Xərçənglə Müharibə – Bu İfadə Faydadan Çox Zərər Verir

Söhbət xərçəngdən getdikdə, müharibə kimi hərbi ifadələrin istifadəsi yeni bir tədqiqata görə insanları daha çox qorxuda, hətta xəstəliyin daha mənfi nəticələnməsinə yol aça bilər.

Xərçəngdə “müharibə”, “mübarizə”, “dava” kimi ifadələrin geniş şəkildə istifadə edilməsi insanların bu xəstəlik haqqında baxışlarına dair psixoloji bir tədqiqata görə, faydadan daha çox zərər verə bilər.

Tədqiqatçılar xərçəngin hərbi terminlərlə ifadə edilməsinin müalicəni çətinləşdirdiyini və insanlara xəstəliklərini daha ölümcül hiss etdirdiyini bildirirlər. Həmçinin xərçəngin döyüşüləcək bir şey kimi görülməsi, xərçəngdən qorunmaq və xərçəng risklərini azaltmaq üçün göstərilən səylərə də mane olur.

“Xərçənglə Müharibə” şəklində dil insanları həvəsləndirmək və erkən diaqnozu təşviq etmək üçün geniş istifadə olunsa da, yeni tədqiqat bunun belə olduğuna dair heç bir sübut tapmadı.

Kanadadakı Queen’s Universitetindən psixoloq David Hauser “Tədqiqatımız müharibə metaforalarının insanların xərçəng haqqında necə düşündüyünə mənfi təsir göstərə biləcəyini və bu düşüncələrin insanların sağlam davranışlar göstərmək niyyətini sarsıda biləcəyini irəli sürür” dedi.

Xərçəngə Tutulmaq Dava Və Ya Müharibə Deyil

Cənubi Kaliforniya Universitetində psixologiya professoru olan Norbert Schwarz və Hauser “xərçənglə müharibə” dilinin nə qədər yayıldığını fərq etdikdən sonra müharibə metaforalarının xərçəng müalicəsindəki təsirlərini araşdırdı. Məsələn, sadəcə xərçəngə tutulmaq əvəzinə xəstələrə bədənin düşmən hüceyrələri tərəfindən işğal edildiyi, bir çox cəsur qəhrəman hüceyrənin itirildiyi deyilə bilir.

Hauser, “İnsanlar faydalı təsiri olduğunu və ya ən azından mənfi təsiri olmadığını düşünərək xərçəngdə bu müharibə metaforalarından istifadə edirlər” dedi.

Təxminən 1000 sağlam könüllünü əhatə edən dörd ayrı tədqiqatda tədqiqatçılar insanların müharibə metaforaları, səyahət metaforaları olan və ya heç metafora olmayan xərçəng xəstələri haqqında parçaları oxumaqla fikirlərinin necə dəyişdiyinə baxdılar. Müharibə metaforalarına “döyüş”, “hücum” və “istila” kimi sözlər daxil idi.

Tədqiqatdan hərbi metaforalar xoş niyyətlə istifadə olunsa da, nəticələrinin zərərsiz olmaya biləcəyi nəticəsi çıxdı. Müharibə metaforalarını oxuyan xərçəng xəstələrinin səyahət metaforalarını oxuyanlarla və ya heç metafora istifadə etməyənlərlə müqayisədə xərçəngi daha çətin qiymətləndirdiyi görüldü.

Xərçəngdə Müharibə Metaforalarının İstifadəsi Xərçəngin Daha Ölümcül Qavranılmasına Yol Açdı

Müharibə metaforaları xərçəng dilində çox kök salıb və günümüzdə sanki xərçənglə müharibə sözü olmadan xərçəng düşünülə bilmir. Lakin xərçəng dərnəkləri, media və digərləri bu dilin xərçəng xəstələrinə kömək etməyə biləcəyindən xəbərdar olmalıdır.

Xərçəng xəstəsi üçün “cəsur”, “döyüşçü”, “sağ qalan” kimi müharibə metaforalarının istifadəsi xəstəni lazımsız təzyiq altına salır. Daha ağır məsələ isə bu prosesdə həyatını itirən xəstənin uğursuz, yaşamağa davam edən xəstənin uğurlu olub-olmamasıdır?!

Xərçənglə Müharibə Aparmağı Dayandırın və Onu Başqa Hər Hansı Xəstəlik Kimi Müalicə Etməyə Başlayın

Müsbət münasibəti qoruya bilmirsinizsə və ya emosional olaraq çətin bir gün keçirirsinizsə, insanları məyus etdiyinizi hiss edirsiniz. Xərçəngin diaqnoz və müalicəsi prosesində gündəlik həyatı davam etdirməyə diqqət yetirdikdə müharibə metaforaları konstruktiv və ya faydalı deyil. Açıq və həqiqi dilə üstünlük verilməlidir. Bəzi xəstələr özlərini müalicə edilə bilməyən bir xərçənglə “yaşayan” kimi təsvir edir və psixoloji olaraq daha rahatdırlar. Cəsur və ya ilhamverici olmaq şərt deyil, sadəcə qalan həyatı yaşamağa çalışırlar.

Xərçəngdən Ölən İnsanlar Kifayət Qədər Mübarizə Aparmadıqları Üçünmü Öldülər?

Bu doğru deyil! Bu tədqiqat müharibə terminologiyasından istifadə etməyə davam edən təşkilatlara düşünmək imkanı verir. Seçdiyimiz dilin dərin nəticələri var. Öz şəxsi təcrübələrindən danışan insanlar üçün doğru və ya yanlış sözlər yoxdur və bəzi insanlar xərçəng təcrübələrini müharibə və ya mübarizə kimi görürlər. Lakin bir çox xəstə üçün “dava söhbətinin” faydasız ola biləcəyini və müalicəyə baxmayaraq xərçəngi təkrarlanan xəstələrin “döyüşməyi” bacarmadıqlarını və ya bunun onlara özlərini günahkar və ya qeyri-kafi hiss etdirdiyini bilirik.

Bu tədqiqat xərçəng haqqında ünsiyyət qurarkən həssas olmağın vacibliyini vurğulamaq üçün daha çox sübut təqdim edir.