Xərçəng immunoterapiyasında daha bir yeni hədəf səhnədə yerini aldı

İmmun sistemi hüceyrələrimizin ən mühüm vəzifələrindən biri də bədənimizdə müxtəlif səbəblərlə bədxassəli xüsusiyyətlər qazanmış – yəni xərçəngləşmiş – hüceyrələri daim axtararaq məhv etməkdir. Lakin bədxassəli xüsusiyyətlər qazanmış bəzi hüceyrələr müxtəlif səbəblərdən bu mexanizmdən yayına bilir.
Şiş hüceyrələri immun sisteminin şişə qarşı təsirlərindən yayınmaq üçün müxtəlif strategiyalar inkişaf etdirir: öz antigen təqdimatlarını azalda və ya şiş mikromühitini öz xeyirlərinə çevirmək üçün immunosupressiv (immun hüceyrələrini basqılayan) sitokinlər (IL-10, TGF-β kimi) istehsal edə bilərlər. Həmçinin immunosupressiv-immunotənzimləyici xüsusiyyətli immun hüceyrələrini şiş mikromühitinə çağırırlar. Xərçəng immunoterapiyaları da şiş hüceyrələrinin immun hüceyrələrini basqıladığı bu yolları hədəfləyir. Buna görə şiş hüceyrələrinin bu funksiyanı həyata keçirdiyi mexanizmlərin başa düşülməsi təsirli immunoterapiyaların hazırlanması üçün vacibdir.
T hüceyrələri və təbii killer (NK) hüceyrələrinin aktivləşməsi üçün antigen təqdimatı ilə eyni vaxtda aktivləşdirici bir siqnal (koaktivasiya) lazımdır. Bu koaktivasiya aktivləşdirici deyil, basqılayıcı (koinhibisiya) xüsusiyyətli olarsa, T hüceyrələri anergik (təqdim olunan antigeni daşıyan hüceyrələrə hücum etməyən) vəziyyətə keçir. Bu immun nəzarət nöqtələrini basqılayaraq immun sistemini xərçəngə qarşı aktivləşdirən elementlərə əsas nümunələr kimi CTLA-4 (sitotoksik T limfositlə əlaqəli antigen 4), PD-1 (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü 1) liqandı PD-L1 göstərilə bilər. Bunlara qarşı hazırlanmış monoklonal anticisimlər 15 fərqli bədxassəli xəstəlik tipində klinik fayda göstərib və istifadələri getdikcə yayılır. 2009-cu ildə kəşf edilmiş TIGITxərçəng immunoterapiyasında yeni bir immun nəzarət nöqtəsi hədəfi kimi erkən klinik tədqiqatlarda yerini alıb.
TIGIT və DNAM-1 T hüceyrələrinin və NK (təbii killer) hüceyrələrinin səthində yerləşir və ortaq liqandları CD155-dir. Antigen təqdim edən hüceyrələrin və ya şiş hüceyrələrinin səthindəki CD155 sitotoksik T hüceyrələrində DNAM-1-ə bağlandıqda T hüceyrələrinin təsirləri artır. Halbuki CD155–TIGIT bağlanması ilə yaranan koinhibisiya T hüceyrələrində və digər immun hüceyrələrində basqılanma ilə nəticələnir. Bu prosesdə 3 əsas mexanizm sadalana bilər:
- TIGIT dendritik hüceyrələrin qeyri-aktiv vəziyyətə keçməsinə səbəb ola bilər; immunosupressiv sitokin ifrazını artırarkən IL-12 və interferon-qamma ifrazını azaldır. Bu da digər qazanılmış immun cavabı azaldır.
- Normalda NK hüceyrələri şiş hüceyrələrini parçalayır və mühitə antigen ifrazını artırır. Beləliklə, antigen təqdim edən hüceyrələr bunları emal edib təqdim edərək qazanılmış immun cavabı artırır. Ancaq TIGIT təsiri ilə NK hüceyrələrinin aktivliyi azalır.
- TIGIT birbaşa şişə spesifik CD8+ T hüceyrələrində basqılanmaya səbəb olur. Bu da şiş hüceyrələrinin parçalanmasını azaldır və antigen təqdimatı prosesini əngəlləyir. Həmçinin TIGIT ifadə edən tənzimləyici T (Treg) hüceyrələri sitotoksik T hüceyrələrini, NK hüceyrələrini və dendritik hüceyrələri müxtəlif mərhələlərdə basqılaya bilər.
Aşağıdakı cədvəldəimmun nəzarət nöqtəsi elementləri və onların yerləşdiyi immun sistemi hüceyrələri görünür.

Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.