Uşaqlıq xərçəngində kimlərə radioterapiya tətbiq edilməli olduğuna dair yeni genetik məlumatlar

Son bir neçə onillikdə inkişaf etmiş ölkələrdə xərçəngdən ölüm halları ümumilikdə azalıb; lakin bu, bütün xərçəng növlərinə aid deyil. Məsələn, ABŞ-da uşaqlıq xərçənginin ən geniş yayılmış forması olan endometrial xərçəngdən ölüm göstəriciləri son 20 ildə artıb. Bu artım, xüsusilə xəstəliyin erkən mərhələlərində diaqnostika və müalicə üsullarının təkmilləşdirilməsi istiqamətində mühüm səylərə səbəb olub.

Bununla yanaşı, son tədqiqatlar göstərir ki, erkən mərhələli endometrial xərçəngi olan bəzi xəstələrdə müalicə qərarları yalnız ənənəvi klinik-patoloji xüsusiyyətlərə – məsələn, xəstəliyin anatomik yayılması və ya patoloji dərəcələndirmə kimi amillərə – əsaslandıqda müalicə yetərsiz qalır. Xəstəliyin molekulyar və genomik xüsusiyyətləri nəzərə alınmadıqda optimal olmayan müalicə nəticələri ilə qarşılaşılır. Bu, daha bütöv yanaşmanın və molekulyar təfərrüatların müalicə proseslərinə daxil edilməsinin əhəmiyyətini vurğulayır.

2021-ci ildə yenilənmiş beynəlxalq təlimatlar, adyuvant radioterapiya ilə bağlı müalicə qərarlarında molekulyar təsnifatların nəzərə alınmasını tövsiyə edir. Bu, fayda görə biləcək xəstələri daha yaxşı müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.

Bu tövsiyəni dəstəkləyən təhlil 14 mart 2024-cü ildə JAMA Oncology jurnalında dərc olunub. Tədqiqat, məsələn, molekulyar təsnifatların adyuvant radioterapiyadan fayda görə biləcək, lakin ənənəvi klinik-patoloji xüsusiyyətlər əsasında aparılmış qiymətləndirmə nəticəsində bu müalicəni almayan xəstələri müəyyənləşdirməyə kömək etdiyini aşkar edib. Dr. Otilia Ciobanu və həmkarlarının hazırladığı hesabatda belə deyilir: "Dəqiq genomik istiqamətləndirmə olmadan molekulyar baxımdan aqressiv xəstəlik nəzərdən qaça bilər,".

Təlimatlardakı əsas dəyişikliklər nələrdir?

Son yenilənmiş təlimatlar endometrial xərçəngi olan xəstələrin idarə edilməsini daha fərdiləşdirmək məqsədilə molekulyar təsnifatları əhatə edəcək şəkildə yenilənib.

PORTEC-1 və PORTEC-2 klinik tədqiqatlarından əldə edilən nəticələrə əsasən yenilənmiş təlimatlar aşağıdakıları tövsiyə edir:

1. DNA polimeraza-epsilon (POLE) mutasiyası olan şişlərə malik xəstələrdə proqnoz (xəstəliyin gedişi) daha əlverişli olduğuna görə onlara adyuvant radioterapiya verilməməlidir.
2. Aydın molekulyar profili olmayan xəstələrdə proqnoz aralıq səviyyədə olduğuna görə onlar yalnız vaginal braxiterapiya (daxili radioterapiya) almalıdır.
3. p53-mutant şişləri olan xəstələr – əlverişsiz proqnozla səciyyələnən TP53-mutant şişlərin göstəricisi kimi – çanaq nahiyəsinə xaricdən klassik radioterapiya almalıdır.

Yetərsiz və ya həddindən artıq müalicə nə qədər tez-tez baş verir?

Hazırkı təhlil uyğunsuzluqların təmir çatışmazlığı olmayan I mərhələli endometrioid endometrial xərçəng diaqnozu qoyulmuş 153 qadını əhatə edir və sənədləşdirilmiş adyuvant radioterapiya rejimlərini molekulyar təsnifata əsaslanan radioterapiya strategiyaları ilə müqayisə edir.

Qadınlar cərrahi rezeksiyadan keçib və şiş nümunələrini Xərçəng Genom Atlası layihəsinə təqdim ediblər, lakin radioterapiya qərarları molekulyar təsnifatdan əvvəl verilib.

Ümumilikdə, molekulyar təsnifatı nəzərə alan tədqiqatçılar

• 96 xəstənin (63%) yetərsiz, 16 xəstənin (10%) isə həddindən artıq müalicə aldığı qənaətinə gəliblər.
• Yetərsiz müalicə əsasən IA mərhələli və aşağı dərəcəli xəstəliyi olanlarda, həddindən artıq müalicə isə yüksək dərəcəli xəstəliyi olanlarda daha çox müşahidə edilib.

Daha konkret desək, aydın molekulyar profili olmayan və adyuvant radioterapiya almayan xəstələr yetərsiz müalicə almış hesab edilib (72%, 97 xəstədən 70-i). p53-mutant endometrial xərçəngi olan və çanaq nahiyəsinə xarici radioterapiya almayan xəstələr də yetərsiz müalicə almış hesab edilib (90%, 29 xəstədən 26-sı).

Həddindən artıq müalicə baxımından, DNA polimeraza-epsilon mutasiyalı şişi olan və hər hansı adyuvant radioterapiya alan xəstələr həddindən artıq müalicə almış hesab edilib (37%, 27 xəstədən 10-u). Aydın molekulyar profili olmayıb çanaq nahiyəsinə xarici radioterapiya alan xəstələr də bu qrupa aid edilib (6%, 97 xəstədən 6-sı).

Molekulyar təsnifatın tətbiqi qaradərili xəstələrdə daha aqressiv xəstəliyin olma ehtimalının daha yüksək olduğunu da göstərib. Məsələn, tədqiqatçılar p53 mutasiyalarının qaradərili xəstələr arasında daha çox yayıldığını (22%) müəyyən ediblər. Həmçinin, tədqiqatdakı 25 qaradərili xəstənin 72%-si (25-dən 18-i) yetərsiz müalicə almış hesab edilib.

Bu tədqiqatdan hansı nəticələr çıxarmaq olar?

Bu yaxınlarda aparılmış təhlil molekulyar təsnifatın geniş tətbiqinin, xüsusilə aqressiv gedişli xərçəng növlərində müalicə nəticələri arasındakı fərqləri azaltmaq potensialını vurğulayır. Molekulyar təsnifat xəstələrin genetik xüsusiyyətləri əsasında daha fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmalarını mümkün edir və beləliklə, hər bir xəstə üçün ən uyğun müalicəni müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Tədqiqat göstərir ki, dəqiq genomik istiqamətləndirmə olmadan, xüsusilə aqressiv molekulyar xüsusiyyətləri olan xərçəngləri düzgün müəyyənləşdirmək çətinləşə bilər. Genomik istiqamətləndirmə bu xərçənglərin erkən aşkar edilməsinə və daha effektiv idarə olunmasına imkan verərək xəstələrin sağqalım göstəricilərini və həyat keyfiyyətini artıra bilər.

Nəticə olaraq, molekulyar təsnifatın müalicə proseslərinə daxil edilməsi onkologiyada müalicənin ədalətliliyini və effektivliyini artırmaqda mühüm rol oynaya bilər. Bu, tibbi praktikada daha uğurlu nəticələr əldə etmək üçün genetik məlumatlara əsaslanan daha məlumatlı qərarlar verməyə imkan yaradır.