Xərçəngə bağlı arıqlama - kaxeksiya necə müalicə edilə bilər?

Xərçəng kaxeksiya-anoreksiyası bir neçə amilin təsirli olduğu və adi qida əlavələri ilə geri döndərilə bilməyən sindromdur. Bu amillərin bir qismi aydınlaşmamışdır. Digər tərəfdən, kaxeksiya əksər hallarda xərçəngin irəliləmiş mərhələlərində göründüyü üçün təsirli müalicələrə çatmaq çətindir.

Xərçəng kaxeksiyasında görülən iki əsas xüsusiyyət vardır; çəki itkisi və iltihab (iltihablanma). Xərçəng xəstələrində qida qəbulunda tez-tez azalma görülür və bu vəziyyətə anoreksiya adı verilir. Eyni zamanda yağ toxumasında sürətlə azalma baş verir. Əzələ toxumasında zülal sintezi azalır və parçalanma artır.

Xərçəng kaxeksiya-anoreksiya sindromu müxtəlif toxuma və orqanlarda dəyişikliklərə səbəb olur.

Xərçəng kaxeksiyasının müalicəsində istifadə olunan və araşdırılan dərmanlar bunlardır.

1. Megestrol Asetat və MPA (Medroxtyprogesterone): Qadın hormonlarından progesteronun ağızdan qəbul olunan sintetik formasıdır. Megestrol Asetatın maraqlı kəşf hekayəsi vardır. Əvvəllər xərçəng dərmanı kimi süd vəzi, uşaqlıq və prostat xərçəngində sınanan bu dərmanın xərçəngə qarşı xüsusiyyəti zəif hesab olunmuş, bununla yanaşı bu dərmanı istifadə edən xəstələrdə yan təsir kimi iştahı artırdığı müəyyən edilmişdir. Megestrol Asetat Amerika Qida və Dərman İdarəsinin təsdiqini almış, 3963 xəstədə aparılan 35 klinik tədqiqatda iştahı və çəki artımını artıran təsiri sübut edilmişdir. Bu təsiredici maddəli dərman ölkəmizdə də xərçəng kaxeksiyasında istifadə üçün təsdiqlənmişdir. Bu vəziyyət üçün dünyada ən geniş istifadə olunan dərmandır. MPA-nın isə xərçəng xəstələrinin qanındakı sitokinlərin (iltihabla əlaqəli molekullar = IL-1,IL-6 və TNF-alpha) miqdarının azalmasına səbəb olduğu müəyyən edilmişdir.
2. Ghrelin: Mədədə fəaliyyət göstərən böyümə hormonlarından biridir. Qida qəbulunun tənzimlənməsində, turşu ifrazında rol oynayır. Son tədqiqatda ghrelinin təkrar qəbulunun ürəyin quruluş və funksiyasının pozulmasının qarşısını aldığı görüldü. Başqa bir tədqiqatda isə ağızdan sintetik ghrelin qəbul edən xərçəng xəstələrində ümumi bədən çəkisinin artması müşahidə edilmişdir.
   Başqa diqqətçəkən məqam iştah artıran ghrelin dozalarının çox yüksək olmalı olmasıdır. Buna görə yüksək dozalarının iştahı artırmaq üçün istifadəsinin təhlükəsizliyi müzakirə olunur.
3. Cannabionoids: Marijuana kimi tanınan bu maddə beyində sinir ötürülməsinin qarşısını alan hüceyrələrdə cannabionoid reseptorlarını aktivləşdirir. Bu maddənin xərçəng xəstələrində və çəki artımında müsbət təsiri 2 ayrı tədqiqatda müəyyən edilmişdir. Başqa bir tədqiqatda isə iltihabla əlaqəli sitokinlərdən interleukin 2-nin azalmasına səbəb olduğu aşkar edilmişdir.
4. Melanocortin antaqonisti: “Laboratoriya heyvanları” üzərində aparılan tədqiqatlarda bazal enerji vasitəsilə çəki itkisinin və anoreksiyanın qarşısının alınmasında təsirli olduğu müəyyən edilmişdir.
5. Thalidomide: İmmun sisteminin tənzimləyicisi kimi fəaliyyət göstərir. Xərçəng xəstələrində ümumi bədən çəkisi və yağsız bədən çəkisindəki itkinin qarşısını aldığı tədqiqatlarda müəyyən edilmişdir.
6. Erythropoetin: Qırmızı qan hüceyrələrinin (ağ qan hüceyrələrinin) istehsalını idarə edir. Bu hormonun xərçəng xəstələrinin məşq və metabolik qabiliyyətini artırdığı müşahidə edilmişdir.
7. Beta-blokatorlar: Ürək döyüntülərinin sürətinin və gücünün tənzimlənməsində rol oynayır. Aparılan tədqiqatlarda xərçəng xəstələrində bədən çəkisinin qorunmasında və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasında təsirli olduğu müəyyən edilmişdir.

Xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, xərçəng kaxeksiya-anoreksiyasının müalicəsi üçün dərmanların hazırlanması prosesi davam edir. Bununla yanaşı, bu mövzuda təsdiqlənmiş bəzi müalicələr (megestrol kimi) mövcuddur. Olduqca mürəkkəb olan bu vəziyyət barədə onkoloqunuzla danışa və lazım gələrsə bu sahədə mütəxəssis dietoloqlardan dəstək ala bilərsiniz.