Süni intellekt və tibb təhsili — 21-ci əsrin Pandora qutusu

OpenAI tərəfindən hazırlanmış süni intellekt (SI) dəstəkli çatbot ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer) tarixdə ən sürətlə böyüyən internet tətbiqi oldu. GPT kimi böyük dil modellərini də əhatə edən generativ SI insanların yaratdığı mətnə bənzər mətn yaratmaq və insan düşüncələrini təqlid etmək qabiliyyətinə malikdir.

Texnologiyanın qəbul prosesi tibbdə fərqlidir

Tibb təhsili sahəsində gözlə-gör siyasəti lüks deyil; bu sahə SI-nin təsirləri ilə dərhal üzləşməlidir. SI-nin tibbə təsirləri barədə bir çox əsaslı narahatlıq səsləndirilmişdir. Bunlar arasında SI-nin məlumat uydurub onu həqiqət kimi təqdim etməyə meyli, xəstələrin məxfiliyi üçün mümkün nəticələr və mənbə məlumatlarına yanlışlıqların əlavə edilməsi riski vardır.

Bu ani çətinliklər üzərində dayanmaq SI-nin tibb təhsilinə və gələcək həkim nəsillərinin düşüncə və təcrübə modellərinə genişmiqyaslı təsirlərini nəzərdən qaçırmağımıza səbəb ola bilər və bu vəziyyət bizi narahat edir.

Tarix boyunca texnologiya həkimlərin düşüncə tərzini dəyişdirmişdir. 19-cu əsrdə stetoskopun ixtirası, fiziki müayinənin inkişafına və təkmilləşməsinə kömək etmişdir. Bu da həkimlərin özlərini diaqnostika detektivləri kimi qavramasının yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Daha yaxın dövrdə informasiya texnologiyası, problemə yönəlmiş tibbi qeydlərin ixtiraçısı Lawrence Weedin məşhur şəkildə irəli sürdüyü kimi, klinik mühakimə sxemlərini yenidən formalaşdırmışdır: həkimlərin məlumatları necə qurması necə düşünməyimizə təsir edir. Müasir hesablaşma strukturları, keyfiyyətin yaxşılaşdırılması sistemləri və mövcud elektron sağlamlıq qeydləri (və bununla əlaqəli durğunluq) bu qeyd aparma yanaşmasından dərin təsirlənmişdir.

2022-ci ilin payızında istifadəyə verilməsindən bəri ChatGPT problemə yönəlmiş tibbi qeydlər qədər təcrübəni dəyişdirmək potensialının olduğunu göstərmişdir. O, həm lisenziya, həm də klinik mühakimə imtahanlarından keçmiş və həkimlərin diaqnostik düşüncə modellərini təqlid etmək qabiliyyətinə malikdir. Ali təhsil hazırda "universitet essesinin sonu" ilə mübarizə apararkən tibb fakültələri şəxsi bəyanatlar məsələsində də bunun ardınca gedəcək. Böyük səhiyyə xidmətləri şirkətləri texnologiya firmaları ilə tərəfdaşlıq quraraq SI-ni səhiyyə sistemi boyunca geniş və sürətlə yaymağa çalışırlar. Bundan əlavə, bəzi tibbi görüşlərdə həkimləri əvəz etməyi hədəfləyən çatbotlar kommersiya məqsədilə istifadəyə veriləcək.

Dəyişiklik başladı

Tibb təhsilindəki dəyişikliklər açıq şəkildə görünür və bu vəziyyət həmin sahəni varlığı ilə bağlı seçim qarşısında qoyur: Tibb təhsilçiləri SI-ni həkimlərin təhsilinə inteqrasiya etmək üçün fəal mövqe tutmalı və beləliklə həkimləri bu dəyişdirici texnologiyadan səhiyyədə təhlükəsiz və effektiv istifadə etməyə hazırlamalıdırlar? Yoxsa inteqrasiya prosesinin necə görünəcəyini müəyyənləşdirmək üçün əməliyyat səmərəliliyini və mənfəəti önə çəkən, səhiyyə mütəxəssisi olmayan xarici amillərin təsirinə imkan verməliyik? Tədris proqramlarının tərtibatçıları, proqram və müəssisə rəhbərləri və akkreditasiya qurumları tərəfindən SI-nin nəzərə alınmalı olduğuna dərin inamımız vardır.

Filosof Jacques Derrida bir 'pharmakon' anlayışı irəli sürdü; bu, bir şeyin həm sağalda, həm də zərər verə biləcəyini ifadə edir. SI texnologiyası da həm imkanları, həm də təhlükələri özü ilə gətirir. Söhbətin nədən getdiyini — fikrimizcə, səhiyyənin gələcəyini — nəzərə alaraq tibb təhsilinin bir sahə kimi SI-nin klinik təcrübəyə inteqrasiyasına öncüllük etməli olduğuna inanırıq. Bu proses, xüsusilə də dəyişikliklərin sürəti və yolgöstərici ədəbiyyatın çatışmazlığı nəzərə alındıqda, asan olmayacaq, lakin Pandoranın qutusu artıq açılmışdır. Öz gələcəyimizi biz formalaşdırmasaq, güclü texnologiya şirkətləri bunu məmnuniyyətlə bizim əvəzimizə edəcəklər.