Uşaqlarda xərçəngdən qorunma yolları

Gəlin yazıları araşdıraraq uşaqlarımızı xərçəngdən necə qoruya biləcəyimizi öyrənək.

Düzgün və müntəzəm qidalanma vərdişi, sağlam həyat tərzi olan valideynlərin uşaqları da ailələri kimi sağlam həyat sürəcək və piylənmədən uzaq qalacaq

• Mümkün qədər ailəliklə birlikdə yemək yeyin.
• Davranışınızla uşağınıza nümunə olun. Uşaqlar sözdən çox hərəkətləri nümunə götürürlər.
• TV izləmə saatlarını məhdudlaşdırın. Gündə ən çox 2 saat baxmasına icazə verin.
• Uşağınızın gündə ən azı 1 saat fiziki fəaliyyət etməsini təmin edin.
• Uşağınızın hər səhər yemək yeməsini vərdişə çevirməsini təmin edin. Səhər yeməyi günün ən mühüm yeməyidir və beyin gücünə müsbət təsir edir.
• Uşağınıza şəkərli içkiləri qadağan edin (qazlı içkilər, süni meyvə şirələri, kola və s.). Təbii meyvə şirələri və bol su içməsini təmin edin.
• Evinizdə daha çox təbii qida və içkilər saxlamağa diqqət edin. Uşağınıza gündəlik bol təzə meyvə-tərəvəz və tam taxıllı məhsullar yeməyi aşılayın.
• Uşağınızın fast food, lazımsız qəlyanaltı, şəkərli yemək və içkilərinin istehlakını məhdudlaşdırın.
• Uşağınızın çox duzlu və çox şirin yemək-içkilər qəbul etməsinə mane olun. Duz sağlam hüceyrələri zədələyərkən şəkərin xərçəng hüceyrələrini qidalandırdığını unutmayın.
• Uşağınızı ən azı 6 ay əmizdirin.
• Uşaqlarımıza müntəzəm tərəvəz-meyvə, ağ-qırmızı ət və təzə balıq yedirərək onları xərçəngdən qoruya bilərik.

Uşağınızın qidalanmasını emal edilmiş ət (sucuq, sosis, salam və s.) və hazır qidalar əvəzinə təbii tərəvəz-meyvə, ağ-qırmızı ət və təzə balıq yeyəcəyi şəkildə tənzimləyin. Uşağınızın qidalanmasını emal edilmiş ət (sucuq, sosis, salam və s.) və hazır qidalar əvəzinə təbii tərəvəz-meyvə, ağ-qırmızı ət və təzə balıq yeyəcəyi şəkildə tənzimləyin. Kələm, qara kələm, pərpətöyün, ispanaq, brokkoli, vəzəri, gül kələmi kimi təzə tərəvəzlər yeməsini təmin edin. Bunların kimyəvi preparatlar olmadan orqanik yetişdirilməsinə diqqət edin. Orqanik tərəvəz bol vitamin, bol mineral və omeqa 3 deməkdir.

Uşaqlarımızda K vitamini çatışmazlığını göstərən son araşdırmaları da nəzərə alsaq, orqanik və təbii yetişdirilmiş tərəvəz yeyən uşaqlarımız yetərli vitamin və minerala sahib olacaq.

Bir çox araşdırma heç meyvə yeməyən uşaqlarda sonrakı həyatda xərçəng riskinin artdığını göstərmişdir. Meyvələrin kimyəvi preparatlarsız orqanik yetişdirilməsinə diqqət edin. Orqanik meyvələrin bol vitamin, bol mineral və omeqa 3 demək olduğunu unutmayın.

Balıq yağ və zülal tərkibi ilə uşaqlarınızın IQ səviyyəsini yüksəldir və mükəmməl qidalanma təmin edir. Tərkibindəki yağla insan sağlamlığına böyük faydası olan qidadır.

Uşaqların süd və süd məhsullarını balanslı istehlak etməsini təmin etməliyik. Lakin hər qidada olduğu kimi faydalıdır düşüncəsi ilə həddini aşmaq doğru deyil. Süd iştahanı da bağladığından uşağınızın başqa qidalar yeməsini çətinləşdirə bilər. Buna görə bütün qidalara yanaşmamızda olduğu kimi balanslı istehlak ən dəyərli yanaşmadır.

