Süd vəzi xərçəngli xəstələr necə qidalanmalıdır? Müalicə zamanı və sonra

Qadınlarda ən çox rast gəlinən süd vəzi xərçənginin müalicəsi və sonrasında xəstələrimizdən necə qidalanmalı olduqlarına dair çox sual gəlir. İnkişaf edən sosial media və ünsiyyət, təcrübəli və ya təcrübəsiz çoxlarının yönləndirməsi ilə xəstə və yaxınlarının xüsusilə qidalanma barədə çox sualı var.

Yazımızda “xərçəngdə qidalanma” mütəxəssisi dietoloqumuz Mehmet Refik Sezgin xüsusilə erkən mərhələ süd vəzi xərçəngli xəstələrin ən çox qidalanma suallarını cavablandırır.

Xərçəng müalicəsi zamanı qidalanma vacibdirmi?

Bəli; yaxşı qidalanma müalicədə daha yaxşı hiss etməyə, performansın yüksək olmasına və sonrakı prosesə hazırlanmağa kömək edəcək. Qidalanma ilə əlaqəli başqa problemləriniz - məsələn diabet - varsa, bu dövrdə nəzarətdə saxlamaq üçün əsas rollardan biri qidalanma tarazlığıdır.

Sağlam qidalanma çox yeməkdirmi?

Xeyr; sağlam qidalanma mövcud sağlamlığı qoruyub yaxşılaşdırmaq üçün gündəlik qidaların düzgün saxlama və bişirmə üsulları ilə hazırlanması, bədənin ehtiyacına uyğun yetərli miqdarda istifadəsidir.

Xüsusi qidalar əlavə etmək xərçəngi məğlub etməyə kömək edərmi?

Çox sorğulanıb araşdırılan mövzu olsa da, istehlak edildikdə xərçəngi məhv edən qida, vitamin və ya xüsusi əlavə və s. yoxdur. Müalicəyə müsbət təsir edə biləcək qida və maddələr barədə daha çox tədqiqat lazımdır. Əlbəttə bəzi sağlamlıq hallarında müəyyən qida qruplarını artırmaq və ya azaltmaq gərəkdir. Məsələn, bağırsaq fəaliyyəti yavaş olanın lifli qidalar istifadəsi, qan şəkəri yüksək olanın yüksək qlisemik indekslilərdən uzaq durması kimi.

Süd vəzi xərçəngli xəstənin qidalanması digərlərindən fərqli olmalıdırmı?

Bəli; xərçəngin yerləşdiyi yer, mərhələ, müalicə və kombinasiyalar, şəxsin yaşı və sağlamlıq performansı planlaşdırmaya təsir edən vacib amillərdir.

Müxtəlif xərçənglərdə müxtəlif müalicələr (cərrahiyyə, kimyaterapiya, radioterapiya və s.) və kombinasiyalar tətbiq olunur; bunlara tibbi onkoloqlar qərar verir. Əlbəttə planlanan müalicələrin qidalanmaya mümkün yan təsirləri də buna görə dəyişir.

Süd vəzi xərçəngi müalicəsində qidalanmaya ən çox təsir edən yan təsirlər nələrdir?

Yan təsirlərin görülməsi və dözümlülük müalicə, doza və şəxsə görə dəyişə bilər. Lakin xüsusilə süd vəzi xərçəngi müalicə planlarında qidalanmaya təsir edə bilən tez-tez gördüyümüz yan təsirlər bunlardır;

• Dad duyğusunda dəyişiklik və qoxuya həssaslıq,
• Ağızdaxili həssaslıq və bəzən selikli qişa yaraları,
• İştah dəyişiklikləri,
• İnfeksiyaya həssaslığın artması,
• Bağırsaq hərəkətində dəyişikliklər,
• Bədən çəkisi dəyişiklikləri,

Bədən çəkisi dəyişiklikləri həqiqətən vacibdirmi?

Bəli; xüsusilə müalicədə həm arzuolunmaz çəki artımı, həm nəzarətsiz çəki itkisi tədbir tələb edir. Bunlar bəzən xəstəlik və müalicə ilə, bəzən tam şəxsi xüsusiyyətlərlə bağlıdır. Xüsusilə cəmiyyətimizdə xərçəng diaqnozlu şəxsin arıqlamamalı olduğu düşünülür. Halbuki süd vəzi xərçəngində piylənmə və yüksək çəki riski artıran amillərdir.

Uyğun bədən çəkisi aralığım nədir?

Şəxsə görə dəyişən anlayışdır. Müalicələrdə də çəki nəzarəti fərqlənə bilər. Kimyaterapiyada istənilən çəki dəyişməsi ilə radioterapiyada çəki sabitliyi fərqli ola bilər. Lakin müalicə boyunca % 10 dəyişmə ümumən çox çətinlik yaratmır.

Müalicədən sonra isə iki hədəf qoyulmalıdır:

1. Sağlam bədən çəkisi aralığı: Bunu Bədən Kütlə İndeksi (BKI) ilə müəyyən etmək olar. Yaşa görə dəyişsə də, geniş aralıq götürülə bilər.
   Hazırkı çəkinizi kg ilə boyunuzun metrlə kvadratına böldükdə 18 və 25 arası dəyər qəbul ediləndir (menopozdan sonra bəzən 27-yə çata bilər). Nümunə:
   Çəki: 80 kg;
   Boy 155 cm = 1,55 m
   80 /(1,55)² = 33,29 kg/m² Bu dəyər sizi piylənmə sərhədinə daxil edir.
2. Uyğun bel çevrəsi: Bu ölçmə daha obyektiv və bəlkə asan olduğundan seçilə bilər. Çanaq sümüyündən təxminən 3 cm yuxarıda, dartılmayan lentlə dik vəziyyətdə bel çevrəsinin - təxminən göbək ətrafı - ölçülməsidir (əyilə biləcəyiniz üçün başqası ölçə bilər). Qadınlarda hədəf 80 cm-dən aşağıdır. 80 və 88 cm arası təhlükəli, 88 cm və yuxarı piylənmə sərhədi sayılır.

Süd vəzi xərçəngi müalicəsində şəkər qadağandırmı?

Şəkərin sağlam qida olmadığını hamımız bilirik. Lakin şəkər məhdudiyyəti tələb edən problem yoxdursa, çox uzaq durmaq lazım olmaya bilər. Xüsusilə yüksək çəkili, diabet tarixçəli və ya dərmanlarla qan şəkəri tarazlığı pozulanlara şəkər tövsiyə etmirik. Güclü ürəkbulanması olanlarda da şəkərli/şirin dadlarla ürəkbulanma daha da artmağa meyillidir.

Müalicə zamanı və sonrası barədə ətraflı məlumat sizə sağlam həyatın açarlarından birini verəcək.