Süd vəzi xərçənginin ağıllı dərman müalicəsində artıq daha güclüyük!

Erkən diaqnoz barədə məlumatlılığın bir çox cəmiyyətdə xeyli yayılması ilə süd vəzi xərçəngi %90-a çatan nisbətlərdə erkən mərhələlərdə diaqnoz qoyulan xəstəliyə çevrilmişdir. Bununla yanaşı, dünyada qadınlarda ən çox rast gəlinən xərçəng növü olduğundan irəliləmiş mərhələli süd vəzi xərçəngləri ilə hələ də tez-tez qarşılaşırıq. Həmçinin diaqnoz zamanı erkən mərhələdə olan xəstələrin təxminən %30-unda sonrakı dövrlərdə metastaz inkişaf edir. Bu səbəblərlə metastatik süd vəzi xərçənglərinin müalicəsi diqqət mərkəzində qalmağa davam edir və bu sahədə hazırlanan yeni müalicələr xəstələrin ömür müddətlərinə əhəmiyyətli töhfələr verir.

Bütün süd vəzi xərçəngləri eyni deyil və onların müalicələri şişin növünə və yayılma səviyyəsinə görə fərqlənir!

Süd vəzi xərçəngi üçün müalicə qərarı şişin hormon və HER2 reseptorlarının müsbət olub-olmamasına görə verilir. Ümumi olaraq dörd müxtəlif növdə təsnif edilən süd vəzi xərçənglərinin iki qrupunda Her2 reseptoru müsbətdir. Bu reseptoru daşıyan xərçəng hüceyrələri ağıllı dərman olmadan kimyaterapiyalardan və hormonal dərmanlardan kifayət qədər təsirlənmir. Buna görə bu qrup xəstələrin düzgün müəyyən edilməsi və ağıllı dərmanların düzgün vaxtda planlaşdırılması son dərəcə vacibdir.

İnsan epidermal böyümə faktoru reseptorunun (HER2) müsbətliyi

HER2 adlı reseptor hüceyrə böyüməsi siqnallarının vasitəçilərindən biridir. HER2 + şişlərdə xərçəng hüceyrələri bu reseptoru həddindən artıq istehsal edir. Bu vəziyyət xərçəngin daha aqressiv davranışına səbəb olur. HER2 reseptorunu hədəfləyən yeni nəsil ağıllı dərmanlar hazırlanmamışdan əvvəl HER2 müsbətliyi xəstəliyin pis gedişi və daha tez-tez təkrarlanması ilə əlaqəli idi. Süd vəzi xərçənglərinin təxminən %20-si HER2 baxımından müsbətdir.

HER2-ni hədəfləyən ağıllı dərmanlar xüsusilə metastatik (4. mərhələ) HER2 müsbət süd vəzi xərçəngli xəstələrin ömür müddətlərini nəzərəçarpacaq şəkildə artırdığı üçün onların kimyaterapiya ilə birgə istifadəsi əvəzolunmaz olmuşdur. İndiyədək HER2-ni hədəfləyən 4 müalicə agenti istifadə təsdiqi almışdır. Bu dərmanların hamısı ölkəmizdə əlçatandır və ödənişin qarşılanması çərçivəsindədir.

1. Trastuzumab (Herceptin®)

HER2 reseptorunun hüceyrədən kənarda qalan hissəsinə bağlanmaq üçün hazırlanmış, anticisim quruluşlu dərmandır. Venadaxili olaraq infuziya məhlulu içində tətbiq olunur. 1998 ilində FDA təsdiqi alan trastuzumab həm erkən, həm də irəliləmiş mərhələli HER2 müsbət süd vəzi xərçənglərində istifadə üçün təsdiqlənmişdir. Bu dərmanın kəşfi ilk hədəfə yönəlmiş molekulyar müalicələrdən biri olduğu üçün xərçəng təbabətinin mühüm dönüş nöqtələrindən biridir.