Tütünün və passiv siqaret çəkmənin uşaq xərçənglərinə təsiri

Uşaqlar valideynlərinə baxaraq onları təqlid edirlər. Ailənizdə heç kimin siqaret çəkməsinə icazə verməyin və evdə çəkdirməyin. 2010-cu il məlumatlarına görə uşaqlar və gənclər arasında siqaret istifadəsi azalır. Son 10 ildir tütün məhsullarının nəticələri barədə maarifləndirmə işləri sürətlə davam edir. Amma ailələr daim ayıq olmalıdır. Tədqiqatlar 12 yaş və yuxarı uşaqların %25-dən çoxunun müntəzəm siqaret çəkdiyini göstərmişdir ki, bu azımsanacaq rəqəm deyil.

Ağciyər xərçəngi hələ ən çox rast gəlinən və halların təxminən %85-ində ölümə səbəb olan növ kimi ilk sıradadır. Siqaret çəkənlərin təxminən %80-nin 18 yaşından əvvəl başladığını nəzərə alsaq, ailələr uşaqlarına siqaretin zərərlərini və siqaretsiz həyatın sağlamlığa faydalarını izah etməlidir. Siqaret çəkən valideynlərin nümunə üçün tərgitməsi həm ağciyər, ağız, qida borusu, sidik kisəsi, böyrək və mədəaltı vəzi xərçəngləri və ürək xəstəlikləri riskini azaldacaq, həm uşaqlarına müsbət təsir edəcək.

Uşaqlıq boynu xərçəngi vaksini (HPV vaksini) ilə xərçəngdən qorunma<

11-12 yaşlarından başlayaraq həm qız, həm oğlan uşaqlarımıza tətbiqini tövsiyə etdiyimiz insan papilloma virusu (HPV) vaksini yüksək riskli iki HPV infeksiyasından qoruyaraq uşaqlıq boynu xərçəngində yeni dövr açmışdır. Uşaqlıq boynu (serviks) xərçənglərinin %70-nə səbəb olan HPV 16 və 18-dən qorunmaq üçün istifadə olunan vaksinlər Gardasil® və Cervarix®-dir. Gardasil genital ziyillərə səbəb olan HPV 6 və 11-dən də qoruyur. HPV vaksini uşaqlıq və serviks xərçəngi riskini aradan qaldırmaq potensialına malikdir. Bunların HPV infeksiyasını önləmək üçün istifadə edildiyini, uşaqlıq boynu xərçəngini və ya infeksiyanı müalicə etmək məqsədi daşımadığını bilmək vacibdir. İnfeksiya adətən aktiv cinsi həyata başladıqda yarandığından əvvəlcədən, insan gənckən vaksinlə qorunmaq mümkün olacaq. İrəli yaşlarda vurulan vaksinin qoruyuculuğunun da azaldığı unudulmamalıdır. Uşağınızı vaksin etdirmək qərarını təkbaşına verməməli, fayda və zərəri mütləq həkiminizlə danışmalısınız.

Günəşin zərərli UV şüalarının xərçəngə təsiri

Uşaqlarda diqqət edilməli digər xərçəng növü dəri xərçəngidir. İnkişafının %90-ında rol oynayan günəşin zərərli ultrabənövşəyi şüalarından uşaqlarımızı qorumaq üçün sadə tədbirlər kifayətdir. Uşaqlar xüsusi diqqət istəyir. Dəniz kənarında və ya açıq havada oynayaraq çox vaxt keçirənlər daha asan yanır və təhlükədən xəbərsizdirlər. Valideynlər və baxıcılar, qorumaq üçün çölə çıxarkən uşağı mümkün qədər qapalı geyindirməyi, şapka taxmağı və krem sürtməyi vərdiş edin. Böyüdükdə onlara günəşin zərərli şüalarını izah edin. Asan yanırsa, daha diqqətli olmalı, qapalı geyindirməli, ən azı +30 qoruma faktorlu krem sürtməli və günəşdə çox qalmamasına (xüsusilə şüaların dik gəldiyi 10:00-16:00 arasında) diqqət etməlisiniz. UV-dən qoruyan eynək həm gözləri, həm ətrafdakı həssas dərini qoruyacaq. Həmçinin 6 aydan kiçik körpələr birbaşa günəşə məruz qoyulmamalı, qoruyucu şapka və geyim geyindirilməli, günəş görən nahiyələrə krem sürtülməlidir.

Türkiyə İctimai Sağlamlıq Qurumu Xərçəng Şöbəsinin 2009 xərçəng statistikasına görə ölkəmizdə ən çox görülən uşaqlıq dövrü xərçəngi kəskin limfositar leykemiyadır. Ardınca tezlik sırası ilə beyin şişləri, neyroblastoma, Non-Hodgkin limfoması, Wilms şişi, kəskin mieloid leykemiya, sümük şişləri, Hodgkin limfoması, rabdomiosarkoma və retinoblastoma gəlir.