, istəməyənlərin isə 42%-də görülüb.
2. Uşağa qulluq və xərçəngin təkrarlanma riski: Qadınlar xərçəng təkrarlanarsa uşaqlarına qulluq edə bilməkdən narahatdırlar. Uşaq istəyənlərdə bu narahatlıq 37%, istəməyənlərdə isə 21% olub.
3. Uşaqda xərçəng yaranması riski: Uşaq sahibi olmağı düşünən qadınların 45%-i övladlarında xərçəng riskinin artmış ola biləcəyindən narahat olub; uşaq sahibi olmağı düşünməyənlərdə bu göstərici 11% olub.

Tədqiqatın dizaynı

Tədqiqatçılar "Gənc və güclü: süd vəzi xərçəngi olan gənc qadınlar üçün maarifləndirmə və dəstəkləyici qulluq müdaxiləsi tədqiqatı" adlı, bu qadınlar üçün müdaxilə proqramını sınaqdan keçirən klaster-randomizə nəzarətli tədqiqatın məlumatlarını təhlil ediblər.

2012–2013-cü illərdə xəstələr diaqnozdan sonrakı 3 ay ərzində və diaqnozdan 3, 6 və 12 ay sonra sorğulanıblar. Suallar sosial-demoqrafik xüsusiyyətlər, psixososial sahələr, fertillik narahatlıqları və fertilliyi qoruma üsulları barədə olub.

ABŞ-dakı 54 xərçəng mərkəzindən 467 qadının 419-u fertillik narahatlıqları baxımından qiymətləndirilə bilib. Median yaş 40 olub (aralıq = 22–45); 11%-i qaradərili, 6%-sı hispan olub və 75%-inin uşaqları var idi. Xərçəng mərhələləri I (35%), II (51%) və ya III (14%) olub; xəstələrin 82%-si kimyaterapiya alıb.

Fertillik narahatlıqlarının sosial-demoqrafik, klinik və psixososial müəyyənedicilərini araşdırmaq üçün təkdəyişənli və çoxdəyişənli modellər istifadə olunub.

Nəticələr

Müalicə qərarı verilərkən iştirakçıların 133-ü (32%) fertillik barədə narahat olduğunu bildirib və onların 47%-si bunun müalicə qərarlarına təsir etdiyini deyib.

Tibb işçilərinə fertilliyin qorunmasına maraq göstərən xəstələri reproduktiv mütəxəssislərə yönəltmək tövsiyə olunsa da, bu narahatlığı olanların yalnız 22%-si (bütün xəstələrin cəmi 6,4%-ü) fertilliyi qoruma üsullarından istifadə edib.

Əvvəllər hamilə qalmaqda çətinlik yaşamaq və daha gənc yaş çoxdəyişənli modelləşdirmədə fertillik narahatlıqları ilə daha güclü əlaqəli olub.

Yekun olaraq, yeni diaqnoz qoyulmuş gənc süd vəzi xərçəngi xəstələrinin böyük hissəsi fertillik barədə narahatdır və bu, müalicə qərarlarına təsir edir. Narahatlıqlar xəstələr və həkimləri tərəfindən dilə gətirilsə də, yalnız kiçik qrup fertilliyi qoruma üsullarından fəal istifadə edib. Bu, həmin xəstələrə məsləhət yanaşmalarını yenidən nəzərdən keçirmək və daha effektiv dəstək vermək ehtiyacını vurğulayır. Nəticələr həm tibb işçilərinə, həm də xəstələrə fertilliyin qorunması ilə müalicə qərarları arasındakı əlaqə barədə daha əhatəli məlumat və dəstək vermək üçün yol göstərə bilər.