Ölkəmizdə də dünyada olduğu kimi erkən mərhələli xəstəlikdə təkrarlanma riskini azaltmaq məqsədilə kimyaterapiya ilə birlikdə başlanır və 1 il müddətində istifadə olunur. Yerli olaraq irəliləmiş xəstələrdə kimyaterapiya ilə birlikdə xəstəliyin gerilədilməsi və əməliyyata uyğun hala gəlməsi üçün istifadə edilir. Əməliyyatdan sonra isə qoruyucu məqsədlə bir illik istifadə müddəti tamamlanır.

Dördüncü mərhələdə, yəni metastatik mərhələdə isə dosetaksel adlı kimyaterapiya dərmanı və yeni təsdiqlənmiş yeni nəsil ağıllı dərman pertuzumab ilə birlikdə istifadə olunur. Ölkəmizdə son aylarda təsdiq alan pertuzumabın üçlü dərman müalicəsi kimi istifadəsi xəstələrimizdə sevindirici nəticələr əldə etməyimizi təmin edir.

2. Lapatinib (Tykerb®)

Hüceyrənin daxilinə keçərək xərçəng hüceyrəsinin böyümə siqnalını dayandıran, kiçik molekul quruluşlu, həb şəklində ağıllı dərmandır. Bu təsiri HER2 reseptorunun hüceyrə daxilində qalan tirozin kinaz aktivliyini basdıraraq təmin edir. 2007-də FDA təsdiqi alan bu dərman irəliləmiş mərhələli HER2 müsbət süd vəzi xərçənglərində istifadə üçün təsdiqlənmişdir. Capecitabin adlı kimyaterapiya həbi ilə birlikdə istifadə olunur. Əvvəllər trastuzumab, yəni Herceptin adlı dərmanı kimyaterapiya ilə birlikdə istifadə etmiş və cavabsızlıq inkişaf etmiş xəstələrdə üstün tutulur.

3. Pertuzumab (Perjeta®)

HER2 reseptorunun özünə bənzər digər reseptorlara bağlanaraq aktivləşməsinin qarşısını alır. Anticisim quruluşlu ağıllı dərmandır. Təkbaşına istifadəsinin əvəzinə əsasən trastuzumab və kimyaterapiya dərmanı ilə birlikdə istifadə olunur. Beləliklə, şiş böyüməsinə qarşı dual inhibisiya (ikili basdırma) həyata keçirilir.

2012 ilində FDA təsdiqi alan pertuzumab ilk olaraq metastatik HER2 müsbət süd vəzi xərçəngində trastuzumab və dosetaksel adlı kimyaterapiya dərmanı ilə birgə istifadə üçün təsdiq almışdır. Bu tətbiq forması ölkəmizdə yalnız iyul 2016-da təsdiqlənmişdir. 2013 ilində isə yerli olaraq irəliləmiş HER2 müsbət süd vəzi xərçənglərinin neoadyuvant (kiçildici = əməliyyata hazırlayıcı) müalicəsində FDA tərəfindən təsdiqlənmişdir, lakin bu sahədə istifadəsi ölkəmizdə hələ təsdiqlənməmişdir.

4. Ado-trastuzumab emtansine (Kadcyla®)

T-DM1 adı ilə tanınan bu yeni nəsil dərman iki fərqli dərmanın (biri trastuzumab (T), digəri antimikrotubul agenti (DM1)) kombinasiyasından ibarətdir. Yəni ağıllı dərman və kimyaterapiyanın tək bir dərman kimi birləşməsidir. 2013 ilində FDA təsdiqi alan bu dərman irəliləmiş mərhələli (metastatik) HER2 müsbət süd vəzi xərçənginin müalicəsində istifadə olunur. Ölkəmizdə sentyabr 2016-da Trastuzumab ilə kombinə edilmiş kimyaterapiyalardan sonra xəstəliyi irəliləyən xəstələrdə T-DM1 təsdiqlənmişdir.

Aşağıdakı şəkildə HER2 müsbət süd vəzi xərçəngində ölkəmizdə istifadəsi təsdiqlənmiş bütün bu ağıllı dərmanların təsir mexanizmlərini görə bilərsiniz.