Xərçəng hüceyrəsini normal hüceyrədən ayırmaq üçün CRISPR

CAR-T müalicəsi xərçəngdə ilk canlı dərmanlar kimi tarixə düşüb. Xüsusilə hematoloji (qan və sümük iliyi mənşəli) xərçənglərdə effektiv olan CAR-T sağlam hüceyrələrdə müəyyən zədələr yarada bilər. Son vaxtlar CAR-T müalicəsinin toksikliyini (yan təsirlərini) azaltmağa yönəlmiş tədqiqatlar artmışdı. İyun 2018-ci ildə Cell jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda crispr genetika mühəndisliyi texnologiyasından istifadə edilərək CAR-T müalicəsi AML-də daha spesifik (seçici) və təhlükəsiz hala gətirilib.

Kəskin mieloid leykoz (AML) ikinci ən geniş yayılmış leykoz növüdür. Xəstələrin əksəriyyətinə kök hüceyrə / sümük iliyi köçürülməsi aparılır. Son vaxtlar FDA təsdiqi almış CAR-T hüceyrə müalicələriCD19 zülalı aktiv olan xərçəng hüceyrələrini hədəfləyir. Bu müalicələr ALL və Hodgkin limfoması üçün istifadə olunur. AML-də isə effektiv deyil. Səbəb AML hüceyrələrində CD19 zülalının aktiv olmamasıdır. Buna görə tədqiqatçılar AML-də aktiv olan CD33 zülalına diqqət yönəldiblər. CD33 sağlam hüceyrələrdə də aktivdir. CD33 zülalını hədəfləyən dərman hazırlanarsa, bu, eyni zamanda sağlam hüceyrələrə də ciddi zərər verəcək. Buna görə tədqiqatçılar crispr/cas9 texnikasından istifadə edərək sağlam hüceyrələrdə CD33 zülalını passivləşdirməyə nail olublar. Beləliklə, sağlam hüceyrələrə zərər vermədən AML hüceyrələri hədəflənə biləcək.

Bəs bu tədqiqat bizə nə ifadə edir?

• Xərçəngdə ilk canlı dərmanlar kimi göstərilən CAR-T hüceyrə müalicələrinin təsirini artıra biləcək üsul Crispr ilə hazırlanıb.
• Bunun sayəsində CAR-T hüceyrə müalicəsi xərçəng antigeninə xas ola biləcək. Daha təhlükəsiz və spesifik (xüsusi, seçici) hala gələn CAR-T-nin sağlam sümük iliyi hüceyrələrinə zərəri azalmış olacaq.
• Tədqiqat meymun və siçan modellərində effektiv olub. Eyni zamanda laboratoriya şəraitində insan hüceyrələrində də təsiri göstərilib. İnsanlarda klinik tədqiqatlarla təsdiqləndikdən sonra klinik istifadəyə yararlı olacaq.
• Bu üsulu kök hüceyrə köçürülməsi 2.0 kimi düşünə bilərik. Beləliklə, daha az yan təsirli müalicələrin qapısı açılıb.